II SA/Wa 23/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2007 r. sprawy ze skargi H. P. – opiekuna prawnego małoletniego P. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [..] listopada 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku H. P., opiekuna prawnego małoletniego P. R., o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] października 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że [...] rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy, emerytury, pomocy pieniężnej wypłacanej przez Powiatowe centrum Pomocy Rodzinie dla rodzin zastępczych oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Dochód na osobę w rodzinie wyliczono na kwotę [...] zł. Organ uznał, iż świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać wnioskodawcy przyznane z uwagi na fakt, że nie można uznać, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, co jest konieczną przesłanką przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...). Organ podał, że taki wniosek wywiódł porównując wysokość osiąganego dochodu na członka rodziny w kwocie [...] zł netto z najniższym świadczeniem emerytalnym, które wynosi 597,46 zł. W skardze do Sądu z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2007 r. H. P. zakwestionował zaskarżoną decyzję podnosząc, że jego wnuki K. R. i P. R. miały od 1997 r. przyznane świadczenie w drodze w wyjątku po zmarłej w dniu [...] lipca 1997 r. matce. Zwrócił uwagę, że [...] listopada 2004 r. przyznano świadczenie w drodze wyjątku K. R. mimo, że sytuacja materialna jego rodziny była lepsza. Skarżący podniósł, że pracownik ZUS zobowiązała go do napisania, że jego wnuczka z dzieckiem i mężem, wspólnie z nim mieszkająca, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Podał, że z uwagi na niskie dochody rodziny wnuczki zmuszeni są jej pomagać. Zwrócił uwagę, że ojciec K. i P. mimo obowiązku alimentacyjnego nie łoży na ich utrzymanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) uznając, że po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01(Lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Zdaniem Sądu, organ trafnie dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie [...] zł netto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy potrzeby [...] rodziny skarżącego, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Organ prawidłowo nie uwzględnił osoby K. R. przy obliczaniu dochodu na członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym, ponieważ z jego pisma skierowanego do Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych w dniu [...] czerwca 2006r., uzyskał informację że wnuczka K. była osobą zamężną. Skoro skarżący nie zadeklarował w toku prowadzonego postępowania (we wniosku Rp-15, ani też we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] października 2006 r.), że obie rodziny prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i nie wskazał dochodów rodziny wnuczki, to w sprawie nie ma znaczenia, fakt że zamieszkuje ona wraz z mężem i dzieckiem w jego mieszkaniu. Jednocześnie należy wyjaśnić, że Sąd dokonywał oceny zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jej wydania, a zatem nie mógł brać pod uwagę ewentualnych sugestii skarżącego o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną wnuczki, podnoszonych dopiero na etapie skargi. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt I OSK 112/06 podzielił prezentowaną wykładnię pojęcia niezbędnych środków utrzymania, oddalając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 327/06. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że jego rodzina nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Należy również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Wysokość renty socjalnej wynosi 478,93 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.