II SA/Wa 2239/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Asesor WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2006r. sprawy ze skargi A. J. – A., R. M., W. S. i K. W. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. w przedmiocie zmiany zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji [...] w roku [...] postanawia odrzucić skargę. A. J. – A., R.M., W. S. i K. W. przystąpili w roku [...] do egzaminu na aplikację sądową w okręgu Sądu Okręgowego w O. (apelacja [...]). Po przeprowadzeniu konkursu zostali zakwalifikowani przez Komisję egzaminacyjną do grona aplikantów pozaetatowych okręgu [...] (pismo Prezesa Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] lipca 2005r. nr [...] skierowane do Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. – w aktach sądowych). Skarżący przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uczynili czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w W., polegającą na zmianie zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji [...] w roku [...]. Zarzucili, że Prezes Sądu Apelacyjnego w W. dokonał zmian na liście aplikantów po tym, jak Komisja egzaminacyjna zaliczyła ich, po przeprowadzeniu konkursu, do grona pozaetatowych aplikantów sądowych okręgu Sądu Okręgowego w O. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w W. wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi. Podał, że w tego rodzaju sprawach droga przed sądem administracyjnym jest niedopuszczalna. Z ostrożności procesowej Prezes wyjaśnił, że komisje egzaminacyjne przedstawiają jedynie projekty list, które w żadnym razie nie są wiążące dla prezesów sądów apelacyjnych. To prezesi mianują aplikantów i dokonują tego w ramach projektów wszystkich list (okręgów) w danej apelacji. Selekcja kandydatów ulega odpowiedniej korekcie, stosownie do uzyskanej przez każdego z nich liczby punktów z uwzględnieniem minimum punktowego dla całej apelacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarżący swoje roszczenia wobec Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. wyprowadzają z treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.). Stosownie do jego brzmienia, prezes sądu apelacyjnego mianuje aplikanta sądowego pozaetatowego na zasadach określonych w art. 141 § 1, art. 142 § 2 i 3 i art. 143 § 1. Mianowanie aplikanta pozaetatowego nie powoduje nawiązania stosunku pracy (w odróżnieniu od etatowego aplikanta sądowego, z którym dochodzi do nawiązania stosunku pracy). Koniecznym zatem staje się ustalenie, czy realizacja roszczeń skarżących możliwa jest na drodze sądowoadministracyjnej. Według treści art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach odmowy mianowania na stanowiska lub powołania do pełnienia funkcji w organach administracji publicznej, chyba że obowiązek mianowania lub powołania wynika z przepisów prawa. Mianowanie, o którym mowa powyżej, nie jest w jakikolwiek sposób różnicowane. Jedynym zastrzeżeniem, jakie się z nim wiąże to takie, że obowiązek jego dokonania ma wynikać z przepisów prawa. Tak więc, gdy ustawa przewiduje obowiązek mianowania już tylko ta okoliczność uzasadnia właściwość sądu administracyjnego na podstawie art. 5 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Użyta przez ustawodawcę w art. 145 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych imperatywna forma czasownika "mianuje" wskazuje na istnienie prawnego obowiązku, o którym mowa w art. 5 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W takiej sytuacji należy również przyjąć, że odmowa wykonania tego obowiązku (odmowa mianowania wobec istnienia ustawowego obowiązku) objęta będzie kontrolą na podstawie cytowanego przepisu. Powyższe wskazuje zatem, że wynik badania dopuszczalności skargi w świetle art. 5 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest pozytywny, a to z kolei przesądza o właściwości sądu administracyjnego w sprawie odmowy mianowania na stanowisko pozaetatowego aplikanta sądowego. Zatem odmowa mianowania na stanowisko pozaetatowego aplikanta sądowego podlega kontroli sądowoadministracyjnej. Mianowanie na stanowisko pozaetatowego aplikanta sądowego prowadzi do nawiązania stosunku służbowego, który ma charakter administracyjny. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie przyjmuje się, że mianowanie, jako akt administracyjny, odpowiada w swej istocie decyzji administracyjnej (organ administracji rozstrzyga sprawę co do jej istoty w formie decyzji administracyjnej – art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego – t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Gdyby skarżący zwrócili się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. z wnioskami o mianowanie ich na stanowiska pozaetatowych aplikantów sądowych, i gdyby Prezes odmówił im mianowania, wówczas – po wyczerpaniu środków zaskarżenia w administracyjnym toku instancji – mogliby domagać się ochrony na drodze sądowoadministracyjnej. Tymczasem A. J. – A., R. M., W. S. i K. W. przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uczynili czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w W., polegającą na zmianie zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji [...] w roku [...]. Niezbędnym więc jest ustalenie, jaki charakter ma czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. Ma to decydujące znaczenie dla oceny dopuszczalności skargi. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Według cytowanego art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, które nie mają charakteru decyzji administracyjnych czy też postanowień, o których mowa w tym przepisie. O ile czynność objęta skargą jest czynnością organu administracji publicznej (Prezes Sądu Apelacyjnego w W. jest organem administracji publicznej w szerokim rozumieniu tego pojęcia) i mogłaby dotyczyć uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, to jednak brak jej jednej z podstawowych cech, które ją identyfikują, a mianowicie brak jej charakteru indywidualnego. Czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, musi być skierowana do określonego adresata, musi być zobiektywizowana w sposób indywidualny i dotyczyć praw lub obowiązków konkretnej osoby, nie może natomiast mieć charakteru generalnego. Skarżona czynność niewątpliwie ma charakter generalny. Jakkolwiek dotyczy jedynie osób, które znalazły się na listach aplikantów, sporządzonych przez komisje egzaminacyjne z poszczególnych okręgów, i w tym sensie ma charakter ograniczony, to jednak czynność ta personalnie nie odnosi się do żadnej z osób z grona skarżących, jak i (szerzej) z grona aplikantów. Nie jest więc czynnością zobiektywizowaną w sposób indywidualny. Nawet ograniczony krąg osób objętych oddziaływaniem czynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. nie pozwala na wniosek, że dokonana przez ten organ zmiana zasad punktacji przy ustalaniu listy aplikantów sądowych apelacji [...] w roku [...] miała na celu wywołanie bezpośrednich skutków konkretnie w sferze praw i obowiązków A. J. – A., R. M., W. S. i K. W. (woli organu administracji publicznej nie można domniemywać). Czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. w takim zakresie, w jakim została podjęta nie ma więc charakteru indywidualnego, toteż nie może być kwalifikowana w kategoriach czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Choć rodzi ona negatywne skutki dla skarżących, jednakże personalnie nie została skierowana ani do A. J. – A., ani do R. M., ani do W. S., ani też do K. W. Prawidłowość tej czynności Sąd oceniałby w ramach kontroli legalności decyzji wydanych w przedmiocie odmowy mianowania na stanowisko pozaetatowego aplikanta sądowego, gdyby doszło do ich wydania, o czym była mowa wcześniej. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia.