I OSK 1091/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.), Sędziowie NSA Jolanta Rajewska, Jerzy Solarski, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1933/06 w sprawie ze skargi R. M. Z. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1933/06 oddalił skargę R. M. Z. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych. W uzasadnieniu wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] umarzającą postępowanie w sprawie z wniosku R. M. Z. o stwierdzenie bezprawności przetwarzania jego danych osobowych przez [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. jest wydawcą tygodnika "[...]". Ustalił, że na potrzeby prowadzonej działalności prasowej (śledztwa dziennikarskiego) dziennikarze tygodnika "[...]" zgromadzili informacje, w tym dane osobowe R. M. Z. - byłego posła RP. Stwierdził, że zgodnie z art. 3a ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn zm.; zwanej dalej u.o.d.o.), podmioty przetwarzające dane osobowe w ramach prasowej działalności dziennikarskiej zwolnione są ze spełnienia licznych obowiązków przewidzianych w ustawie o ochronie danych osobowych i ich działalność reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 z późn zm.). W ocenie organu, w ramach działalności dziennikarskiej zbieranie danych osobowych i ich utrwalanie, opracowywanie oraz udostępnianie przez publikację stanowi prasową działalność dziennikarską i stosownie do art. 3a ust. 2 u.o.d.o. przepisy ustawy o ochronie danych osobowych nie mają w sprawie zastosowania. Organ podkreślił, że zebrane przez dziennikarzy dane osobowe i informacje dotyczące R. M. Z. do chwili obecnej nie zostały rozpowszechnione w formie publikacji prasowej. Zdaniem organu, skoro działania wydawcy [...] Sp. z o.o. (zbieranie informacji i danych) prowadzone były w ramach prasowej działalności dziennikarskiej i nie doszło do ich rozpowszechniania i przetwarzania, to brak było podstaw do dokonywania oceny takiego działania z punktu widzenia zgodności z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Jednocześnie wskazał, że stosownie do art. 3a ust. 2 u.o.d.o. ustawy o ochronie danych osobowych nie stosuje się do prasowej działalności dziennikarskiej, literackiej, artystycznej, chyba że wolność wyrażania swoich poglądów i rozpowszechniania informacji istotnie narusza prawa i wolności osoby, której dane dotyczą. Podkreślając, że nie doszło do rozpowszechniania zebranych informacji w postaci publikacji prasowej, organ uznał, iż nie jest uprawniony do oceny zakresu zbierania przez dziennikarzy danych osobowych w celach publikacyjnych, bowiem takie działanie mogłoby stanowić nieuzasadnioną ingerencję w działalność prasową. Organ ustalił, że dane osobowe R. M. Z. pozyskał M. S. - dziennikarz "[...]" w ramach prowadzonego przez siebie śledztwa dziennikarskiego. Zdaniem organu, zarzut, że [...] Sp. z o.o. udostępniając dziennikarzowi M. S. dane osobowe R. M. Z., naruszyła art. 36 u.o.d.o. dotyczący zabezpieczenia danych osobowych, nie zasługiwał na uwzględnienie, skoro dziennikarz pozyskał te dane samodzielnie w ramach prowadzonego przez siebie śledztwa dziennikarskiego. Wyjaśnił nadto, że postępowanie zostało wszczęte i zakończone wydaniem decyzji na skutek skargi wniesionej przez R. M. Z. na działalność [...] Sp. z o.o., a nie na działania M. S. Dodał, że M. S. zebrał dane osobowe R. M. Z. na potrzeby prasowej działalności i wykorzystał je w celach prywatnych - jako dowód w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia (w sprawie o zniesławienie). Organ stwierdził, że stosownie do art. 3a ust. 1 u.o.d.o., ustawy nie stosuje się w stosunku do osób fizycznych, które przetwarzają dane wyłącznie w celach osobistych lub domowych oraz że sąd powszechny, a nie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych jest władny dokonać oceny, czy "ujawnienie" przez M. S. danych osobowych skarżącego w postępowaniu karnym było konieczne dla realizacji jego prawa do obrony. Na powyższą decyzję R. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji publicznej wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 4 ustawy - Prawo prasowe, materiał prasowy nie stanowi zbioru danych osobowych, o którym mowa w art. 7 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Materiałem prasowym jest każdy opublikowany lub przekazany do opublikowania w prasie tekst albo obraz o charakterze informacyjnym, publicystycznym, dokumentalnym lub innym, niezależnie od środków przekazu, rodzaju, formy, przeznaczenia czy autorstwa. A zatem nawet, gdyby założyć i uznać, że to Spółka jako wydawca (a nie jej dziennikarze) przygotowała materiał prasowy w formie "Informacje na temat R.M. Z.", to w świetle art. 7 ust. 2 pkt 4 ustawy - Prawo prasowe informacje (dane osobowe w niej zawarte) nie stanowią zbioru danych osobowych. Sąd podkreślił, że przymiot "materiału prasowego" zebrane dane (informacje) uzyskują dopiero po opublikowaniu. Faza zbierania danych nie mieści się w definicji materiału prasowego. W sprawie bezsporne było natomiast, że "Informacje na temat R.M. Z." nie zostały przez Spółkę opublikowane i przetworzone. Zostały zebrane i przetworzone przez dziennikarza M. S., który pozostaje z [...] Sp. z o.o. w stosunku pracy. Sąd wskazał, że przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało wszczęte i zakończone zgodnie z wolą skarżącego w stosunku do podmiotu gospodarczego [...] Sp. z o.o., który to podmiot z mocy prawa nie odpowiada za udostępnienie przez M. S. w postępowaniu karnym danych osobowych skarżącego. Postępowanie zostało wszczęte w stosunku do podmiotu, któremu nie można przypisać przymiotu administratora danych zawartych w "Informacji na temat R.M. Z.". Wszczęcie w stosunku do wydawcy postępowania w przedmiocie stwierdzenia bezprawności działania, przetwarzania danych osobowych, zebranych w ramach śledztwa dziennikarskiego, na potrzeby publikacji prasowej, zamiast w stosunku do redaktora naczelnego, skutkuje umorzeniem postępowania w stosunku do wydawcy. Podsumowując Sąd stanął na stanowisku, że skoro materiał prasowy "Informacja na temat R. M. Z." został udostępniony Sądowi przez dziennikarza M. S. i skoro Spółka nie była administratorem tych danych (art. 7 ust. 4 u.o.d.o.) oraz nie opublikowała tego materiału, zasadnie organ uznał, iż przepisy u.o.d.o. w stosunku do Spółki w ogóle nie znajdują zastosowania. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie można przyjąć, iż dla oceny istnienia naruszenia praw i wolności, o których mowa w art. 3a ust. 2 u.o.d.o., organem właściwym był Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, bowiem wśród jego kompetencji nie ma jego uprawnień w tym zakresie, a zgodnie z zasadą wyrażoną art. 7 Konstytucji RP, kompetencji nie można domniemywać. Od powyższego wyroku w części dotyczącej uzasadnienia, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3a ust. 2 w zw. z art. 12 u.o.d.o. przez ich błędną wykładnię, sprowadzającą się do przyjęcia, że "(...) nie można przyjmować, iż właściwym dla oceny istotności naruszeń praw i wolności, o których mowa w art. 3a ust. 2 u.o.d.o. powinien być Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, bowiem wśród jego kompetencji nie ma uprawnień do badania istotności naruszeń praw i wolności (...)", w konsekwencji czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął: "(...) uznać należało, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest organem właściwym do badania istotności naruszeń praw i wolności, o których mowa w art. 3a ust. 2 u.o.d.o. Wszczęte postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe winno podlegać umorzeniu. W sytuacji wszczęcia niedopuszczalnego postępowania sanacją było więc jego umorzenie." Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w kwestionowanym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu organ zarzucił, że z treści art. 3 a ust. 2, art. 12 oraz art. 18 u.o.d.o. wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż w każdym przypadku, gdy przetwarzanie danych osobowych w związku z prasową działalnością dziennikarską podlega weryfikacji z punktu widzenia jego zgodności z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych, organem uprawnionym do dokonania tej weryfikacji jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych. Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem skarżącego, przyjęcie stanowiska Sądu pierwszej instancji zajętego w niniejszej sprawie oznaczałoby w praktyce pozbawienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych możliwości weryfikowania procesu przetwarzania danych osobowych w ramach prasowej działalności dziennikarskiej z punktu widzenia zgodności z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych nawet w tych sytuacjach, gdy bezsprzecznie ma do tego prawo, a wręcz spoczywa na nim obowiązek. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący R. M. Z. wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. W uzasadnieniu odpowiedzi wskazał "na brak podstaw proceduralnych do zaskarżenia orzeczenia tylko w odniesieniu do jego uzasadnienia, skarga kasacyjna GIODO jako niedopuszczalna powinna być odrzucona". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Według art. 3 a ust. 2 u.o.d.o.: "Ustawy, z wyjątkiem przepisów art. 14-19 i art. 36 ust. 1, nie stosuje się również do prasowej działalności dziennikarskiej, w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24, z późn. zm.) oraz do działalności literackiej lub artystycznej, chyba że wolność wyrażania swoich poglądów i rozpowszechniania informacji istotnie narusza prawa i wolności osoby, której dane dotyczą". Przytoczone wyłączenie nie obejmuje więc przepisów dotyczących kontroli Generalnego Inspektora Ochrany Danych Osobowych (art. 14-19 u.o.d.o.) oraz obowiązku zabezpieczenia i ochrony danych (art. 36 ust. 1 u.o.d.o.). Zwrócić też należy uwagę, że zadania Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz przyznane mu kompetencje i uprawnienia zawarte są w art. 12 u.o.d.o. Świadczy o tym użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". Zwrot ten wskazuje, że Generalnemu Inspektorowi przysługują również inne kompetencje - uprawnienia oprócz nałożonych zadań określonych w normach prawnych w ustawie o ochronie danych osobowych lub innych ustawach. Nie ulega wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji dokonując, po wcześniejszej ocenie legalności zaskarżonej decyzji daleko idącej wykładni art. 3 a ust. 2 u.o.d.o., wyszedł poza potrzebę procesową przedmiotowej sprawy. Uczynił to jedynie, jak określił "z ostrożności procesowej, wyprzedzając ewentualne zarzuty skargi kasacyjnej". W konsekwencji uznał, że GIODO nie jest organem władnym do badania, czy istotnie doszło do naruszenia praw i wolności, o których mowa w art. 3 a ust. 2 u.o.d.o. Wszczęte postępowanie w tym zakresie, jako bezprzedmiotowe winno podlegać umorzeniu. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, czego skarga kasacyjna nie kwestionuje, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, bowiem postępowanie wobec [...] Sp. z o.o. powinno być umorzone, gdyż Spółce w stosunku do, której wszczęto postępowanie nie można przypisać przymiotu administratora danych osobowych skarżącego R. M. Z. Wobec takiego stanu rzeczy należy uznać, że dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 3 a ust. 2 u.o.d.o., co do której podniesiony został w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, jest nie tylko zbędna w rozpoznawanej sprawie, lecz także niewiążąca. Problem wykładni i stosowania powyższego przepisu jest zresztą bardziej skomplikowany i zawiły niż by to wynikało z wywodu Sądu pierwszej instancji zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Chodzi tu o niebagatelne zagadnienie uprawnień osób, których dane są poddawane przetwarzaniu, a wobec niejednoznaczności sformułowania zawartego w końcowej części tego przepisu (art. 3 a ust. 2 in fine u.o.d.o.), jego wykładnia wymagałaby obszernej analizy prawnej, co wykraczałoby poza granice przedmiotowe kontrolowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji z dnia [...]. Odnosząc się natomiast do stanowiska zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę kasacyjną, według którego nie ma podstawy proceduralnej do zaskarżenia orzeczenia tylko w odniesieniu do jego uzasadnienia, należy stwierdzić, że dopuszczalne jest zaskarżenie skargą kasacyjną wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, a w zakresie dokonanego zaskarżenia - podważanie jego uzasadnienia. Przedmiotem zaskarżenia nie może być zaś samo uzasadnienie orzeczenia. W niniejszej sprawie został jednak zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji i organ wnoszący skargę kasacyjną mógł co do zasady dochodzić zmiany uzasadnienia tego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2006r., sygn. akt I FSK 750/05, niepbl.). Wychodząc z powyższych założeń, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że chociaż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, to jednak zaskarżony wyrok odpowiada prawu, dlatego też stosownie do art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.