III SA/Wa 3307/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Tarno (sprawozdawca), asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skarg S.K. i K.K. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia 1) uchyla zaskarżone postanowienia, 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżących kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III SA/Wa 3307/06 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił K.K i S.K. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], określającej im zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r., zaś postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w W. pozostawił odwołanie stron bez rozpoznania. W uzasadnieniu pierwszego postanowienia organ wyjaśnił, że wymieniona decyzja wymiarowa została doręczona 14 kwietnia 2006 r., zaś odwołanie stron z dnia 28 maja 2006 r. wpłynęło do organu I instancji w dniu 29 maja 2006 r. Odwołanie zawierało również wniosek "o utrzymanie terminu odwołania". W uzasadnieniu tego wniosku podano, że 14-dniowy termin był niewystarczający do wniesienia odwołania z powodu wyjazdu w podróż służbową S.K. oraz pobytu K.K. w T., a także z uwagi na potrzebę specjalistycznej ekspertyzy podatkowo-księgowej, tym bardziej, że postępowanie przed organem trwało półtora roku. Organ wezwał stronę do potwierdzenia, czy wymieniony wniosek należy traktować jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania oraz o przedstawienie dokumentów potwierdzających przedstawiony stan faktyczny. W odpowiedzi potwierdzono charakter wniosku oraz poinformowano, że S.K. prowadził prace wdrożeniowe poza W. i nie był w stanie przygotować odwołania, zaś K.K.] zamieszkiwała w S. koło T. Do wymienionego pisma załączono: - zaświadczenie z firmy C. sp. z o.o., z którego wynika, że S.K. był delegowany od 29 marca do 17 lipca 2006 r. do wykonywania projektów poza W. (W., U.), - zaświadczenie z firmy M. S.A., potwierdzające zatrudnienie K.K., - oświadczenie K.K., z którego wynika, że od września 2005 r. nie przebywa w miejscu stałego zamieszkania, co powoduje niemożność odbioru korespondencji poleconej, - kopię paszportu S.K. Uzasadniając swoje stanowisko organ powołał się na art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zdaniem organu o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu nie do przezwyciężenia. Za takie powody uznaje się np. nagłą chorobę, pożar, powódź. Obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie. Organ wyjaśnił, że decyzja wymiarowa została wydana na oboje małżonków, którzy wiedzieli o toczącym się postępowaniu. Faktu zamieszkiwania czasowego w S. K.K. nie można traktować jako wystarczającego uzasadnienia do przywrócenia terminu, bowiem osoba upoważniona do odbioru korespondencji powinna jej przekazać przedmiotową decyzję. Również uzasadnienia takiego nie stanowią podróże służbowe S.K., skoro żona pozostawała cały czas w kraju, tym bardziej, że podróże te odbywały się z przerwami, skoro w zaświadczeniu mowa jest o delegacji w przedziale czasowym 29 marca 2006 r. do 17 lipca 2006 r., a odwołanie zostało złożone 29 maja 2006 r., również pieczęcie w paszporcie nie świadczą o takiej kolizji. Organ podkreślił ponadto, że w przypadku braku czasu do prowadzenia własnej sprawy można ustanowić pełnomocnika, zgodnie z art. 136 Ordynacji podatkowej. Uzasadnienia niedotrzymania terminu nie stanowi także nieznajomość przepisów podatkowych, jak też potrzeba zasięgnięcia porady prawnej. Podatnik wiedział o toczącym się postępowaniu jak też zapoznał się z aktami sprawy w dniu 28 lutego 2006 r., stąd mógł dokonać stosownej jej analizy lub zlecić ją osobie trzeciej, albo też złożyć odwołanie bez pełnego uzasadnienia z informacją, że jego uzupełnienie zostanie przesłane w oznaczonym terminie. Zdaniem organu strona nie określiła jednoznacznej przyczyny uchybienia terminowi to, zatem nie można mówić o zachowaniu 7-dniowego terminu do wniesienia podania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Natomiast w postanowieniu o pozostawieniu odwołania bez rozpoznania organ stwierdził, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu zakreślonego w art. 223 § 2 ustawy Ordynacji podatkowej i powołał się na wcześniejsze postanowienie z 7 sierpnia 2006 r. Postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez pełnomocnika K.K. i S.K. Zaskarżonym postanowieniom zarzucono naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, a w szczególności art. 122, art. 144, art. 148 § 1, art. 149, art. 162 § 1, art. 187 § 1, art. 208 § 1, art. 211 i art. 228 § 1 pkt 2 Op. Wobec powyższego wniesiono o jego uchylenie postanowień i zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyjaśniono, że decyzja wymiarowa, od której wniesiono odwołanie, nie może być uznana za skutecznie doręczoną. W niniejszej sprawie stronami postępowania były dwie osoby fizyczne (małżonkowie), zatem organ podatkowy zobowiązany był doręczyć decyzję każdej z tych osób, czego nie uczynił, gdyż została wysłana jedna decyzja adresowana do rąk obojga małżonków. Niezależnie od tego organ podatkowy zignorował fakt, przywoływany w piśmie podatników z 15 lipca 2006 r., że decyzję tę doręczono siostrzeńcowi S.K. – J.K., który opiekował się mieszkaniem podczas nieobecności podatników. J.K. nie zamieszkiwał jednak pod tym adresem, nie można więc uznać go za domownika w rozumieniu art. 149 Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy bezkrytycznie przyjął, że decyzja została doręczona w dniu 14 kwietnia 2004 r. opierając się wyłącznie na adnotacji na potwierdzeniu odbioru. Stanowi to naruszenie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, polegające na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący wszystkich dowodów, mających istotne znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia. Narusza także zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 122 tej ustawy. Skoro decyzja nie została skutecznie doręczona, to nie można przyjąć, że odwołanie zostało wniesione z naruszeniem terminu, Zatem w przedmiotowej sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące przywrócenia terminu, w szczególności art. 162. Odpowiadając na skargi, Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a." – postanowił sprawy opatrzone sygn. akt III SA/Wa 3307/06, III SA/Wa i III SA/Wa 3308/06 połączyć do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, a następnie prowadzić dalej pod sygn. akt III SA/Wa 3307/06. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skargi zasługują na uwzględnienie. Jak wynika z niniejszej sprawy, doręczenia decyzji wymiarowej dokonano w mieszkaniu skarżących, jednakże osobą odbierającą przesyłkę nie była żadna ze stron osobiście, był nią natomiast siostrzeniec skarżącego J.K. Wersję taką przedstawili skarżący w piśmie z dnia 15 lipca 2006 r., uzupełniającym wniosek o przywrócenie terminu. Wersji tej nie kwestionuje również organ, stwierdzając w uzasadnieniu postanowienia z 7 sierpnia 2006 r., że "osoba uprawniona do odbioru decyzji powinna i mogła przekazać ją podatniczce, która to mogła wnieść odwołanie w ustawowym terminie". Natomiast z odpowiedzi na skargę wprost wynika, że w niniejszej sprawie doszło do doręczenia w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Jest to środek dla usprawnienia postępowania podatkowego poprzez wprowadzenie zastępczego sposobu doręczania pism. Doręczenie, o którym mowa w art. 149 Ordynacji podatkowej wywołuje pożądany skutek, gdy łącznie spełnione są następujące warunki: - pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca podejmie się oddania pisma adresatowi, - osoby te pokwitują odbiór pisma, - utrwalony zostanie fakt podjęcia się oddania pisma adresatowi, zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu zostanie umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Ażeby doręczenie było skuteczne, osoby podejmujące się oddania pisma, czyli domownik, dozorca lub sąsiad - powinny być pełnoletnie. Pokwitowanie jest dowodem doręczenia pisma domownikowi, natomiast dowód, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, stanowi dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2002 r., I SA 2614/00, niepubl.). Samo wyjaśnienie doręczyciela, że doręczył pismo pod wskazanym adresem nie wyjaśnia okoliczności zasadniczej - czy pismo zostało doręczone adresatowi, czy też dorosłemu domownikowi (wyrok z dnia 10 listopada 1996 r., SA/Gd 2571/94, niepubl.). Jeżeli dorosły domownik odebrał decyzję, ale nie oświadczył, czy podejmuje się oddania tego pisma adresatowi, to decyzja nie została doręczona prawidłowo w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej (wyrok z dnia 17 września 2002 r., I SA/Wr 1117/00, POP 2003, z. 3, poz. 62). Pisma doręczone adresatom za zwrotnym poświadczeniem odbioru powinny być szczegółowo i prawidłowo wypełniane przez osobę doręczającą. Z dokumentu tego musi jednoznacznie wynikać, w jaki sposób przesyłka została doręczona. W przeciwnym razie doręczenie nie może zostać uznane za skuteczne (wyrok NSA z dnia 24 marca 1999 r., I SA/Lu 151/98, niepubl.). O statusie domownika decyduje jedna z dwóch przesłanek. Po pierwsze – osoba odbierająca korespondencję musi pozostawać w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa wobec adresata pisma – i ten warunek został spełniony w niniejszej sprawie. Po drugie – powinna ona przystąpić do wspólnoty domowej adresata – co nie zostało wyjaśnione. Status "domowników" adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe (por. P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006 – system informacji prawnej LEX). W niniejszej sprawie niewątpliwy jest fakt pokwitowania odbioru pisma, jednakże osoba, która dokonała tej czynności, nie złożyła żadnego zapewnienia co do oddania go adresatowi. Również tożsamość osoby odbierającej przesyłkę może budzić pewną wątpliwość, gdyż podpisała się ona wyłącznie nazwiskiem "K.". Skoro jednak organ nie kwestionuje, że był to siostrzeniec skarżącego, powinien również ustalić, czy można uznać go za dorosłego domownika. Sam fakt pokrewieństwa jest tu bowiem niewystarczający. Również chwilowe przebywanie w mieszkaniu, np. w celu sprawdzenia jego bezpieczeństwa, czy podlania kwiatków, nie przesądza jeszcze o statusie domownika. Jeżeli więc J.K. nie był domownikiem w rozumieniu powołanego przepisu, to nie można mówić o doręczeniu w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. Zasadą wynikającą z art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej jest doręczanie pism stronie. Skoro zatem decyzja doszła do adresata, co jest niewątpliwe, można uznać, że została ona doręczona stronie, chociaż w zupełnie innym terminie niż to wynika z pokwitowania odbioru i z naruszeniem przepisu postępowania. Zgodnie z art. 144 Ordynacji podatkowej organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, swoich pracowników lub przez osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów. Celem doręczenia jest przekazanie pisma adresatowi. Skoro więc cel ten został spełniony, można uznać, że wskazane naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy i zostało konwalidowane. W tej sytuacji organ powinien ustalić rzeczywisty termin doręczenia stronie, a następnie rozważyć, czy uchybienie terminu w ogóle nastąpiło. Ponieważ stan faktyczny sprawy nie został dokładnie zbadany przez organ, doszło do naruszenia art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej. Niezasadny natomiast jest zarzut dotyczący doręczenia jednej decyzji wymiarowej, skoro zgodnie z art. 133 § 3 w zw. z art. 92 § 3 Ordynacji podatkowej małżonkowie wspólnie opodatkowani są jedną stroną postępowania i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga. Zatem wystarczy, jeżeli decyzja zostanie doręczona przynajmniej jednemu z małżonków. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 200 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.