IV SA/Wa 1590/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Szymańska, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2007 r. sprawy ze skargi B.T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) czerwca 2006 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji - oddala skargę - IV SA/Wa 1590/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia (...).06.2006 r., nr (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia (...).05.2006 r. nr (...) stwierdzającą z urzędu nieważność decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...).09.2005 r., nr (...) w przedmiocie przywrócenia podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników przez B.T. , z uwagi na wydanie jej bez podstawy prawnej oraz fakt, że zawiera wadę powodującąjej nieważność z mocy prawa. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia jak i poprzedzającego go organ wskazał, że zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 2.04.2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 91, poz. 873) - rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata rozpocznie prowadzenie działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu. Mając na względzie wskazany przepis stwierdził, że B.T. nie spełniła tej przesłanki, bowiem przed rozpoczęciem w dniu 1.10.2004 r. działalności gospodarczej podlegała ubezpieczeniu z ustawy w pełnym zakresie jedynie przez okres 2 lat i 5 miesięcy, od 1.04.2002 r. do 30.09.2004 r. Nie udokumentowała zatem 3 letniego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przed rozpoczęciem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Tak w odwołaniu jak i w skardze B.T. zarzuciła, iż decyzję wydał organ nieuprawniony, winien być to bowiem organ wyższego stopnia. Nadto podniosła, iż Prezes KRUS mógł jedynie orzekać o podleganiu ubezpieczeniu oraz ustaniu ubezpieczenia, a nie kontrolować takie decyzje w trybach nadzwyczajnych. Zarzuciła także, iż decyzja stwierdzająca nieważność nie posiadała pouczenia o możliwości wniesienia odwołania. Wyraziła także przekonanie, iż właściwym do rozpatrywania tej sprawy był sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto odnosząc się do zarzutu niewłaściwości potwierdził, że dyrektor Oddziału wydał zaskarżoną decyzję działając z umocowania Prezesa KRUS. Ten z kolei był uprawniony do jej wydania na mocy art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.) w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2004 nr 10, poz. 1 ze zm.). Uznał także za bezpodstawny zarzut braku pouczenia o przysługującym środku odwoławczym od decyzji poprzedzającej z dnia (...).05.2006 r., decyzja ta bowiem zawierała pouczenie o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, z której to możliwości skarżąca skorzystała. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa KRUS nie naruszyła przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podzielić stanowisko organu, iż był umocowany do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wprawdzie wywody w tym zakresie - z uwagi na taki zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy -winny znaleźć się w zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS z dnia (...).06.2006 r. Brak ich jednakże i sformułowanie dopiero w odpowiedzi na skargę nie stanowią w ocenie Sądu podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, jako że uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Kwestia ta jednakże wymaga właściwego naświetlenia w niniejszym wyroku. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Tak dyrektor Oddziału, jak i kierownik Oddziału mogą być upoważnieni przez Prezesa do wydawania decyzji w zakresie jego działania, na mocy zarządzenia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 18.05.2005 r. w sprawie nadania upoważnień Zastępcom Prezesa KRUS oraz pracownikom Oddziałów Regionalnych i Placówek Terenowych KRUS do wydawania decyzji w imieniu Prezesa KRUS, ustalenia ich zakresów oraz wprowadzenia wzorów decyzji (Dz.Urz.PKRUS z 2005 r., nr 2, poz. 14). Jak stanowi § 1 tego zarządzenia m. in. decyzje dotyczące podlegania ubezpieczeniu i jego ustania mogą podpisywać upoważnieni : Dyrektor Oddziału Regionalnego oraz Kierownik Wydziału w Oddziale Regionalnym, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Sprawa ta bowiem dotyczy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wbrew twierdzeniu skarżącej sądy powszechne - pracy i ubezpieczeń społecznych są właściwe, jak to wynika z art. 36 ust. 3 o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. ze stosownymi przepisami Kpc, do sprawowania kontroli decyzji wydanych w postępowaniu zwykłym. W ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników nie unormowano natomiast trybów nadzwyczajnych. Z uwagi na brak przepisów o unieważnieniu decyzji lub wznowieniu postępowania zastosowanie znajduje art. 52. ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odsyłający - w sprawach nieuregulowanych - do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepisem takim jest art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2004 r., nr 10, poz. 1 ze zm.), który pozwala m. in. na unieważnienie przez Zakład (tu Prezesa KRUS) z urzędu decyzji, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego Sądu, na zasadach określonych w przepisach Kpa. Przepisy te stały się więc podstawą wskazania właściwości Prezesa KRUS do orzekania w trybie nieważnościowym w niniejszej sprawie. Jest on zatem organem umocowanym do wydania kwestionowanych rozstrzygnięć. Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19.12.2006 r., sygn. akt I OSK 1588/06. W oparciu o art. 157 Kpa w zw. z art. 5 § 1 pkt 4 Kpa, wskazujący jakie organy rozumie się pod pojęciem ministrów w znaczeniu przyjętym także w art. 157 Kpa, należy stwierdzić, że Prezes KRUS mieści się w tym pojęciu. Stąd od jego decyzji stwierdzającej z urzędu nieważność decyzji własnej, w myśl art. 127 § 3 Kpa służył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którego możliwości wniesienia została skarżąca pouczona prawidłowo w decyzji Prezesa KRUS z dnia (...).05.2006 r., nr (...) i z której to możliwości skorzystała. Kontrolowane rozstrzygnięcie również w warstwie merytorycznej odpowiada prawu. Należy zauważyć, że Prezes KRUS - rozpoznając stwierdzenie skarżącej zawarte w piśmie z dnia 18.04.2006 r., stanowiącym jej reakcję na zawiadomienie organu o wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 13.03.2006 r., sygn. akt P 8/05 i możliwości składania wniosków o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145a Kpa - dopatrzył się poważnej wady decyzji z dnia (...).09.2005 r. przywracającej B.T. prawo do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wraz z obowiązkiem opłacania przez nią wskazanych w tej decyzji składek. Stwierdził bowiem, choć uzasadnił to w swej decyzji w sposób lakoniczny, iż przy wydaniu owej decyzji przywracającej podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników skoncentrowano się na pozostałych przesłankach, których spełnienie skutkowało przywróceniem tego prawa, wynikających z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu nadanym art. 2 ustawy z dnia 1.07.2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 150, poz. 1248). Pominięto natomiast całkowicie fakt, iż B.T. nie spełniała podstawowego wymogu zapisanego art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, wynikającego ze zmiany tego przepisu art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2.04.2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych ustaw. Przepis art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w tym brzmieniu stanowił bowiem, że rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co nai mniej 3 lata rozpocznie prowadzenie działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu przy spełnieniu pozostałych warunków. Z dokumentów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu wynika, że ustalenia Prezesa KRUS w tym zakresie są zasadne. Skarżąca nie spełniła bowiem warunku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej. Potwierdza to karta ewidencyjna płatnika (k.(...) akt administracyjnych). Wynika z niej, że ubezpieczeniu temu podlegała w okresie od 1.04.2002 r. do 23.09.2004 r. Natomiast wpis do ewidencji działalności gospodarczej miał miejsce w dniu 23.09.2004 r., przy czym działalność tę rozpoczęła w dniu 28.09.2004 r. Także zaświadczenie nr (...) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w (...) z dnia (...).04.2002 r. potwierdza, że skarżąca podlegała temu ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w różnych okresach czasu, w szczególności od 1.07.1998 r. do 31.03.2002 r. (k. (...)). Niedopełnienie owego wymogu 3 letniego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przed rozpoczęciem działalności gospodarczej było przyczyną, dla której decyzja z dnia (...).09.2005 r. przywracająca prawo podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników - skarżącej - B.T. nie powinna być wydana. Dopełnienie wymogu uprzedniego, 3 letniego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników stanowi przesłankę podstawową, otwierającą dopiero możliwość owego przywrócenia podlegania ubezpieczeniu, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych wymogów przywrócenia. Mimo generalnej zasady trwałości decyzji administracyjnych, wskazana kwalifikowana jej wada nie pozwala na dalsze funkcjonowanie tej decyzji w obrocie prawnym. Należy stwierdzić, że zapisany w wyniku nowelizacji ustawy wymóg uprzedniego 3 letniego ubezpieczenia ma kluczowe znaczenie zwłaszcza wobec stałego dążenia ustawodawcy do uszczelniania systemu ubezpieczeń społecznych rolników, przez ograniczenie dostępności do niego osób, dla których działalność rolnicza i praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi jedynego, czy głównego źródła utrzymania. Nadto należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13.03.2006 r., sygn. akt P 8/05 stwierdził, iż postulat, by ubezpieczenie obejmowało tylko tych rolników, dla których praca w gospodarstwie stanowi zasadnicze źródło utrzymania, nie może być kwestionowany na gruncie zasad konstytucyjnych. Wobec wskazanych argumentów decyzja przywracająca B.T. prawo podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników mimo nie spełnienia przez nią wymogu uprzedniego - przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, podlegania w pełnym zakresie ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata - dotknięta została wadą nieważności, jako wydana z rażącym naruszeniem prawa, jak właściwie ocenił to Prezes KRUS. Nie można natomiast podzielić przekonania organu, iż równocześnie wydano ową decyzję przywracającą bez podstawy prawnej. Podstawa taka bowiem istniała, wydana decyzja miała oparcie w przepisach obowiązującego prawa co do zasady, przy jej wydaniu przeoczono natomiast fakt, iż kluczowa przesłanka wydania takiej decyzji nie została przez skarżącą spełniona. Nie istniały więc podstawy do przywrócenia jej przedmiotowego prawa. Uchybienie to jednakże w ocenie Sądu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.