I FZ 215/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Go 1017/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 7 czerwca 2006 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od listopada 2001 r. do lutego 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Go 1017/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił G. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że rozpatrywany wniosek był już czwartym tego typu wnioskiem w sprawie, a drugim wniesionym po złożeniu skargi kasacyjnej. Jak wskazał sąd I instancji, przytoczona we wniosku argumentacja jest identyczna z tą, która była przedstawiona przez skarżącego we wcześniejszym podaniu, i która była już przedmiotem oceny sądu (również Naczelnego Sądu Administracyjnego, który oddalił zażalenie na postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim o odmowie przyznania prawa pomocy). Sąd I instancji ocenił zatem, że skarżący nie dowiódł, iż jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. WSA w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził ponadto, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd zauważył również, że skarżący, pomimo wezwań, nie złożył wymaganych dokumentów mogących zobrazować jego obecną i potencjalną zdolność majątkową. Pismem z dnia 14 lutego 2008 r. skarżący wniósł pismo zatytułowane "SPRZECIW", które – wobec faktu, że ww. postanowienie z dnia 4 lutego 2008 r. zostało wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, a nie przez referendarza sądowego – należy potraktować jako zażalenie, podlegające rozpatrzeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. W powyższym piśmie na wstępie skarżący sformułował zarzut, że sąd I instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że sytuacja majątkowa strony nie uległa pogorszeniu od poprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie skarżącego, aktualna pozostaje argumentacja podniesiona przez stronę we wcześniejszych pismach. Odnosząc się do kwestii wymogu złożenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy ojca, na utrzymaniu którego pozostaje skarżący, strona stwierdziła, że obowiązku wykazania dochodów nie można rozciągać na osoby trzecie. Skarżący dodał, że nie możliwości, by wymusić na swoich rodzicach czy na żonie, z którą nie pozostaje w ustroju wspólności ustawowej, przedstawienia oświadczenia o dochodach lub stanie majątkowym. Wobec powyższego skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od opłat i wydatków sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest już kolejnym wnioskiem tego rodzaju w przedmiotowej sprawie. Prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2007 r. Sąd ten odmówił wówczas skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podobne rozstrzygnięcie zapadło w postanowieniu tego sądu z dnia 20 września 2007 r., na które zażalenie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I FZ 533/07. Jak już wcześniej stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w ww. postanowieniu z dnia 14 grudnia 2007 r., zmiany okoliczności, o jakich mowa w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – p.p.s.a.), uzasadniać mogą zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Ponowny wniosek złożony po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych podlega merytorycznemu rozpoznaniu, jednak w przypadku braku zmiany okoliczności powinien być oddalony. Stanowisko takie, wyrażane dawniej również przez Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, sąd musi wniosek oddalić. Zatem ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie natomiast pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego przy poprzednim wniosku o doręczenie nie tylko zeznań podatkowych skarżącego i jego ojca, dokumentacji podatkowej ojca skarżącego z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, wykazu i wyciągów z rachunków bankowych ojca skarżącego, ale także oświadczenia skarżącego, jakie są jego miesięczne wydatki i czy współpracuje z ojcem oraz dokumentacji dotyczącej wysokości alimentów poniesionych na rzecz dzieci skarżącego. Dokumenty te umożliwiłyby ocenę, czy nastąpiła zmiana sytuacji finansowej skarżącego uzasadniająca zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia. Skarżący nie wykonał wezwania Sądu, bowiem nie dostarczył wymaganych dokumentów źródłowych, uniemożliwił tym samym zbadanie, czy nastąpiła zmiana okoliczności od momentu wydania wcześniejszych postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy. Również składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie dołączył dokumentów, o które poprzednio wnioskował sąd. Złożony wniosek jest natomiast w swej treści tożsamy z wcześniejszymi wnioskami, co do których prawomocnie wypowiedziały się sądy obu instancji. Należy zatem uznać, że nie została w żaden sposób udowodniona ani nawet uprawdopodobniona okoliczność, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa pogorszeniu i że w związku z tym w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych obecnie powinno zapaść rozstrzygnięcie odmienne od poprzednich. Taka gołosłowność skarżącego budzi dodatkowe wątpliwości co do prawdziwości jego oświadczeń odnośnie stanu majątkowego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zażalenie Strony - w oparciu o art. 184 w zw. zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. - oddalić.