I GSK 542/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.), Sędziowie NSA Maria Myślińska, Urszula Raczkiewicz, Protokolant Natalia Filipiak, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Sz 241/05 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną;- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 10 listopada 2005 r., sygn. akt I SA/Sz 241/05 oddalił skargę A. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie wartości celnej, podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu 16 stycznia 2002 r. w Oddziale Celnym w Koszalinie R. G., działający z upoważnienia A. R., na podstawie dokumentu SAD [...] zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki Opel Kadett, rok produkcji - 1987, pojemność sinika 1587 cm3, nr nadwozia [...]. Zgłaszający wraz ze zgłoszeniem celnym przedłożył między innymi umowę sprzedaży pojazdu z dnia [...] stycznia 2002 r. oraz Deklarację Wartości Celnej. Organ celny dokonał wymiaru długu celnego z zastosowaniem stawki celnej obniżonej dla towarów pochodzących z Unii Europejskiej na podstawie deklaracji o preferencyjnym pochodzeniu towaru, zamieszczonej w umowie sprzedaży. Po przeprowadzeniu weryfikacji deklaracji o pochodzeniu towaru organ ustalił, że osoba wskazana jako sprzedawca i eksporter towaru K. U., z miejscowości L., nie sporządziła ani przedmiotowej deklaracji o pochodzeniu, ani samej umowy sprzedaży. Według informacji uzyskanych od niemieckich władz celnych, załączona do zgłoszenia celnego faktura oraz deklaracja zostały sfałszowane. Naczelnik Urzędu Celnego w Kołobrzegu decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie preferencji celnych oraz wysokości zastosowanej stawki i określił należności celne i podatkowe oraz odsetki wyrównawcze w prawidłowej wysokości. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji w zakresie wartości celnej oraz określenia zobowiązania w podatku akcyzowym i podatku VAT z tytułu importu i ustalił te należności w niższej wysokości niż zrobił to organ celny pierwszej instancji. W pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Urzędu Celnego w Kołobrzegu wprawdzie prawidłowo przyjął dla ustalenia wartości celnej importowanego pojazdu metodę zastępczą, tj. metodę tzw. "ostatniej szansy", jednak przyjmując kwotę wynikającą ze sfałszowanej umowy niewłaściwie ustalił wartość celną towaru. Organ uznał jednocześnie, że w sytuacji gdy kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych danych (na podstawie deklaracji pochodzenia towaru umieszczonej w sfałszowanej umowie zakupu pojazdu), naliczenie odsetek wyrównawczych przez organ celny pierwszej instancji było prawidłowe. Analiza posiadanych przez organy celne dokumentów, w tym oryginał notarialnego pełnomocnictwa wskazuje, zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie, jednoznacznie, iż wszelkie czynności, jakie podejmowane były przez R. G., dokonywane były z mocy udzielonego mu upoważnienia. Zgodnie z przepisem art. 95 Kodeksu cywilnego w związku z przepisem art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej, czynność prawna dokonana przez przedstawiciela pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Skutki te odnoszą się również do sytuacji, w której przedstawiciel działał podstępnie lub w złej wierze. Następstwa czynności prawnej dokonanej przez przedstawiciela wpływały również w niniejszej sprawie bezpośrednio na wymiar należności celnych, jak również na naliczenie odsetek wyrównawczych. Takie stanowisko potwierdzone zostało w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 1933/96 z dnia 7 marca 1997 r. z którego wynika, iż w procedurze administracyjnej, podobnie jak w innych procedurach, obowiązuje zasada, że strona posługująca się inną osobą do dokonywania czynności procesowych ponosi odpowiedzialność za uchybienia tej osoby. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie stwierdził również, iż stawki celne obniżone stosuje się na wniosek zgłaszającego. Złożenie takiego wniosku skutkuje nie tylko zastosowaniem stawki celnej preferencyjnej (obniżonej), ale również zgodą na poddanie dowodów preferencyjnego pochodzenia procedurze weryfikacyjnej, o której mowa jest w przepisie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego. Oddalając skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał za bezsporne, iż dokonano importu towaru, którego wartość musiała zostać ustalona metodą zastępczą ze względu na fakt sfałszowania przez pełnomocnika skarżącego umowy sprzedaży samochodu i deklaracji o jego pochodzeniu z Unii Europejskiej, co w konsekwencji uniemożliwiło zastosowanie stawki celnej obniżonej. Zdaniem Sądu z treści pełnomocnictwa z dnia 14 stycznia 2002 r., sporządzonego przed notariuszem i załączonego do akt sprawy, wynika, iż R. G. został upoważniony przez skarżącego A. R. do kupna i przewozu z zagranicy samochodu osobowego oraz do załatwienia wszystkich formalności związanych z jego ocleniem i zarejestrowaniem. Upoważnienie to stanowiło zatem umocowanie do działania w imieniu skarżącego w oparciu o jego oświadczenie woli, a zakres pełnomocnictwa został szczegółowo określony przez dosłowne wskazanie czynności jakich może dokonywać pełnomocnik, tj. "zakupu samochodu osobowego poza granicami kraju i transportu do Polski oraz załatwienia wszelkich formalności związanych z ocleniem i zarejestrowaniem samochodu osobowego". Oznacza to, iż pełnomocnik skarżącego legitymował się prawidłowo sporządzonym i ważnym pełnomocnictwem do działania w imieniu skarżącego, także w fazie dokonywania odprawy celnej. Wobec tego, zarzut skarżącego, iż pełnomocnik nie działał w ramach udzielonego mu pełnomocnictwa nie znajduje pokrycia w prawidłowo zgromadzonym przez organy celne materiale dowodowym i jest rozbieżne z treścią udzielonego pełnomocnictwa. Sąd powołał się na art. 253 § 1 Kodeksu celnego, zgodnie z którym przedstawicielstwo może być bezpośrednie, jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby, bądź pośrednie, jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby. Natomiast art. 95 Kodeksu cywilnego, w związku z art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej i w związku z art. 262 Kodeksu celnego, stanowi, że czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Są uznał zatem za nieuzasadnione twierdzenie, że pełnomocnik nie działał w granicach udzielonego mu pełnomocnictwa i że to on powinien zostać obciążony skutkami finansowymi dokonania nieprawidłowego zgłoszenia celnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2003 r., sygn. akt III RN 135/02). Odnosząc się do zarzutu podniesionego w przedłożonym na rozprawie piśmie procesowym z dnia 10 listopada 2005 r. – iż z momentem wejścia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nie jest wymagany obowiązek zapłaty cła za towary przemieszczane w ramach Unii i nie jest konieczne udokumentowanie preferencyjnego unijnego pochodzenia samochodu osobowego, a przedstawienie umowy lub faktury bez deklaracji o pochodzeniu towaru nie nosi znamion czynu zabronionego, z związku z czym nie istnieją podstawy do dalszego dochodzenia wobec skarżącego roszczeń celnych i podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług – Sąd uznał zarzut ten za nieuzasadniony. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2005 r., sygn. akt P 9/04 (OTK-A 2005/1/9) stwierdził, że nie istnieje możliwość wymierzenia kary, którą za naruszenie procedury odprawy czasowej przewidywało prawo polskie przed 1 maja 2004 r. Sama niemożność wymierzenia kary nie znosi jednak co do zasady istniejących przed 1 maja 2004 r. obowiązków wynikających z przepisów prawa i innych niż karne konsekwencji ich niedopełnienia. W skardze kasacyjnej A. R. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 95 Kodeksu cywilnego w wyniku przyjęcia, że zgodnie z art. 95 Kodeksu cywilnego w związku z art. 137 Ordynacji Podatkowej i w związku z art. 262 Kodeksu celnego czynność prawna dokonana w granicach umocowania pociąga za sobą skutki dla bezpośrednio reprezentowanego – mimo iż w skardze z dnia 5 marca 2005 r. oraz w piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2005 r. wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak też w oparciu o dokumenty postępowania karnego przeciwko R. G. jako przedstawicielowi bezpośredniemu A. R. przez Naczelnika Urzędu Celnego w Koszalinie, sygn. akt. RK 68/04/WS/PK wykazano, że R. G. w sposób przestępczy przekroczył uprawnienia zawarte w udzielonym mu pełnomocnictwie przez nieprzestrzeganie obowiązków celnych przewidzianych w art. 23 § 1 w zw. z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że nie zachodzi formalnoprawny związek przyczynowy między pełnomocnictwem z dnia 14 stycznia 2002 r. udzielonym przez A. R. przedstawicielowi bezpośredniemu R. G. a nabyciem przez niego samochodu, gdyż kupno nie zostało uwiarygodnione, zgłoszenie tego samochodu do organu celnego w dniu [...] stycznia 2002 r. do procedury dopuszczenia go do obrotu na polskim obszarze celnym nastąpiło na podstawie podrobionej deklaracji o pochodzeniu oraz podrobionej umowy kupna sprzedaży. Strona wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że pełnomocnik działał poza upoważnieniami zawartymi w pełnomocnictwie w sposób świadomie przestępczy i na własną odpowiedzialność. Zgodnie bowiem z art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego mógł on dokonać jedynie czynności prawnych w granicach umocowania. W zakres skutków, o których mowa w art. 95 § 2 ustawy, wchodzi nie tylko zmiana stanu prawnego, jaką strony chciały na podstawie czynności prawnej osiągnąć, ale także wszelkie następstwa pozostające z tą czynnością prawną w ścisłym związku jako skutki dobrej lub złej wiary przedstawiciela; wady jego oświadczenia woli. Strona podkreśliła jednak, że ujemne konsekwencje związane z niedopuszczalnym działaniem przedstawiciela dotykają reprezentowanego tylko w zakresie danej czynności prawnej, nie mogą natomiast pociągnąć za sobą ujemnych skutków prawnych w takich wypadkach, gdy niewłaściwe postępowanie może na te inne stosunki rzutować (por. orzeczenie SN z dnia 27 września 1976 r., IV CR 368/76, OSN 1977, poz. 167). R. G. przekroczył posiadane z tytułu pełnomocnictwa uprawnienia, jak również dopuścił się popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 270 § 1 Kodeksu karnego, które skarżącego pozbawiało statusu strony transakcji kupna-sprzedaży samochodu na podstawie umowy z dnia [...] stycznia 2002 r. Ponadto podrobione dokumenty, określające osobę sprzedawcy i eksportera towaru, miejsce dokonania transakcji oraz dotyczące deklaracji pochodzenia towaru, stanowiąc przedmiot przestępstwa z ww. przepisu są z mocy prawa nieważne. Nie mogą zatem, w myśl art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego, wywoływać ujemnych skutków prawnych obciążających stronę wnoszącą skargę kasacyjną. Obciążenia te spoczywają na R. G. jako na osobie fizycznej, a nie jako na przedstawicielu bezpośrednim strony wnoszącej skargę kasacyjną. R. G. działał również na szkodę Skarbu Państwa przez nieziszczenie należnych świadczeń celnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym -zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona wnosząca, w niniejszej sprawie, skargę kasacyjną powołała się na pierwszą podstawę kasacyjną wymienioną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest na naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 95 § 2 k.c. w związku z art. 137 Ordynacji podatkowej i w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Należy stwierdzić, że zarzut naruszenia, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wskazanych wyżej norm prawnych jest całkowicie chybiony. Po pierwsze należy uznać, iż poza sporem pozostaje okoliczność, że w dniu 16 stycznia 2002 roku R. G., działając w ramach udzielonego mu upoważnienia (jako przedstawiciel bezpośredni) dokonał czynności prawnej, jaką było złożenie zgłoszenia pisemnego celem objęcia procedurą celną dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towaru w postaci samochodu osobowego marki Opel Kadett, rok produkcji 1987, numer nadwozia [...]. Również poza sporem pozostaje okoliczność, że do zgłoszenia celnego zostały dołączone dokumenty w postaci umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 2002 roku i Deklaracji Wartości Celnej. Wreszcie poza sporem pozostaje i ta okoliczność, że R. G. w chwili dokonywania czynności prawnych legitymował się pełnomocnictwem udzielonym mu w dniu 14 stycznia 2002 roku, przez A. R., które to pełnomocnictwo szczegółowo określało czynności, do których był umocowany przedstawiciel bezpośredni. Tak więc granice pełnomocnictwa zostały określone w sposób autonomiczny przez samego mocodawcę w chwili złożenia przez niego oświadczenia woli. Przypomnienie wyżej wskazanych i niekwestionowanych okoliczności faktycznych jest o tyle istotne, że strona wnosząca skargę kasacyjną stawia tezę, iż R. G. działał poza upoważnieniem zawartym w treści pełnomocnictwa w sposób świadomie przestępczy i na własną odpowiedzialność. Z faktu, iż w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego organy celne ustaliły, że załączone do tego zgłoszenia celnego dokumenty zostały sfałszowane, nie można wyciągać wniosku, że mocodawca R. G. nie jest dłużnikiem celnym zobowiązanym do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego. Niewątpliwie Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 95 § 2 k.c., polegającego na błędnej wykładni tego przepisu prawa. Przypomnieć jedynie należy, że Sąd I instancji ograniczył się w swym uzasadnieniu do przytoczenia treści art. 95 § 2 k.c., przy jednoczesnym wskazaniu na przepis art. 253 § 1 i § 3 Kodeksu celnego jako podstawy prawnej rozstrzygania w niniejszej sprawie. Uwzględniając treść skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż strona wnosząca skargę kasacyjną nie dostrzega, że stosownie do treści art. 209 § 2 i § 3 Kodeksu celnego dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego, a dłużnikiem celnym jest podmiot zgłaszający. Natomiast organ celny przyjmuje zgłoszenie celne, jeżeli spełnia ono warunki formalne, a więc jest podpisane, zawiera wszystkie elementy niezbędne do objęcia towaru procedurą celną, są do niego załączone dokumenty, których złożenie jest konieczne do objęcia towaru określoną procedurą celną. W tym stanie rzeczy należy uznać, że zasadnie Sąd I instancji ocenił, iż zakres umocowania R. G. obejmował także czynności związane ze złożeniem zgłoszenia celnego. Okoliczność ta spowodowała, że R. G. dokonał czynności prawnej, jaką było złożenie zgłoszenia celnego w ramach udzielonego mu przez A. R. umocowania. Złożenie zgłoszenia celnego i jego przyjęcie przez organ celny spowodowało ten skutek, że towar został poddany procedurze celnej. Trafnie więc Sąd I instancji uznał, że w sytuacji, gdy zgłoszenia celnego dokonuje osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych w ramach tzw. przedstawicielstwa bezpośredniego, to zgłaszającym jest osoba, w której imieniu dokonano tego zgłoszenia i ta osoba, a nie jej przedstawiciel bezpośredni jest dłużnikiem celnym. Uwzględniając powyższe uwagi uznać także należy, że powstanie i ustalenie długu celnego jest następstwem prawnym przyjęcia zgłoszenia celnego. Z wyżej podanych przyczyn także okoliczności związane z postawieniem R. G. zarzutu popełnienia przestępstwa opisanego w art. 270 § 1 Kodeksu karnego pozostają bez wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.