II GZ 111/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] Sp. z o.o. w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 431/07 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w Dobrowie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 14 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie wezwania do zapłaty zaległych odsetek od kwoty udzielonego wsparcia finansowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 431/07, odmówił firmie [...] Sp. z o.o. z Warszawy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej) z uwagi na to, że okoliczności wskazane w załączonych do wniosku oświadczeniach i dokumentach nie uzasadniały przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego 1000 zł, uwzględniono możliwości majątkowe i finansowe [...]Sp. z o.o. W ocenie Sądu I instancji, wysokość posiadanych przez spółkę środków majątkowych wskazuje, że mogła ponieść pełne koszty postępowania. Z wniosku wynikało, że spółka dysponuje rachunkiem bankowym, na którym zgromadzono środki w kwocie 18.281 zł a wartość środków trwałych wynosiła 420.262 zł. Ponadto Sąd zauważył, że spółka posiada należności krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty do 12 miesięcy w kwocie 932.123,43 zł, ujawnione w bilansie spółki sporządzonym na dzień 31 grudnia 2006 r., co ma wpływ na sytuację majątkową, a w rezultacie na uzyskanie środków na koszty postępowania sądowego. Sąd I instancji uznał, że powoływanie się przez skarżącą na okoliczność ponoszenia kosztów bieżącej działalności (np.: koszt wynagrodzeń zatrudnianych pracowników), w sytuacji gdy spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, reguluje inne zobowiązania publicznoprawne oraz posiada wierzytelności, które mogą być wyegzekwowane lub sprzedane, należało uznać za niewystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej są równorzędne z kosztami sądowymi. [...] Sp. z o.o. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że pobieżna analiza dokumentów doprowadziła Sąd do błędnych wniosków. Skarżąca wskazała, że wszystkie nieruchomości będące własnością spółki [...] są obciążone znacznymi hipotekami, co uniemożliwia ich sprzedaż i pozyskanie środków finansowych na opłatę wpisu od skargi kasacyjnej. Ponadto zdaniem skarżącej, Sąd dokonując oceny wniosku pominął istotną okoliczność jaką jest konieczność ponoszenia kosztów bieżącej działalności takich jak koszty wynagrodzeń zatrudnianych pracowników czy obciążeń publicznoprawnych. Po wypłaceniu pracownikom wynagrodzenia na rachunku bankowym zabrakłoby środków pieniężnych dla pokrycia kosztów wpisu sądowego. Odnosząc się do kwestii uwidocznionych w bilansie spółki - wartości należności krótkoterminowych, skarżąca wskazuje, że Sąd dokonał prognozy ekonomicznej, przesądzając o istnieniu środków finansowych w 2007 roku, niedostrzegając, że skarżąca nie ma czasu na pozyskiwanie przez cały bieżący rok potrzebnych środków, a rolą sądu w przypadku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbadanie aktualnego stanu faktycznego – posiadanych przez wnioskodawcę środków. W związku z powyższym, skarżąca uznała, że w zaskarżonym postanowieniu doszło do naruszenia art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Skarżąca zakwestionowała argumentację Sądu zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia polegającą na uznaniu, że osoba prawna powinna poczynić określone oszczędności umożliwiające uiszczenie opłat od pisma wnoszonego do sądu. Jej zdaniem, taki wniosek jest nieuprawniony, gdyż brak środków pieniężnych na wypłaty wynagrodzeń pracownikom spółki oznaczałby niemalże jej stan upadłości. Mając to na uwadze podniosła, że istnieje pewna hierarchia kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Warunkiem dochodzenia praw przed sądem jest istnienie spółki i regulowanie kosztów, które mają charakter priorytetowy ze względu na stan jej wypłacalności. W tym kontekście istotne jest, że spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, wywodząc, że nie posiada dostatecznych środków do uiszczeni wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. Sąd bowiem może, a nie musi przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Za chybiony należy więc uznać zarzut skarżącej spółki, że dokonana przez Sąd pobieżna analiza dokumentów, doprowadziła do błędnych wniosków, gdyż Sąd oparł się na dokumentach przedłożonych przez stronę, w których nie wykazano, iż spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie znajduje również uzasadnienia sugestia skarżącej, że Sąd mógł zobowiązać spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, co pozwoliłoby na zebranie pełnej informacji o stanie majątku skarżącej. Należy zauważyć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 marca 2007 r. podpisał profesjonalny pełnomocnik spółki – radca prawny. Mając na uwadze, że ciężar dowodu w sprawie o przyznanie prawa pomocy leży po stronie wnioskującego o tą pomoc, oraz że skarżącą reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, Sąd I instancji nie miał obowiązku wzywania skarżącej do uzupełnienia wniosku o dodatkowe oświadczenia i dokumenty (postanowienie NSA sygn. akt II OZ 1078/05). Przepis art. 255 p.p.s.a. stwarza możliwość wezwania wnioskującego o prawo pomocy do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub jeśli oświadczenie to budzi wątpliwości Sądu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, wobec czego Sąd I instancji słusznie ocenił, że wykazana we wniosku sytuacja nie uprawnia skarżącej do skorzystania z prawa pomocy. Strona nie podważyła w sposób przekonujący argumentów Sądu pierwszej instancji, które legły u podstaw oddalenia jej wniosku. Wysokość wpisu sądowego, jaki strona zobowiązana jest uiścić w sprawie ze skargi kasacyjnej wynosi 1.000 zł. Skarżąca jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, a więc podmiot prowadzący działalność w większym rozmiarze i jak wynika z oświadczenia o majątku i dochodach spółki załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy, posiada kapitał zakładowy w wysokości 900.000 zł, środki trwałe o wartości 420.262 zł, stan rachunku bankowego w wysokości 18.281 zł. Wymienione wielkości utwierdzają Naczelny Sąd Administracyjny w przekonaniu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie uznał, iż skarżąca nie wykazała, aby nie dysponowała dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Zwrócić należy uwagę, że na rachunku bankowym spółki znajdowały się środki pieniężne stanowiące wielokrotność wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej. Oceniając zasadność wniosku Sąd powinien ocenić, czy strona dysponuje i jakimi środkami finansowymi bądź majątkiem i porównać wysokość tych środków z wysokością kosztów, jakie strona ma ponieść na tym etapie postępowania. Z dokumentów i uzasadnienia wniosku, złożonych przez skarżącą wynika, co również stwierdził Sąd I instancji, iż sytuacja finansowa strony jest trudna. Analiza stanu środków finansowych gromadzonych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje jednak na to, iż na rachunek ten wpływają środki finansowe i ze środków tych strona zaspokaja nie tylko należności pracowników z tytułu wynagrodzenia, ale również inne zobowiązania. Powyższe wskazuje na to, iż strona posiada środki, pozwalające jej na uiszczenie wpisu sądowego, płaci bowiem inne zobowiązania w wyższej niejednokrotnie wysokości. Podniesiona w zażaleniu okoliczność, iż Sąd nie wziął pod uwagę konieczności ponoszenia kosztów bieżącej działalności spółki takich jak wynagrodzenia pracowników czy obciążenia publicznoprawne, nie może stanowić dostatecznego uzasadnienia do przyznania stronie prawa pomocy. Zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferowanych przez spółkę. Co więcej, z uzasadnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy oraz z dokumentów do niego załączonych, nie wynika aby spółka ponosiła jakiekolwiek dodatkowe koszty poza wynikającymi z jej bieżącej działalności. W dniu złożenia wniosku na rachunku bankowym znajdowała się kwota kilkunastokrotnie wyższa od wysokości wymaganego wpisu sądowego. Zgodnie z argumentacją spółki, była ona w stanie dokonywać wypłaty wynagrodzeń pracownikom oraz innych opłat publicznoprawnych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że koszty sądowe są równorzędne z innymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym. W tym przypadku, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącej, że istnieje hierarchia kosztów pozwalająca uznać, że ponoszenie wydatków wynikających z bieżącej działalności podmiotu gospodarczego będzie miało charakter priorytetowy w stosunku do kosztów postępowania sądowego. Podkreślić należy, iż co do zasady, obowiązek ponoszenia opłat związanych z postępowaniem sądowym spoczywa na stronach (art. 199 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych jest wyjątkiem od tej zasady i ma umożliwić dostęp do sądu również i tym osobom, które z braku środków byłyby pozbawione możliwości obrony swych praw. Zwolnienie od opłat sądowych oznacza bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Pomoc ta powinna być zatem udzielana tylko tym osobom prawnym, które wykażą, że nie mogą ponieść kosztów postępowania w pełnej wysokości. Podzielając co do zasady pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, Naczelny Sąd Administracyjny zajmuje odmienne stanowisko odnośnie argumentacji Sądu I instancji dotyczącej kwestii konieczności poczynienia oszczędności w ramach planowanych wydatków dotyczących uczestnictwa w przyszłych procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą spółki. Przywołane w zaskarżonym postanowieniu orzecznictwo powstało w odmiennych realiach społeczno – gospodarczych co powoduje, że utraciło swą aktualność. Zarzut skarżącej spółki odnoszący się do kwestii możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania sądowego w związku z wykazanymi w bilansie spółki (sporządzonym na dzień 31 grudnia 2006 r.), należnościami krótkoterminowymi z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty do 12 miesięcy, nie mają znaczenia w sprawie z uwagi na to, że ocena sytuacji finansowej spółki dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest prawidłowa. Bezsprzecznym jest, że w dniu złożenia wniosku o prawo pomocy, spółka posiadała środki umożliwiające pokrycie wpisu sądowego w całości. Biorąc pod uwagę wszystkie argumenty przytoczone przez skarżącą w zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W związku z powyższym zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.