II FSK 567/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Grzelak, Sędzia NSA: Włodzimierz Kubiak (spr.), Sędzia NSA: Jerzy Rypina, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. B. sp. z o. o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 294/06 w sprawie ze skargi P. B. sp. z o. o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 21 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy określenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r. oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 294/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę P. B. Sp. z o.o. w S. (dalej: "spółka", "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 21 lutego 2006 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że skarżąca zadeklarowała i zapłaciła podatek od nieruchomości położonej w P. jako wieczysty użytkownik gruntu i właściciel położonego na tym gruncie budynku socjalno - biurowego, nabytych na podstawie aktu notarialnego z dnia 19 grudnia 2002 r. Wnioskiem z dnia 10 czerwca 2005 r. spółka wystąpiła o zwrot, jej zdaniem, nienależnie zapłaconego podatku od przedmiotowej nieruchomości wyjaśniając, że nie jest i nigdy nie była wieczystym użytkownikiem gruntu ani właścicielem budynku, gdyż Sąd Rejonowy w S. prawomocnym postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2005 r. oddalił jej wniosek o wpis do księgi wieczystej prawa wieczystego użytkowania gruntu i własności budynku. Decyzją z dnia 14 października 2005 r. Burmistrz Gminy P. odmówił skarżącej stwierdzenia nadpłaty. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 21 lutego 2006 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. Organy podatkowe stwierdziły, że stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm.), podstawę wymiaru podatku od nieruchomości stanowią dane zamieszczone w ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z zawartymi tam informacjami skarżąca w 2004 r. była wpisana jako wieczysty użytkownik gruntu i właściciel budynku. Wykreślenie tego zapisu nastąpiło dopiero w 2005 r. Niezależnie od powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. - w ślad za Burmistrzem Gminy P. - przyjęło, że obowiązek podatkowy spółki wynikał z faktu, iż była ona faktycznym użytkownikiem gruntu i budynku, co pozwalało uznać ją za posiadacza samoistnego w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 31 ze zm.). W skardze do sądu administracyjnego spółka domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego, zarzucając naruszenie art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 72 § 1 pkt 1, art. 77 § 1 pkt 4, art. 120 - 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, powołując się na art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, podkreślił, że poza sporem w sprawie pozostaje fakt, iż spółka z uwagi na brak stosownego wpisu do księgi wieczystej nie stała się użytkownikiem wieczystym gruntu i właścicielem budynku. W konsekwencji obowiązek podatkowy skarżącej nie mógł wynikać z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanej ustawy. W świetle okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy istniały jednakże - zdaniem Sądu - podstawy do uznania spółki za samoistnego posiadacza rzeczy w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. Skarżąca faktycznie bez tytułu prawnego władała gruntem i budynkiem jak właściciel wykorzystując je w latach 2003 - 2004 do prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Tym samym podzielić należy - w ocenie składu orzekającego - stanowisko organów podatkowych, że spółka była podatnikiem podatku od nieruchomości, na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Zapłacony podatek był więc podatkiem należnym, a nadpłata nie wystąpiła. Sąd nie uwzględnił ponadto wywodów skargi, że wieczysty użytkownik nie mógł być uznany za posiadacza samoistnego w świetle art. 336 Kodeksu cywilnego, wyjaśniając, że powyższe twierdzenie nie ma znaczenia na gruncie niniejszej sprawy. W skardze kasacyjnej P. B. Sp. z o.o. z siedzibą w S. zażądała uchylenia powyższego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W przypadku nieuwzględnienia niniejszej skargi spółka wniosła o odstąpienie przez Sąd, na podstawie art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania stronie przeciwnej ze względu na charakter niniejszej sprawy, w której z uwagi na utrzymaną przez Sąd błędną wykładnię art. 336 Kodeksu cywilnego w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, pomimo wykazania tej wadliwości przez skarżącą, stronie odmówiono skorzystania z przysługujących jej uprawnień. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego: 1/ art. 3 ust. 3 oraz ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w związku z art. 336 Kodeksu cywilnego poprzez jego niewłaściwą interpretację i zastosowanie, w zakresie w jakim Sąd uznał, że skarżącą należy uznać za posiadacza samoistnego nieruchomości, a tym samym za zobowiązaną z tytułu podatku od nieruchomości, 2/ art. 72 § 1 pkt 1 w związku z art. 77 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, to jest nieuwzględnienie roszczenia skarżącej o zwrot nadpłaty podatku i stwierdzenie, że zapłacony podatek był podatkiem należnym, a wnioskowana nadpłata nie występuje, II. mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa procesowego: 1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy, pomimo istnienia oczywistych przesłanek do stwierdzenia naruszenia przez organy podatkowe, a następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów prawa materialnego oraz procesowego, w tym w szczególności zasady swobodnej oceny dowodów określonej w art. 122, art. 187 i art. 191 Ordynacji podatkowej i dowolne uznanie skarżącej - wbrew należycie wykazanym przez nią podstawom - za posiadacza samoistnego, zobowiązanego do uiszczania podatku od nieruchomości, 2/ art. 3 ust. 2 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie w jakim Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, pomimo wykazanego przez stronę braku przesłanek do uznania skarżącej za zobowiązaną do zapłaty podatku w oparciu o art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że niedopuszczalne jest uznanie użytkownika wieczystego za posiadacza samoistnego na gruncie art. 336 Kodeksu cywilnego. Posiadacz samoistny włada rzeczą jak właściciel z zamiarem zachowania rzeczy dla siebie (cum animo rem sibi habendi), podczas gdy posiadacz zależny włada rzeczą zawsze w zakresie innego prawa niż własność. Zatem z samoistnym posiadaniem w dobrej wierze mamy do czynienia wówczas, gdy dany podmiot, władający rzeczą, pozostaje w błędnym ale usprawiedliwionym przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo własności. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego niezbicie wynika natomiast, że spółka zawarła umowę sprzedaży prawa użytkowania wieczystego, a więc od samego początku wykazywała wolę nabycia nie prawa własności, lecz prawa użytkowania wieczystego. Korzystając zatem z gruntu i budynków, skarżąca działała faktycznie "jak użytkownik wieczysty". Zdaniem autora skargi kasacyjnej, mimo że art. 336 Kodeksu cywilnego nie wymienia użytkownika wieczystego w otwartym katalogu podmiotów władających rzeczą jako posiadaczy zależnych, brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia domniemania jakoby spółka władała rzeczą jak właściciel. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. podatnikiem jest właściciel nieruchomości lub obiektu budowlanego, chyba że tymi rzeczami włada posiadacz samoistny. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że o tym kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości decyduje sprawowanie faktycznego władztwa nad rzeczą. Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel a więc używa rzeczy, pobiera pożytki, dysponuje nią jak właściciel. Zatem posiadanie samoistne przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą, który to stan jest łatwy do ustalenia i nie wymaga, w odróżnieniu od własności przeprowadzania skomplikowanego postępowania sądowego. Przy nabyciu posiadania samoistnego chodzi o taką sytuację, w której osoba (fizyczna, prawna), na skutek jakiegoś konkretnego zdarzenia uzyskuje tytuł (podstawę) do posiadania rzeczy wyłącznie we własnym imieniu, niezależnie od tego czy działa w dobrej czy w złej wierze. Najczęściej jest to nabycie rzeczy w drodze umowy przenoszącej własność, ale zawartej bez zachowania wymaganej formy, albo w drodze umowy wprawdzie zawartej w przepisanej formie, lecz nieważnej. W wyjątkowych sytuacjach uzasadnionym tytułem do posiadania samoistnego może stać się samowolne, bezprawne przejęcie rzeczy. Fakt, że skarżąca spółka ubiegała się o nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków położonych na tym gruncie nie oznacza, że spółka nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca spółka w latach 2003-2004 władała przedmiotowymi nieruchomościami jak właściciel wykorzystując je do prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Próba przekształcenia posiadania samoistnego na prawo użytkowania wieczystego gruntów w żaden sposób nie wpłynęła na ocenę stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie. Reasumując należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył przy rozpoznawaniu sprawy przepisów prawa procesowego ani też przepisów prawa materialnego. Istota sporu sprowadzała się w rzeczywistości do oceny stanu faktycznego zaistniałego w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie do rozstrzygnięcia czy skarżąca spółka była posiadaczem samoistnym przedmiotowych nieruchomości a tym samym, czy zapłacony przez spółkę podatek od nieruchomości był podatkiem należnym. Przedstawiony do wglądu materiał dowodowy uzasadnia trafność oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.