V SA/Wa 2943/05
WyrokWSA w Warszawie2007-09-20
Skład orzekający: Barbara Wasilewska, Piotr Piszczek, Andrzej Kania
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ celny może uznać zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej kraju pochodzenia towaru i zastosować stawkę celną autonomiczną podwyższoną o 100%, jeśli przedstawione świadectwo pochodzenia zostało zweryfikowane jako nieautentyczne przez zagraniczny organ?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ celny miał podstawy do zakwestionowania zgłoszenia celnego i zastosowania stawki celnej autonomicznej podwyższonej o 100%, ponieważ świadectwo pochodzenia zostało zweryfikowane jako nieautentyczne przez zagraniczne władze. Wyniki takiej weryfikacji, przeprowadzonej w trybie oficjalnej współpracy międzynarodowej, są wiążące dla organów celnych kraju importu. Sąd oddalił skargę, uznając decyzję organu celnego za zgodną z prawem.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Celnej w W., która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w W. uznającą zgłoszenie celne importowanego obuwia za nieprawidłowe w części dotyczącej kraju pochodzenia i zastosowanej stawki celnej. Podstawą było stwierdzenie nieautentyczności świadectwa pochodzenia przez zagraniczne władze. Skarżąca kwestionowała swoją odpowiedzialność, zarzucając m.in. brak jej udziału w imporcie i błędne skierowanie decyzji.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska ( spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Anna Michałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2007 r. sprawy ze skargi K. S – M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2005 r., wydaną na podstawie m.in. art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. – przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), art. 13 § 1 i 4, art. 85 § 1, art. 262 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 20 grudnia 2000 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej (Dz. U. Nr 119, poz. 1253), §11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851 ze zm.), §3, §4 ust. 2, ust. 3 pkt 2, ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych (Dz.U. Nr 155, poz. 1515) Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w W. z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] uznającą zgłoszenie celne dokonane w imieniu i na rzecz "M." K. S. za nieprawidłowe w części dotyczącej ustalenia kraju pochodzenia i zastosowanej stawki celnej oraz kwoty cła i podatku od towarów i usług z tytułu importu.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zgłoszeniem celnym SAD nr [...] z [...] września 2001 r. "M." K. S. za pośrednictwem Agencji celnej "[...]" zgłosiła importowane z K. obuwie dziecięce ([...]) do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym deklarując wobec nich stawkę celną konwencyjną - 17%. Podstawą zastosowania tej stawki były świadectwa pochodzenia towarów nr [...] i [...] wystawione przez [...] Izbę Przemysłowo - Handlową ([...]).
Dyrektor Urzędu Celnego w W. przyjął ww. zgłoszenie celne jako odpowiadające wymogom formalnym określonym w art. 64 § 1 i 2 ustawy Kodeks celny, co spowodowało z mocy prawa objęcie towaru procedurą dopuszczenia do obrotu i określenie kwoty wynikającej z długu celnego oraz zwolnienie towaru w celu wykorzystania go zgodnie z procedurą celną, którą został objęty.
Następnie, w związku z wątpliwościami dotyczącymi prawidłowości oraz autentyczności przedmiotowych dokumentów pochodzenia towarów przesłano je za pośrednictwem Ministerstwa Finansów - Departamentu Kontroli Celnej, Wydziału Międzynarodowej Pomocy Administracyjnej – celem urzędowej weryfikacji.
[...] Izba Przemysłowo-Handlowa pismem z [...] grudnia 2003 r. poinformowała w odpowiedzi, iż załączone świadectwa pochodzenia o wskazanych numerach są nieautentyczne, w tym m.in. świadectwo pochodzenia nr [...] załączone do przedmiotowego zgłoszenia celnego.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2004 r. Naczelnik Urzędu Celnego w W. wszczął postępowanie celno – podatkowe w przedmiotowej sprawie w związku z przeprowadzonym postępowaniem weryfikacyjnym. Następnie Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z [...] sierpnia 2004 r. uznał przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej ustalenia kraju pochodzenia towarów oraz wobec części towarów - objętych świadectwem pochodzenia nr [...] – również w zakresie zastosowanej stawki celnej i orzekając w tym zakresie określił kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej podwyższonej o 100% oraz kwotę podatku od towarów i usług. Strona została obciążona również odsetkami wyrównawczymi oraz odsetkami od zaległości podatkowych.
Orzekając w sprawie na skutek odwołania Dyrektor Izby Celnej w W. zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, iż w zgłoszeniu celnym zadeklarowano konwencyjną stawkę celną na podstawie świadectw pochodzenia nr [...] i nr [...]. W przedmiotowej sprawie przeprowadzona została – w trybie art. 20a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia - weryfikacja świadectwa pochodzenia nr [...], która wykazała, iż ww. dokument nie jest autentyczny. Zatem w stosunku do towaru wskazanego w tym świadectwie pochodzenia należało zakwestionować prawidłowość przedmiotowego zgłoszenia celnego i określić kwotę wynikająca z długu celnego z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej podwyższonej o 100 %. Fakt, bowiem sfałszowania przedmiotowego świadectwa obliguje organ celny do odmowy zastosowania konwencyjnej stawki celnej.
Zgodnie z ust. 10 części "A" Postanowień wstępnych Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 20.12.2000 r. – do towarów wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.10.1997 r., dla których pochodzenie nie zostało udokumentowane świadectwem pochodzenia, ale jeżeli można ustalić kraj lub region pochodzenia tego towaru stosuje się stawkę celną autonomiczną lub stawkę celną konwencyjną, jeżeli jest wyższa od stawki celnej autonomicznej. Natomiast zgodnie z ust. 7 ww. Postanowień wstępnych – do towarów, dla których nie można ustalić kraju lub regionu pochodzenia towaru, stosuje się stawkę celna autonomiczną, podwyższona o 100% lub stawkę celną konwencyjną podwyższoną, o 100%, jeżeli jest wyższa od stawki celnej autonomicznej.
Zgodnie z §11 ust. 2 ww. rozporządzenia z dnia 15 października 1997 r. dowodem pochodzenia może być również faktura, specyfikacja towarów, kontrakt, świadectwo jakości lub inny dokument urzędowy, o ile w dokumentach jest zapis o kraju pochodzenia towaru. W aktach sprawy nie ma innych dokumentów spełniających ww. warunki i określających kraj pochodzenia zaimportowanego towaru, a strona pomimo wezwania (pismo nr [...] z dnia [...].09.2004 r.), takich dokumentów nie przedłożyła, także na etapie postępowania drugoinstancyjnego. W świetle cytowanych przepisów zamknięcia celne, na które wskazuje pełnomocnik nie mogą zastąpić dowodu pochodzenia.
Ustosunkowując się do zarzutów Strony podniesionych w odwołaniu – iż nie była importerem żadnych towarów, nie składała żadnych upoważnień w agencji celnej i tym samym nie może być stroną niniejszego postępowania – Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające w tym zakresie, które potwierdza, że ww. twierdzenia skarżącej uznać należało za nieuzasadnione. Wskazał w szczególności, iż w przedmiotowym dokumencie JDA SAD w polu 8 jako odbiorca figuruje firma "M." K. S., pole 14 to zgłaszający – Agencja Celna [...]. Dokumenty towarzyszące, czyli deklaracja wartości celnej oraz faktury handlowe zostały opatrzone podpisem K. S.. Ponadto w aktach sprawy widnieje upoważnienie z dnia [...].06.2001 r. do działania udzielone przez firmę "M." K. S. – Agencji celnej [...]. Z wyjaśnień uzyskanych od ww. agencji celnej (v. pismo z dnia [...].09.2004 r.) wynika, iż dokonywała ona odpraw celnych w imieniu "M." K. S., a w aktach agencji znajduje się oryginał upoważnienia podpisany przez właścicielkę K. S. oraz kserokopie dokumentów jej firmy: regon, NIP, zaświadczenie o wpisie do ewidencji gospodarczej potwierdzone parafą inspektora celnego przy przedstawianiu oryginałów dokumentów. Na oryginale upoważnienia znajduje się autentyczny podpis agenta celnego upoważnionego do działania w imieniu agencji. Ww. agencja potwierdziła jednoznacznie dokonanie odprawy celnej zgłoszeniem nr [...] w dniu [...] września 2001 r. dla firmy M.. Fakt importu towaru przez ww. podmiot potwierdzają również zeznania świadka p. M. P. - właściciela firmy przewozowej, którego dane widnieją na dokumentach transportowych (carnet TIR) załączonych do przedmiotowego zgłoszenia celnego. Protokoły przesłuchań świadków zostały udostępnione przez Referat Karno-Skarbowy Urzędu Celnego w W. po uzgodnieniu z Prokuraturą Rejonową W. i postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r. włączone do akt niniejszej sprawy jako nowe dowody. Pan P. zeznał m.in., iż wykonał kilka przewozów dla firmy M., towar po odprawie rozładowywany był w [...] w W., a rozładunku dokonywali pracownicy firmy M..
W odniesieniu do zarzutu wydania decyzji przez organ I instancji w sytuacji posiadania tylko kserokopii dokumentów założycielskich firmy, organ II instancji wyjaśnił – powołując się na §206 ust. 1 i ust. 7 oraz §193ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 listopada 1999 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych – iż do zgłoszenia celnego nie ma obowiązku przedkładania każdorazowo do wglądu oryginałów wskazanych dokumentów, jeżeli zostały wcześniej złożone organowi celnemu, a dane w nich zawarte są nadal aktualne.
Ponadto Dyrektor Izby Celnej uzasadnił zasadność i przyczyny wymierzenia w przedmiotowej sprawie odsetek wyrównawczych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych, stwierdzając, iż za prawidłowe zgłoszenie towaru odpowiada strona postępowania celnego, dokonująca obrotu towarowego z zagranicą. Udokumentowanie statusu pochodzenia towaru w sposób przewidziany prawem spoczywało na importerze towaru. Strona nie wykazała, iż posługiwanie się sfałszowanymi dokumentami w następstwie, czego nastąpiło podanie nieprawidłowych danych w zgłoszeniu celnym w zakresie określenia długu celnego, nie było spowodowane jej zaniedbaniem lub świadomym działaniem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, "M." K. S. wniosła o uchylenie decyzji z [...] października 2005 r. oraz decyzji ją poprzedzającej w całości z powodu niezgodności z prawem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
• błędne skierowanie jej do skarżącej, która nie dokonała importu i zgłoszenia do odprawy celnej towaru będącego przedmiotem sporu, co stanowi, iż nie ponosi ona żadnej odpowiedzialności za powstałe nieprawidłowości oraz kwoty, którymi organ celny ją obciąża;
• braku posiadania przez organ celny oryginałów dokumentów założycielskich firmy oraz nie wyjaśnienia zapisów zawartych w posiadanych kopiach, w szczególności kwestii dotyczących rachunku bankowego wskazanego w zgłoszeniu celnym, który jak wielokrotnie wskazywała skarżąca do niej nie należał;
• naruszenie art. 120, 121, 122 oraz 191 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie jej na podstawie niepełnego materiału dowodowego wskazując min. brak w aktach materiałów dotyczących badań grafologicznych zgodności podpisów;
• naruszenie art. 145 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie w doręczeniu postanowienia o wszczęciu postępowania upoważnionej agencji celnej, reprezentującej skarżącą przed organami celnego w charakterze przedstawiciela bezpośredniego;
• naruszenie zasad dotyczących wymiaru odsetek wyrównawczych, poprzez nieuwzględnienie faktu, iż dokumenty dotyczące wartości towaru oraz statusu pochodzenia towaru sporządzane są i dostarczane wraz z towarem przez eksportera, co stanowi okoliczność szczególną wyłączającą z odpowiedzialności importera;
• naruszenie zasad dotyczących postępowania w sprawie weryfikacji dowodów pochodzenia;
• zastosowanie stawki celnej autonomicznej bez podania podstawy prawnej, co stanowi o naruszeniu zasady praworządności, gdyż z żadnej normy prawnej nie wynika by Rada Ministrów mogła w drodze rozporządzenia wprowadzić do Taryfy celnej stawki celne autonomiczne;
• naruszenie przepisów prawa poprzez zastosowanie stawki celnej autonomicznej podwyższonej o 100%, pomimo, iż organ celny był w posiadaniu dowodów na potwierdzenie nienaruszalności plomb, założonych w kraju eksportera oraz zgodności dokumentów przewozowych, co potwierdza bezpośredni transport z kraju nadania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające co do kwestii dotyczących rachunku bankowego. W aktach przedmiotowej sprawy znajduje się korespondencja z bankiem [...] oraz [...], potwierdzająca m.in., iż przelew na konto urzędu celnego został wykonany na zlecenie firmy M. K. S. ul. [...], jako przelew gotówkowy w dniu [...] .09.2001 r. (k. 79 akt administracyjnych). Prawidłowość numeru rachunku bankowego widniejącego w polu 28 przedmiotowego JDA SAD nie ma znaczenia w momencie potwierdzenia faktu, iż firma M. dokonywała wpłat gotówkowych na konto urzędu celnego. Jak wynika natomiast z pisma agencji celnej [...] wskazany numer rachunku bankowego został podany przez skarżąca w upoważnieniu, a w toku czynności wyjaśniających okazało się, iż jest to numer fikcyjny. Odnosząc się do kwestii niewykorzystania przez organ celny badań grafologicznych przeprowadzonych w zakresie autentyczności złożonych podpisów Dyrektor Izby Celnej w W. wyjaśnił, iż zarówno w toku postępowania przed organem I instancji, jak i w zakresie II instancji organ celny nie zlecał tego rodzaju badań uznając, iż zgromadzony materiał dowodowy jest na tyle przekonujący, iż nie ma potrzeby korzystania z tego środka dowodowego. Ponadto Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż gdy zgłoszenia celnego dokonuje podmiot działający w ramach przedstawicielstwa bezpośredniego, a więc działający w imieniu i na rzecz innej osoby – zgłaszającym jest osoba w imieniu, której dokonano zgłoszenia celnego i na niej ciąży obowiązek zapłaty kwoty wynikającej z długu celnego. Przedstawiciel bezpośredni nie jest stroną postępowania celnego i nie zmienia tego okoliczność upoważnienia agencji celnej do składania odwołań i innych wniosków. Pełnomocnictwo udzielone w tym zakresie wobec treści całego upoważnienia nie obligowało organu celnego zarówno do uznania agencji za stronę postępowania, jak również do doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasad dotyczących postępowania w sprawie weryfikacji dowodów pochodzenia organ celny II instancji wyjaśnił, iż weryfikacja została przeprowadzona w trybie oficjalnej współpracy międzynarodowej. Wyniki takiej weryfikacji stanowią usankcjonowany prawem dowód i są wiążące dla władz celnych kraju importu. Organy celne nie mają prawa kwestionować uzyskanych oficjalną drogą wyników weryfikacji, ani tym bardziej domagania się od władz weryfikujących udowodnienia, iż weryfikacja została przeprowadzona zgodnie z przepisami obowiązującymi w kraju eksportu.
W trakcie rozprawy w dniu 6 września 2007 r. pełnomocnik skarżącej podniósł wobec zaskarżonej decyzji dodatkowe zarzuty naruszenia:
• art. 122, 187 i 191 Ordynacji podatkowej poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu celnym i podatkowym wyników postępowania karnego oraz karno-skarbowego
• art. 2, 7, 83 i 88 § 1 Konstytucji RP, bowiem obie decyzje wydane zostały na podstawie nieobowiązujących w dacie ich wydania przepisów prawa tj. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku VAT i podatku akcyzowym oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych, podczas gdy zgłoszenie celne miało miejsce w dniu [...] września 2001 r.;
• art. 222 § 4 Kodeksu celnego, który w brzmieniu obowiązującym w dniu zgłoszenia celnego był względniejszy do zastosowania w sprawie, bowiem stanowił, że jeżeli przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu powoduje uzyskanie korzyści finansowej, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze, a w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ celny winien wskazać korzyści finansowe, jakie uzyskała strona skarżąca;
• art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej, bowiem stronie nie zostało doręczone postanowienie o wszczęciu postępowania celnego i podatkowego;
oraz
• brak uprawnienia dla organów celnych do występowania do organów [...] o pomoc prawną, bowiem brak było w dacie zgłoszenia towarów umowy pomiędzy rządami RP i [...] w sprawie weryfikacji świadectw pochodzenia;
• zaniechanie przesłuchanie funkcjonariusza celnego dokonującego rewizji celnej towarów jako świadka na okoliczność potwierdzenia kraju pochodzenia przedmiotowego towaru;
• wydanie decyzji w oparciu o materiał dowodowy sporządzony w języku obcym, ponieważ nie zostało przetłumaczone pismo władz [...] dotyczące weryfikacji dowodów pochodzenia towaru;
• brak podstawy prawnej do włączenia do akt niniejszej sprawy protokołu przesłuchania świadka z akt prokuratury z pominięciem przepisów Ordynacji podatkowej;
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut wadliwego wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, bowiem stronie nie zostało doręczone postanowienie o wszczęciu postępowania celnego i podatkowego. Zauważyć należy, iż w aktach administracyjnych sprawy (k. 42) znajduje się oryginał zwrotnego potwierdzenia odbioru, z którego wynika, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, iż przedmiotem doręczenia było tylko jedno pismo organu celnego z dnia [...] lutego 2004 r. o sygn. [...] będące w istocie postanowieniem o wszczęciu postępowania celnego i podatkowego w przedmiotowej sprawie. Odbiór niniejszego postanowienia pokwitowała sama skarżąca - K. S..
Nie jest zasadny zarzut dotyczący pominięcia w postępowaniu celnym Agencji Celnej "[...]", która zgłaszała towary do procedury dopuszczenia do obrotu jako przedstawiciel bezpośredni. W ocenie Skarżącej agencja była nadal jej pełnomocnikiem, nie doręczanie jej pism w postępowaniu jest równoznaczne z pozbawieniem strony właściwej obrony prawnej i skutkuje wadliwością postępowania.
Należy zauważyć, iż przepisy prawa celnego wprowadzają swoistą, właściwą wyłącznie dla postępowania celnego formę pełnomocnictwa – przedstawicielstwo. Ustawodawca celowo nadał tej formie pełnomocnictwa inną nazwę, aby podkreślić odmienność regulacji od pełnomocnictwa uregulowanego w przepisach Ordynacji podatkowej, Kodeksu postępowania administracyjnego czy też przepisach prawa cywilnego.
Zgodnie z treścią przepisu art. 253 § 1 Kodeksu celnego, przedstawicielstwo może być:
1. bezpośrednie – jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby,
2. pośrednie – jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby (reprezentowanej).
Przedstawicielem może być m.in. podmiot gospodarczy, jakim jest agencja celna, w odróżnieniu do pełnomocnictwa "zwykłego", gdzie pełnomocnikiem może być wyłącznie osoba fizyczna.
Przepis art. 256 § 1 Kodeksu celnego określa zakres, w jakim agencja celna może być umocowana do działania – agencja celna może dokonywać przed organami celnymi wszelkich czynności przewidzianych w przepisach prawa celnego, w szczególności:
1) badać towary i pobierać ich próbki przed dokonaniem zgłoszenia celnego,
2) przygotowywać niezbędne dokumenty i dokonywać zgłoszenia celnego,
3) uiszczać należności celne przywozowe lub celne wywozowe oraz inne opłaty,
4) podejmować towary po ich zwolnieniu,
5) składać zabezpieczenie kwoty wynikającej z długu celnego,
6) wnosić odwołania i inne wnioski podlegające rozpatrzeniu przez organy celne.
Wszystkie wymienione w § 1 czynności związane są ze składaniem zgłoszenia celnego i działaniami podejmowanymi w tym momencie przez organ celny. Jeżeli organ celny przed zwolnieniem towaru uruchomi postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 70 Kodeksu celnego, agencja celna, upoważniona do reprezentowania strony w zakresie wszystkich czynności wymienionych w art. 256 § Kodeksu celnego będzie reprezentowała stronę w trakcie całego postępowania, upoważniona będzie także do składania odwołania od decyzji podjętej w pierwszej instancji. Postępowanie takie uruchamiane jest niezwłocznie po przyjęciu zgłoszenia celnego, bez potrzeby wydawania postanowienia o wszczęciu postępowania, a datą wszczęcia postępowania jest data przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 7 Kodeksu celnego).
W ocenie Sądu upoważnienie Agencji Celnej "[...]" do reprezentowania strony z [...] czerwca 2001 r. (k. 23 akt adm.), określające zakres upoważnienia do powołania treści przepisu art. 256 § 1 Kodeksu celnego, kończy się w momencie zwolnienia towaru. Po zwolnieniu towaru organ celny może przystąpić w trybie art. 83 Kodeksu celnego do kontroli zgłoszenia celnego. Kontrola taka może być podjęta w dowolnym czasie, jej granice wyznacza przepis art. 65 § 5 Kodeksu celnego, zgodnie, z którym decyzja dotycząca zgłoszenia celnego nie może być wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Postępowanie podjęte po kontroli zgłoszenia i po zwolnieniu towaru jest odrębnym postępowaniem administracyjnym. Jego wszczęcie następuje poprzez wydanie postanowienia skierowanego do strony. (v. wyrok NSA z 23 kwietnia 2003 r. sygn. akt V SA 1886/02 OSP 2004/05 poz. 70, a także glosa: Sęk Hieronim OSP 2004/5 str. 296). Strona powiadomiona o wszczęciu postępowania może upoważnić do reprezentowania swoich interesów pełnomocnika, także agencję celną, ale nie może skutecznie powoływać się na upoważnienie złożone w chwili dokonywania zgłoszenia celnego i żądać traktowania agencji celnej na podstawie upoważnienia złożonego przy przyjmowaniu zgłoszenia jako pełnomocnika ustanowionego do wszystkich postępowań wszczynanych w późniejszym czasie, a dotyczących tego zgłoszenia.
Nietrafne są również zarzuty Skarżącej, iż nie jest ona stroną postępowania celnego i podatkowego, gdyż nigdy nie sprowadzała żadnych towarów, nie dokonywała zgłoszeń celnych, jak również nie upoważniała agencji celnej do działania w jej imieniu. Zgromadzony przez organy celne materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż to właśnie skarżąca udzieliła agencji celnej upoważnienia do działania w charakterze jej przedstawiciela bezpośredniego, co zostało potwierdzone wyjaśnieniami zawartymi w pismach tejże agencji z dnia 22.09.2004 r. oraz 11.10.2005 r. Wskazano w nich m.in., iż w aktach agencji znajduje się oryginał upoważnienia firmy M. podpisany przez K. S. oraz kserokopie dokumentów jej firmy tj. regon, NIP, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej potwierdzonych parafką Inspektora celnego przy przedstawianiu oryginałów dokumentów. Na oryginale upoważnienia znajduje się autentyczny podpis agenta celnego upoważnionego do działania w imieniu agencji celnej [...]. Jednocześnie agencja celna potwierdziła dokonanie odprawy celnej [...] z dnia [...] września 2001 r. Z wyjaśnień uzyskanych z dwóch banków [...] oraz [...] wynika natomiast, iż skarżąca dokonywała płatności na konto urzędu celnego w formie przelewów gotówkowych (wpłata gotówki w kasie i przelew wychodzący). Dodatkowo przeprowadzone przez organy celne postępowanie wyjaśniające dotyczące podanego w zgłoszeniu celnym numeru rachunku bankowego firmy M. wskazuje, iż numer tego rachunku skarżąca podała sama agencji celnej w ww. upoważnieniu i nie jest to numer autentyczny. Dodatkowo do akt postępowania celno-podatkowego włączono dowody w postaci przesłuchań świadków uzyskane w postępowaniu karnym, z których wynika, iż dokonywali oni przewozu towarów dla firmy M., które następnie były rozładowywane w [...] w W.. Dane niniejszych przewoźników są zbieżne z danym zawartymi w dokumentach stanowiących załączniki do przedmiotowego zgłoszenia celnego (karnet TIR).
W tym miejscu wskazać również należy, iż zgodnie z przepisem art. 273 Kodeksu celnego, prowadzenie postępowania karnego skarbowego lub postępowania karnego nie stanowi przeszkody do prowadzenia postępowania celnego. Celem postępowania celnego jest ustalenie obiektywnych elementów, takich jak ilość towarów, ich wartość, pochodzenie itp., istotnych z punktu widzenia zgłoszenia celnego. Na te elementy – co do zasady - nie ma wpływu element winy, tzn. ustalenie kto i w jakim zakresie przyczynił się do podania nieprawidłowych danych. Organ celny zobowiązany jest na podstawie art. 85 § 1 Kodeksu celnego ustalić stan towaru i jego wartość na dzień przyjęcia zgłoszenia celnego i w oparciu o tak ustalone elementy wymierzyć należności celne. W pojęciu stanu towaru mieści się także ustalenie pochodzenia towaru. Podnoszone przez skarżącą argumenty, że ze strony skarżącej nie stwierdzono żadnej winy w sfałszowaniu dokumentów, bardzo istotne w postępowaniu karnym, nie mają wpływu na ustalenie kwoty należności celnych. Racje ma także organ celny podnosząc w uzasadnieniu decyzji, że "ustalenia poczynione w postępowaniu karnym mogą stanowić dowód w postępowaniu celnym" ale pod tym pojęciem należy rozumieć ustalenia co do faktów, a nie co do winy.
Nie ma natomiast racji skarżąca twierdząc, że skoro nie ponosi winy w sfałszowaniu dokumentów, to nie powinna być obciążana należnościami celno – podatkowymi. Jak już powiedziano wyżej, należności celne oblicza się według stanu towaru i jego wartości celnej z dnia dokonania zgłoszenia a dłużnikiem jest, zgodnie z przepisem art. 209 § 3 Kodeksu celnego, zgłaszający. Skarżąca korzystała przy dokonywaniu zgłoszenia celnego z usług agencji celnej, która działała jako przedstawiciel bezpośredni, tak więc zgodnie z treścią przepisu art.253 § 1 pkt 1 w związku z art. 3 § 1 pkt 23, zgłaszającym jest skarżąca.
Chybione są zarzuty Skarżącej dotyczące zastosowanych w decyzji stawek celnych.
Nie ma racji Skarżąca, iż z żadnej normy prawnej nie wynika, by Rada Ministrów mogła w drodze rozporządzenia wprowadzić do taryfy celnej stawki celne autonomiczne, a tym samym organ celny, stosując stawki celne autonomiczne, czyni to wbrew obowiązującym w tym zakresie przepisom prawa. Kodeks celny w art. 13 §1 stanowi, iż cła określane są na podstawie taryfy celnej lub innych środków taryfowych. Taryfa celna obejmuje stawki celne, sposób, warunki i zakres ich stosowania (art. 13 §3 pkt 2 Kodeksu celnego). Zgodnie natomiast z §6 art.13 Kodeksu celnego Rada Ministrów ustanawia w drodze rozporządzenia taryfę celną, której cześć składową stanowią Postanowienia wstępne, których ust. 1(b) i ust. 3 w sposób jednoznaczny określają podstawy i zakres zastosowania stawek celnych autonomicznych.
W zgłoszeniu celnym Skarżąca zadeklarowała dla wszystkich towarów stawki celne konwencyjne w oparciu o świadectwa pochodzenia nr [...] i [...] wystawione przez [...] izbę przemysłowo-handlową. Świadectwo pochodzenia nr [...] zostało negatywnie zweryfikowane i organ celny zastosował do towarów nim objętych stawkę celną autonomiczną podwyższoną o 100%, należało, zatem rozważyć prawidłowość jej zastosowania. Należy podzielić stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, iż stawkę celną konwencyjną stosuje się, co do zasady, do towarów pochodzących z krajów i regionów, członków Światowej Organizacji Handlu oraz do krajów i regionów, do których stosuje się klauzulę najwyższego uprzywilejowania, pod warunkiem, że pochodzenie towarów zostało udokumentowane. Sposób dokumentowania określony został w przepisie § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. z 1997r. Nr 130, poz. 851 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, pochodzenie towarów, które zostały wymienione w Wykazie nr 3 do rozporządzenia musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. W wykazie tym znalazło się m.in. obuwie, będące przedmiotem importu w niniejszej sprawie. Pochodzenie innych towarów niż wymienione w Wykazie 3 może być udokumentowane poprzez:
1. świadectwo pochodzenia,
2. fakturę, specyfikację towarów, kontrakt, świadectwo jakości lub inny dokument urzędowy, o ile w dokumentach tych jest umieszczony zapis o kraju pochodzenia towaru,
3. trwałe oznaczenie kraju pochodzenia na towarze.
Pochodzenie wszystkich towarów objętych przedmiotowym dokumentem SAD było udokumentowane świadectwami pochodzenia. Po przeprowadzonym postępowaniu organy celne przyjęły, że świadectwo nr [...] nie jest autentyczne, zastosowały więc do przywiezionych towarów – zgodnie z przepisami ust. 10, ust. 7 i 11 części "A" Postanowień wstępnych do Taryfy celnej (zał. do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej - Dz.U. Nr 119, poz. 1253) - stawkę celną autonomiczną podwyższoną o 100 %.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu pełnomocnika skarżącej niedostatecznego przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność pochodzenia towaru (brak przesłuchania funkcjonariusza celnego dokonującego rewizji celnej towarów) zauważyć należy, iż sama informacja, że dany produkt (obuwie) pochodzi ze wskazanego na nim kraju nie uprawnia w świetle ww. przepisów do uzyskania (zastosowania) konwencyjnej stawki celnej. Musi być spełniony szereg warunków w tym pochodzenie takiego towaru musi być udokumentowane prawidłowo sporządzonym dowodem pochodzenia.
W drugiej kolejności należy rozważyć, czy organy celne miały podstawy do zakwestionowania świadectw pochodzenia dołączonych do zgłoszeń celnych.
W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy upoważniał organy celne do zakwestionowania świadectw pochodzenia. Świadectwo pochodzenia załączone do zgłoszenia celnego zostało wysłane do weryfikacji do władz [...]. Pismem z dnia [...].12.2003 r. władze [...] przekazały wynik przeprowadzonej weryfikacji, w wyniku, której ustaliły, iż załączone świadectwa pochodzenia o wskazanych numerach nie są autentyczne.
Ustosunkowując się do zarzutu pełnomocnika skarżącej, iż organy celne nie wskazały w jakiej dacie i jakim pismem zwróciły się do zagranicznego organu ([...]) o weryfikację świadectw pochodzenia wskazać należy, iż odpowiedź [...] izby przemysłowo-handlowej z dnia [...] grudnia 2003 r. wyraźnie wskazuje, iż dotyczy ona zapytania skierowanego do niej w dniu [...] listopada 2003 r. pismem nr [...].
Chybiony jest zarzut skargi dotyczący wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o materiał dowodowy sporządzony w języku obcym. Zauważyć należy, iż pismo [...] władz celnych z dnia [...] grudnia 2003 r. nie zostało, co prawda przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego, jednakże zostało przekazane przez Ministerstwo Finansów do Izby celnej w W. za pismem przewodnim z dnia [...].01.2004 r. nr [...], w którym zawarto informację o negatywnym wyniku weryfikacji przez władze [...] świadectw pochodzenia o wskazanych numerach w tym nr [...] (not authentic).
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących braku podstaw do wymiaru odsetek wyrównawczych od nieuiszczonej kwoty długu celnego oraz nieprawidłowego wskazania w zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych (Dz. U. Nr 155, poz. 1515), zamiast obowiązującego w dacie zgłoszenia celnego rozporządzenia Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania (Dz. U. Nr 143, poz. 544 ze zm.) Sąd uznał, że wymiar odsetek wyrównawczych był prawidłowy.
Sąd podzielając stanowisko Skarżącej, iż w niniejszej sprawie powinno mieć zastosowanie rozporządzenie Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r. obowiązujące w dacie dokonania zgłoszenia celnego tj. [...] września 2001 r., uznał, że choć powyższy zarzut jest uzasadniony, to nie stanowi jednak podstawy wzruszenia zaskarżonej decyzji. Należy, bowiem podkreślić, że stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Bowiem podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 222 § 4 i 5 Kodeksu celnego – obowiązujący w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego – jeżeli przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu powoduje uzyskanie korzyści finansowej, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze (§ 4). Minister Finansów określi w drodze rozporządzenia, wypadki i warunki pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposób ich naliczenia (§ 5). Zauważyć należy, że wydane na podstawie powyższego artykułu akty wykonawcze tj. rozporządzenie Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r. obowiązujące od 1 stycznia 1998 r. do 18 września 2003 r. oraz zastępujące je rozporządzenie Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych w swej treści – co do sposobu pobierania, naliczania, a także warunków dających podstawę do odstąpienia od pobrania odsetek wyrównawczych – są tożsame. I tak w myśl § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r., organ celny pobiera odsetki wyrównawcze w wypadku, gdy kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych lub niekompletnych danych podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym, z wyjątkiem, gdy dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, niewynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. Tak samo stanowi § 1 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania. Zatem to uchybienie organów celnych w żaden sposób nie zmieniało sytuacji prawnej Skarżącej spółki oraz nie miało wpływu zarówno na zasadność obciążenia odsetkami wyrównawczymi, jak też ewentualną możliwość odstąpienia od ich wymiaru.
W tej sytuacji przyjęcie przez organy celne, iż nie zachodzą przesłanki wymienione w § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. (tj. § 1 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 20 listopada 1997 r.), pozwalające na odstąpienie od pobrania odsetek wyrównawczych jest prawidłowe.
Zauważyć również należy - wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącej - iż organ celny I instancji odniósł się także w swojej decyzji do kwestii korzyści finansowej. Wskazał bowiem, iż Strona wprowadziła w błąd organy celne, dokonała zaniżenia kwoty długu celnego, a co za tym idzie naraziła na uszczuplenie należności Skarbu Państwa. W ocenie Sądu, dysponowanie kwotą, która powinna być odprowadzona z tytułu należności celno – podatkowych może być potraktowane jako korzyść finansowa.
Analizując decyzję w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdził, że nie znajduje podstaw do podważenia jej w części dotyczącej określenia podatku VAT. W rozpatrywanej sprawie, organom nie można postawić zarzutu naruszenia art. 2,7,83 i 88 §1 Konstytucji RP w związku z art. 120 Ordynacji podatkowej, z uwagi na fakt, iż obie decyzje wydane zostały na podstawie nieobowiązujących przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym.
Powyższa kwestia sprowadza się do wyjaśnienia dopuszczalności określenia podatnikowi podatku od towarów i usług zobowiązania, w tym podatku przez organ celny w związku ze zmianą stanu prawnego, w tym podatku, wynikającą z uchylenia ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. i wejścia w życie ustawy o VAT z 2004 r.
Poza sporem jest, że zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług powstaje z dniem zdarzenia, o którym mowa w art. 6 ust. 7 ustawy o VAT z 1993 r., a więc z chwilą powstania długu celnego. Zgodnie z treścią przepisu art. 209 Kodeksu celnego, dług celny w procedurze dopuszczenia do obrotu powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego, a więc w niniejszej sprawie dług celny powstał z dniem [...] września 2001 r. Zatem organy celne w niniejszej sprawie prawidłowo powołały normy prawa podatkowego materialnego obowiązujące w dacie powstania zobowiązania podatkowego, kształtujące obowiązek podatkowy, w szczególności przepis art. 6 ust. 7 ustawy o VAT z 1993 r.
Zauważyć należy, iż podatek od towarów i usług określony przepisami ustawy o VAT z 2004 r. stanowi kontynuację podatku od towarów i usług wprowadzonego do polskiego systemu podatkowego ustawą z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Co prawda w dacie przyjęcia niniejszego zgłoszenia celnego organy celne występowały w roli płatnika podatku od towarów i usług a decyzje określające wysokość tego podatku wydawały urzędy i izby skarbowe, jednakże z dniem 1.09.2003 r. uzyskały uprawnienia decyzyjne w zakresie podatku VAT. Stosowna zmiana przepisów została wprowadzona ustawą z 27.06.2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw (...) (Dz. U. Nr 137, poz. 1302). Od tego dnia organy celne przejęły wszystkie sprawy dotyczące podatku VAT od towarów przywożonych z zagranicy, także sprawy wszczęte i niezakończone. Uzyskały również kompetencje do wszczynania postępowań w sprawach dotyczących zdarzeń zaistniałych przed dniem 1.09.2003 r.
Nie ulega wątpliwości, iż organ wydający decyzję musi być właściwy w sprawie na dzień wydawania rozstrzygnięcia. W decyzji powinny, więc być powołane przepisy, które dają organowi uprawnienie do wydania tej decyzji.
Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia zauważyć należy, iż ustawodawca uchwalając ustawę o VAT z 2004 r. przewidział w tej ustawie identyczne uprawnienie dla organów celnych jak w poprzedniej ustawie, czego dowodem jest art. 33 ust. 2 ustawy o VAT z 2004 r. odpowiadający treści przepisowi art. 11 ust. 2 ustawy o VAT z 1993 r.
Tak, więc podstawa prawna do określenia przez organy celne zobowiązania podatkowego, w sytuacji weryfikacji zgłoszenia celnego złożonego pod rządami "starej" ustawy o VAT, istniała w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, albowiem uprawnienie organu celnego określone w art. 11 ust 2 ustawy z 8 stycznia 1993 r., istnieje nadal po tej dacie, mimo jej uchylenia. Art. 33 ust 2 "nowej" ustawy o VAT nie eliminuje, bowiem z obrotu prawnego uprawnienia organów celnych do określania wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług w prawidłowej wysokości w stosunku do weryfikacji zgłoszeń celnych złożonych pod rządami "starej" ustawy o VAT. Zatem mimo zmiany przepisów na podatniku ciąży obowiązek podatkowy, którego konkretyzacja może nastąpić do daty przedawnienia. Oznacza to, że jeśli po uchyleniu poprzedniej ustawy podatkowej istnieje przepis pozwalający na konkretyzację obowiązku podatkowego, to nie ma przeszkód do wydania decyzji określającej to zobowiązanie podatkowe.
Uzasadniony jest, więc wniosek, że nie ma żadnych przeszkód prawnych do konkretyzacji, istniejącego po wejściu w życie nowej ustawy, "starego" obowiązku podatkowego, który jest identyczny z obowiązkiem powstającym na gruncie nowej ustawy. Nie ma żadnego przepisu ani zasady prawnej eliminującej dopuszczalność określenia zobowiązania podatkowego przez organ celny, wynikającego z obowiązku podatkowego, który istnieje nadal pod rządami nowego aktu prawnego przewidującego tożsamy podatek.
Identyczność stanu prawno-podatkowego pod rządami obu ustaw przesądza, że jest to ten sam obowiązek podatkowy. Jego konkretyzacja może się, więc odbyć na podstawie prawnej obowiązującej w dacie wydania decyzji, bez względu na to, że obowiązuje wtedy nowa ustawa.
W odniesieniu do niniejszej sprawy oznacza to, że art. 33 ust. 2 ustawy o VAT z 2004 r. będzie miał zastosowanie zarówno do nowych obowiązków podatkowych jak i do tych, które – istniejąc w momencie wejścia w życie tej ustawy – powstały pod rządem ustawy o VAT z 1993 r.
W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż zarówno argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, że mogłyby one mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady praworządności, zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy też zasady zaufania obywateli do organów Państwa. Wydając rozstrzygnięcie, organy celne działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów celnych i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W ocenie Sądu wnioski organu odwoławczego wyprowadzone z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, a więc nie stanowią naruszenia prawa.
Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z mocy art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło