VI SA/Wa 2087/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi R. L. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Zaskarżoną przez R. L. uchwałą z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lipca 2006 r. w sprawie odmowy wpisu na listę radców prawnych. Wniosek o wpis na listę radców prawnych skarżący R. L. skierował do Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (zwanej dalej OIRP) w dniu [...] kwietnia 2005 r. Do wniosku załączył dokumenty poświadczające ukończenie studiów wyższych, ukończenia aplikacji prokuratorskiej zakończonej egzaminem w 1991r., niekaralność, życiorys oraz kwestionariusz osobowy. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że spełnia przesłanki do ubiegania się o wpis na listę radców prawnych określone w art. 24 ust. 1 pkt 1,3,4,5, oraz w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.o radcach prawnych. Z treści złożonych dokumentów wynikało, że skarżący ukończył Wydział Prawa i Administracji na Uniwersytecie [...]. W okresie od [...] września 1986 r. do [...] stycznia 1987 r. odbywał aplikację sądową w Sądzie Wojewódzkim w [...], z której zrezygnował z powodów rodzinnych. W okresie od [...] stycznia 1987 r. do [...] sierpnia 1989 r. pracował w Urzędzie Wojewódzkim w [...] na stanowisku starszego referenta, a następnie inspektora. W okresie od [...] września 1989 r. do [...] grudnia 1991 r. odbył aplikację prokuratorską, którą ukończył składając w dniach [...] września 1991 r. egzamin prokuratorski. W dniu [...] stycznia 1992 r. skarżący rozpoczął pracę w Izbie Skarbowej w [...] na stanowisku inspektora, a od [...] lutego 1992 r. pracuje w Urzędzie Kontroli Skarbowej w [...] gdzie od [...] stycznia 1993 r. zajmuje stanowisko naczelnika wydziału. W dniu [...] czerwca 2006 r. Zespół powołany przez Dziekana Rady przeprowadził postępowanie kwalifikacyjne w sprawie wniosku R. L., w którym udział wziął skarżący. Jak wynika z treści protokołu w wyniku postępowania Zespół stwierdził, iż wnioskodawca złożył wszystkie wymagane przepisami dokumenty. Stwierdzono, że nie wpłynęły żadne zastrzeżenia w odniesieniu do wnioskodawcy w zakreślonym terminie 14 dni. Nie istnieje w stosunku do wnioskodawcy przeszkoda określona w art. 26 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Wnioskodawca udzielił wyjaśnień odnośnie ukończonych studiów, odbytej aplikacji oraz przebiegu pracy zawodowej. Po złożeniu wyjaśnień przez wnioskodawcę Zespół dokonał zbadania przesłanek, o których mowa w art. 24 ust.1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych i uznał że ubiegający się o wpis R. L. jest nieskazitelnego charakteru.. Ponadto Komisja uznała, że z uwagi na ukończenie przez R. L. aplikacji prokuratorskiej ponad piętnaście lat temu, jego dotychczasowe zatrudnienie przy stosowaniu prawa w zawężonym zakresie zachodzą wątpliwości czy wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Uchwałą nr [...] Rada OIRP w [...] z dnia [...] lipca 2006 r. odmówiła wpisania skarżącego R. L. na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę OIRP w [...]. Rada odmawiając wpisania zainteresowanego na listę radców prawnych, działając na podstawie art. 24 ust.1 pkt 5 i ust. 2 c ustawy o radcach prawnych uznała, że wnioskodawca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, albowiem zespół kwalifikacyjny na podstawie dokumentów i zebranych wyjaśnień przez wnioskodawcę stwierdził, że zachodzą wątpliwości czy wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, z uwagi na ukończenie aplikacji prokuratorskiej ponad czternaście lat temu, a jego dotychczasowe zatrudnienie przy stosowaniu prawa odbywało się w zawężonym zakresie. W dniu [...] sierpnia 2006 r. R. L. odwołał się od powyższej uchwały. Podkreślił, iż nie kwestionuje faktu ukończenia aplikacji kilkanaście lat temu jednakże ustawodawca nie określił żadnych ograniczeń czasowych między datą zdania egzaminu, a datą wpisu na listę radców prawnych. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że jego zatrudnienie wiązało się ze stosowaniem prawa w bardzo zawężonym zakresie i choć faktycznie większość jego pracy zawodowej wiąże się z instytucją kontroli skarbowej to jednocześnie była ona i jest związana z szeroko rozumianym prawem podatkowym tj. ordynacja podatkowa, ustawy dotyczące poszczególnych podatków, postępowanie egzekucyjne, kodeks karny skarbowy oraz akty wykonawcze. Ponadto przy realizacji zadań wynikających z ustawy o kontroli skarbowej niezbędne jest stosowanie przepisów z innych dziedzin prawa np. prawo bankowe, kodeks karny, kodeks postępowania karnego , kodeks pracy oraz niektóre instytucje prawa cywilnego i prawa rodzinnego. Przyjęcie zatem, że dotychczasowe zatrudnienie wiązało się ze stosowaniem prawa w zawężonym zakresie jest całkowicie niezasadne. Uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych po rozpatrzeniu odwołania R. L., utrzymało w mocy uchwałę Rady OIRP w [...], odmawiającą wpisania na listę radców prawnych. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, iż odmowę wpisu skarżącego na listę radców prawnych uzasadnia niespełnieniem przez wnioskodawcę przesłanki ustawowej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych tzw. przesłanki rękojmiowej. Pojęcie to ma zdaniem organu II instancji charakter prognostyczny – chodzi o dokonanie oceny, czy na gruncie dostępnej wiedzy o dotychczasowym postępowaniu danej osoby – istnieją dostatecznie silne podstawy aby sądzić, że sprosta ona obowiązkom jakie będą na niej ciążyły w związku z wykonywaniem określonego zawodu. Prezydium stwierdziło, że skarżący pracuje w ważnym resorcie państwowym, jednakże jego doświadczenie zawodowe nie poparte aplikacją radcowską nie wykracza poza wzorowe wykonywanie obowiązków służbowych. Egzamin prokuratorski zdany w 1991 r. dokumentuje posiadanie w stosunkowo odległym czasie kalifikacji służbowych nie wykazuje jednak sam przez się znajomości wykonywania zawodu radcy prawnego. Aktualne zajęcia zawodowe bez wątpienia dokumentują dużą wiedzę wnioskodawcy jako praktyka działu administracji państwowej, pozostają jednak w dalszym ciągu bez związku z nabyciem przez niego praktycznej wiedzy o sposobach prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w zakresie objętym ustawą o radcach prawnych. Zdaniem organu odwoławczego nie jest możliwe wykonywanie zawodu radcy prawnego bez praktycznej znajomości zasad jego wykonywania. W uzasadnieniu organ bardzo szeroko rozpisał się na temat pojęcia rękojmiowej przesłanki powołując się na doktrynę oraz orzecznictwo. W dniu [...] października 2006 r. R. L. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu stwierdził, iż treść zaskarżonej uchwały jak i poprzedzającej ją uchwały Rady OIRP w [...] są niezgodne z ustalonym stanem faktycznym i oceną wyrażoną przez Zespół powołany do rozpatrzenia wniosku o wpis. Z uzasadnienia uchwały Rady Okręgowej wynika bowiem, że wskazany Zespół uznał iż zachodzą wątpliwości czy skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Mimo to Rada jednoznacznie stwierdziła, że przesłanki tej skarżący nie spełnia. Organy natomiast powinny wskazać i udowodnić okoliczności lub powody które faktycznie nie dadzą możliwości wykonywania zawodu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Ponadto pełnomocnik organu w dniu [...] stycznia 2007 r. złożył "pismo procesowe przed rozprawą", w którym jeszcze raz ustosunkował się do kwestii wpisania skarżącego na listę radców prawnych odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006r. w sprawie K 30/06 na podstawie którego stwierdzona została niekonstytucyjność m.in. przepisu art. 25 ust.1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych oraz orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Jak wynika z treści pisma organy zarówno I jak i II instancji oparły się na analizie obiektywnie istniejących po stronie wnioskodawcy uwarunkowań zawodowych tj. kwalifikacje zawodowe i praktyka świadczenia usług. Ocena tychże nie wypadła dla kandydata pozytywnie czemu dano wyraz w treści zaskarżonych uchwał, a zwłaszcza zaskarżonej uchwale Prezydium. Wojewódzkiej Sąd Administracyjny wniósł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p. p. s. a.). Rozpoznając przedmiotową sprawę pod tym kątem stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zdaniem Sądu zarówno zaskarżona uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, jak i utrzymana nią w mocy uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lipca 2006 r. nie naruszają przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną odmowy wpisania skarżącego R. L. na listę radców prawnych, stanowił przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zgodnie z którym na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nie budzi wątpliwości, iż organy samorządu radcowskiego rozstrzygając sprawę wniosku o wpis na listę radców prawnych są uprawnione do dokonania samodzielnej oceny, czy kandydat spełnia ustawowe przesłanki do wpisu, w tym przesłanki określone w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych tj. czy swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz czy jest nieskazitelnego charakteru. Ocena ta nie może jednak nosić cech dowolności, ale powinna być dokonana w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a poczynione ustalenia powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonych uchwał, zwłaszcza że art. 24 ust.1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych jest normą zawierającą kryteria ocenne. Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił stanowisko organów samorządu radcowskiego, iż ocena rękojmiowa wniosków wpisowych powinna uwzględniać stopień praktycznego przygotowania wnioskodawców do świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu ustaw korporacyjnych, zaś dowodami na spełnienie powyższej przesłanki gwarancyjnej są wykazane przez kandydata okresy faktycznie wykonywanej pracy (świadczonych usług) na polu "obsługi" lub "pomocy prawnej" pozostające przy tym w nieodległym związku czasowym z datą złożonego wniosku. Organ II instancji w treści zaskarżonej uchwały bardzo szeroko uzasadnił swoje stanowisko, podkreślając iż nie kwestionuje przygotowania skarżącego do wykonywanych przez niego czynności służbowych, jednakże dotychczasowa praktyka zawodowa w ramach jednego resortu jest niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący w sposób należyty wykonywać będzie obowiązki radcy prawnego związane z obsługą prawną. Z akt administracyjnych wynika bowiem, iż cały okres pracy zawodowej skarżącego związany jest z wykonywaniem czynności z zakresu kontroli skarbowej. Od 2002 r. pełni funkcję naczelnika Wydziału [...]. Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających jakąkolwiek praktykę związaną ze świadczeniem pomocy prawnej, powoływał się natomiast na ukończoną aplikację prokuratorską oraz znajomość wielu gałęzi prawa, zwłaszcza podatkowego. Przy podejmowaniu niniejszego rozstrzygnięcia wzięto również pod uwagę treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06. Trybunał Konstytucyjny orzekał m.in. w kwestii zgodności z Konstytucją art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), stwierdzając, iż w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Uzasadniając swoje stanowisko Trybunał podtrzymał w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wyraził wątpliwości odnośnie objęcia dopuszczeniem do zawodu adwokata osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim oraz notarialnym, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych odpowiednio: adwokata i prokuratora oraz notariusza. Stwierdził, że w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kwestie te winien rozstrzygnąć jednoznacznie ustawodawca." W konkluzji uzasadnienia w sprawie K 30/06 Trybunał stwierdził, iż "wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych – innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż radcowska aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu radcy osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu i w tym zakresie pozostaje w sprzeczności z art. 17 ust. 1 Konstytucji." W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.