II OSK 269/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Włodzimierz Ryms /spr./ Sędziowie Jacek Chlebny Stanisław Nowakowski Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 359/05 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2004 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę J. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 lipca 2001 r. pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich. W marcu 2003 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynęło pismo skarżącego, które zostało zakwalifikowane jako wniosek strony o uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia 20 lipca 2001 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...ca 2004 r., wskazując, że skarżący w okresie od dnia 24 lutego 1947 r. do dnia 1 sierpnia 1956 r. był zatrudniony w organach bezpieczeństwa publicznego, co stanowi wystarczającą przesłankę pozbawienia uprawnień kombatanckich. Fakt pełnienia służby wojskowej przez skarżącego nie może stanowić podstawy zmiany rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko przyjęte przez organ, stwierdzając, że Centrum Wyszkolenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Szkoła Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego, gdzie skarżący był zatrudniony w latach 1947 – 1956, odpowiadają pojęciu komórek jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji. Sam fakt zatrudnienia w tych strukturach stanowił bezwzględną przesłankę pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. W ocenie Sądu przywrócenie skarżącemu uprawnień stałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami i naruszyłoby art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.; zwanej dalej ustawą o kombatantach). W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący zarzucił naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach, podnosząc, że Sąd pierwszej instancji niesłusznie przyjął, że Centrum Wyszkolenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Szkoła Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego, gdzie zatrudniony był skarżący, odpowiadają pojęciu "komórek jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji". Ośrodków tych nie można uznać za komórkę nadzorującą, ponieważ szkoły te były odrębnymi organami w ramach Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwa, czy Komitetu ds. Bezpieczeństwa Państwa, a do ich kompetencji nie należało nadzorowanie czynności wykonywanych w ramach struktury Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa czy też Informacji Wojskowej. Ponadto skarżący podniósł, że w poprzednim wyroku z dnia 26 kwietnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny również nie odniósł się do tej kwestii. Przytoczony został także pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w wyroku z 15 lutego 1994 r. (K 15/93), iż pozbawienie szczególnych uprawnień kombatanckich osób spoza struktur komunistycznego aparatu represji, które nie wykonywały także, działając w innych strukturach aparatu bezpieczeństwa publicznego, zadań związanych z komunistycznym aparatem represji jest niesprawiedliwym traktowaniem w taki sam sposób osób istotnie różniących się z punktu widzenia przyjętego w art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach kryterium. Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na rozprawie w dniu 31 stycznia 2007 r. stawił się pełnomocnik skarżącego, który oświadczył, że skarżący J. M. zmarł dnia 28 sierpnia 2006 r., co potwierdziła żona zmarłego F. M., obecna również na rozprawie. F. M. wniosła o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu jako żonę po zmarłym kombatancie. Sąd przychylił się do wniosku F. M. i postanowił dopuścić ją do udziału w postępowaniu oraz rozpoznać skargę kasacyjną, ponieważ jako wdowa po osobie, której uprawnień kombatanckich sprawa dotyczy, ma wynikający z ustawy o kombatantach własny interes prawny w tej sprawie, co oznacza, że mimo iż przedmiot postępowania odnosi się do prawa i obowiązków skarżącego, który zmarł, sąd nie umarza postępowania, lecz rozpoznaje sprawę z udziałem osoby, która zgłosiła swój udział (art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 154, poz. 1270 ze zm.). Decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (art. 154 k.p.a.). Przesłanką zastosowania art. 154 k.p.a. jest zgodność wzruszenia decyzji z interesem społecznym lub słusznym interesem strony, co oznacza, iż organ administracji publicznej przy rozpoznawaniu sprawy o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej powinien ustosunkować się do tych podstaw wzruszenia tej decyzji. Nie jest natomiast przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 154 k.p.a. ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy uprzednio zakończonej prawomocną decyzją. Należy więc podkreślić, że przedmiotem postępowania wszczętego z wniosku J. M. i prowadzonego na podstawie art. 154 k.p.a. nie jest kolejne merytoryczne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania uprawnień kombatanckich, ani kontrola merytoryczna ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 lipca 2001 r. pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich. Postępowanie toczące się w tym trybie jest postępowaniem nowym, w którym bada się tylko i wyłącznie przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a., czyli czy za zmianą (uchyleniem) decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 lipca 2001 r., pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie bada więc przesłanek decydujących o pozbawieniu uprawnień kombatanckich – czy skarżący pełnił służbę lub funkcję oraz był zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej, bądź nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności, a to jedynie to, czy skarżący wykazał, że za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Fakt zatrudnienia skarżącego w strukturach, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a, oceniony wyrokiem NSA z dnia 26 kwietnia 2002 r., stanowił przesłankę pozbawienia go uprawnień kombatanckich i zarazem wyklucza możliwość przywrócenia skarżącemu uprawnień kombatanckich w wyniku zmiany decyzji na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. Przywrócenie tych uprawnień naruszałoby bowiem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i tym samym byłoby sprzeczne z prawem, co oznacza, że ani interes skarżącego, ani interes społeczny nie mogą za tym przemawiać. Ponadto zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzają się w głównej mierze do kwestionowania zasadności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 lipca 2001 r. pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich oraz podważania oceny przyjętej w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2002 r. i w istocie zmierzają do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej określonych w art. 154 § 1 k.p.a. W toku postępowania oceniano jedynie czy słuszny interes strony lub interes społeczny przemawia za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, należnym od Skarbu Państwa, orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.