II OSK 642/12

Sygn. akt II OSK 642 / 12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Jerzy Bujko Protokolant asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi o wznowienie postępowania sądowego D. S. w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1337/10 w sprawie ze skargi D. S. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1781/07 w sprawie ze skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 2223/06 w sprawie ze skargi D. S., D. S. i R. S. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki ogrodzenia 1. uchyla wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1337/10, 2. oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1781/07. II OSK 642 / 12 UZASADNIENIE Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2002 r., nakazał D. S. dokonanie rozbiórki ogrodzenia z siatki na słupkach metalowych od strony działek nr [...] i [...] przy ul. [...] w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargi na powyższą decyzję wniesione przez D. S., D. S. i R. S., oddalił je wyrokiem z dnia 28 lutego 2007 r. Skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku przez D. S., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OSK 1781/07) na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) oddalił stwierdzając, że w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie w warunkach przedmiotowej sprawy zastosował przepis art. 48 Prawa budowlanego w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 11 lipca 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż objęte kontrolowaną decyzją ogrodzenie powstało w 1999 r., a jego inwestorem był D. S. Zdaniem Sądu z uwagi na to, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm.- zwanej dalej Prawem budowlanym) budowa ogrodzeń od strony dróg, ulic, placów i innych miejsc publicznych wymagała dokonania zgłoszenia właściwemu organowi architektoniczno- budowlanemu, a ulica [...], przy której zrealizowano ogrodzenie jest drogą gminną, tym samym jego realizacja wymagała takiego zgłoszenia, którego w tej sprawie nie dokonano. Skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OSK 1781/07) złożyła D. S. Skarżąca wskazując na podstawę z art. 273 § 2 p.p.s.a., wniosła o zmianę wyroku i uchylenie decyzji organu odwoławczego. W uzasadnieniu swej skargi wskazała, że w dniu 22 marca 2010 r. odnalazła dokument podpisany przez jej matkę K. M., opatrzony datą 4 marca 1999 r., w którym informuje ona organ o podjęciu decyzji w sprawie rekonstrukcji starego, zniszczonego ogrodzenia, które zostało wykonane w latach czterdziestych w postaci słupków posadowionych na gruncie, lecz nieutwardzonych oraz rozciągniętej pomiędzy nimi siatki, zlokalizowanego na nieruchomości składającej się z działek gruntu o nr ewid. [...] i [...] położonej w Warszawie przy ul. [...]. Nadto K. M. poinformowała w nim, że rozpocznie prace związane z rekonstrukcją ogrodzenia pod koniec kwietnia 1999 r. oraz prosi o potraktowanie przedmiotowego pisma jako "zgłoszenie dokonania rekonstrukcji starego ogrodzenia". Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 1337/10) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę D. S. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OSK 1781/07). Odwołując się do zgłoszonej podstawy wznowieniowej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że z przedłożonego przez skarżącą dokumentu wynika fakt sporządzenia przez K. M. pisma o określonej treści. Jednakże sama treść tego pisma nie przesądza, że doszło faktycznie do zgłoszenia organowi administracji architektoniczno- budowlanej zamiaru budowy ogrodzenia. Dlatego też brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, że złożone przez skarżącą pismo z dnia 4 marca 1999 r. mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 grudnia 2011 r. na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego. Skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 1337/10) złożyła D. S., wnosząc na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. o jego wznowienie i zmianę tego wyroku oraz o uchylenie decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2003 r., dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu datowanego na 4 marca 1999 r. stanowiącego w istocie "zgłoszenie", o jakim mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania D. S. na okoliczność odnalezienia przez nią ww. dokumentu. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżąca stwierdziła, że w dniu 13 grudnia 2011 r. wraz z pełnomocnikiem oraz D. S. i jego pełnomocnikiem stawili się w Sądzie we wskazanym w zawiadomieniu o wyznaczonej rozprawie miejscu. Po interwencji telefonicznej skarżąca została poinformowana, iż w zawiadomieniach o posiedzeniu Sądu została omyłkowo wskazana sala E, natomiast posiedzenie Sądu odbyło się w sali B. Tym samym, zdaniem skarżącej doszło do pozbawienia możności obrony jej praw tylko z winy Sądu i sam ten fakt stanowi dostateczny powód do wznowienia postępowania. Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania sądowego, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Należy na wstępie podkreślić, iż postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia orzeczenia sądu administracyjnego wówczas, gdy postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270- zwanej dalej p.p.s.a.). Stwierdzić trzeba, że rozpoznawana skarga o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r., sporządzona przez adwokata, wniesiona została w terminie, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. oraz oparto ją na podstawie przewidzianej w przepisie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Z tych też względów, właściwy, zgodnie z art. 275 p.p.s.a., do jej rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny, uznał dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania w zakresie wskazanej podstawy i wznowił postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 1337/10). Dokonując oceny wyżej przytoczonej podstawy wznowienia, trzeba stwierdzić, iż zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Z treści ww. przepisu wynika, iż koniecznym jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania strony. Jak wskazywano w orzecznictwie, aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie powyższego przepisu muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt II FSK 1699/09, LEX nr 952730 oraz z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 2557/11, niepubl.). O pozbawieniu możności działania można, zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza osobą strony zainteresowanej, nie mogła ona on wziąć udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 131/10, LEX nr 746461; z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt II GSK 378/05, LEX nr 193342; z dnia 17 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 1017/06, LEX nr 354265). Zauważyć nadto należało, iż pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, o której mowa w powyższym przepisie, stanowi również przesłankę nieważności postępowania sądowego wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Może być ona również, na wniosek strony, która nie brała udziału w sprawie, podstawą do ewentualnego wznowienia postępowania (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.). Odnotować też trzeba i tę kwestię, że dla ziszczenia się ww. przesłanki nieważnościowej strona nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. O wystąpieniu owej nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2003 r. sygn. akt I PK 117/03, Wokanda z 2004 r. nr 9, poz. 30 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 131/10, niepubl.). Odnosząc się do tak rozumianej podstawy wznowienia postępowania, w warunkach rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, iż wskazane wyżej wymogi ziściły się. Jak zasadnie wywodzi skarżąca D. S., której przysługiwał w postępowaniu sądowoadministracyjnym status strony, nie została ona prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na dzień 13 grudnia 2011 r. Fakt omyłkowego powiadomienia strony o innym miejscu posiedzenia sądowego (inna sala rozpraw) mógł bowiem wywołać u niej mylne przekonanie, co do miejsca rozpoznania sprawy. Pod nieobecność strony na sali wskazanej w zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy przeprowadzono przewód sądowy i wydano wyrok, uniemożliwiając jej ewentualne wypowiedzenie się w sprawie. Jak wynika również z argumentacji przedstawionej przez autora skargi o wznowienie postępowania, zweryfikowanej treścią akt sprawy, nie budzi też wątpliwości fakt, że przyczyna nieobecności ustanowionego w sprawie pełnomocnika nie leżała po jego stronie. Tym samym, uznać należało zasadność podniesionego w skardze o wznowienie postępowania zarzutu naruszenia art. 271 pkt 2 p.p.s.a. i w konsekwencji stwierdzić, iż w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II OSK 1337/10 zaszła nieważność postępowania sądowego, skutkująca koniecznością usunięcia z obrotu prawnego wydanego wyroku, o czym też orzeczono na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. (pkt I-wszy wyroku). Powyższa sytuacja skutkowała koniecznością ponownego rozpoznania wniesionej przez D. S. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1781/07 skargi o wznowienie postępowania sądowego. I tak, w pierwszej kolejności, oceniając dopuszczalność jej wniesienia, zaznaczyć należało, iż została ona sporządzona przez adwokata, w terminie o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. oraz oparta na podstawie przewidzianej w przepisie art. 273 § 2 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 275 p.p.s.a. do jej rozpoznania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Okoliczności wyłączającej jej merytoryczne rozpoznanie nie stanowiła także okoliczność uprzedniego odrzucenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 13 stycznia 2009 r. z uwagi na osobiste jej sporządzenie przez samą stronę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 671/10). Sytuacja ta nie dotyczy bowiem przypadku, o którym mowa w art. 285 p.p.s.a. i jest okolicznością, w której nie doszło w ogóle o wznowienia postępowania z uwagi na braki formalne uprzedniej skargi o wznowienie, uniemożliwiające rozpoznanie sprawy, a więc merytorycznej oceny prawomocnego wyroku. Z tego też względu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za dopuszczalną skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II OSK 1781/07. Przechodząc do oceny zasadności przedstawionej w rozpoznawanej skardze podstawy, zauważyć trzeba, iż zaistnienie okoliczności, o której mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. ("późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu") skarżąca powiązała z faktem odnalezienia pisma K. M. (matki skarżącej) z dnia 4 marca 1999 r. adresowanego do Urzędu Gminy Warszawa- Targówek, w którym informowała ona, iż podjęła "decyzję w sprawie rekonstrukcji starego, zniszczonego przez lata ogrodzenia, powstałego przez moją rodzinę w latach 40- tych- poprzez ogrodzenie siatką i słupkami /bez utwardzenia na gruncie/ użytkowanych przez mnie i moich bliskich działek gruntu nr ewid. [...] i [...] położonych przy ul. [...] w W.". W końcowej części ww. pisma K. M. wskazała, iż prosi by jej pismo "potraktować jako zgłoszenie dokonania rekonstrukcji starego ogrodzenia". Pismo to, zdaniem strony, skarżącej świadczy o tym, że w sprawie dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Tak sformułowanej argumentacji nie sposób jednak podzielić. Przede wszystkim zauważyć trzeba, iż dla uznania skuteczności dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414 ze zm.) podstawowy pozostaje w ogóle fakt jego doręczenia właściwemu organowi. Na taką przesłankę wskazano wprost w zdaniu drugim ust. 2 ww. przepisu- "od dnia doręczenia zgłoszenia". Tymczasem, przedstawiając powyżej cytowane pismo K. M., skarżąca w żaden sposób nie wykazała faktu dokonania zgłoszenia. Przedstawiona kserokopia pisma nie zawiera ani żadnych pieczęci organu, do którego było kierowane, ani też w żaden inny sposób nie został wykazany fakt jego nadania i doręczenia organowi. Z tych też przyczyn niemożliwe było przyjęcie, że zgłoszenie, o którym mowa w piśmie z dnia 4 marca 1999 r. zostało dokonane. Tym samym stwierdzić trzeba, iż odnaleziony przez skarżąca dokument, przy czym fakt jego odnalezienia nie był przez Sąd kwestionowany, nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do wydanych na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 15 czerwca 2012 r. postanowień należy stwierdzić, iż nie zaistniały w sprawie żadne takie okoliczności, które przemawiałyby za zasadnością wniosku pełnomocnika strony skarżącej o odroczenie rozprawy (art.99, art.109, art. 110 p.p.s.a.) tym bardziej, iż skarżąca była na rozprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgłoszony przez skarżącą wniosek "o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania D. S. na okoliczność odnalezienia (...) dokumentu" z uwagi na zawartą w art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. regulację nie mógł zostać uwzględniony wobec braku podstaw do prowadzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania dowodowego w postaci przesłuchania stron, czy też świadków. Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1781/07, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. oddalił (pkt II-gi wyroku).