II SA/Wa 2106/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Joanna Kube, Bronisław Szydło (spr.), Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie renty specjalnej 1. - oddala skargę 2. - przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego T. B. ze Spółki Adwokatów i Radców Prawnych K. sp. j. w Warszawie ul. [...], kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100 zł) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], odmawiającą A. H. przyznania renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Przy rozpatrywaniu zatem wniosków o przyznanie świadczenia specjalnego brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania tego świadczenia. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. A. H. wnioskował o przyznanie świadczenia specjalnego jako rekompensaty za udział w walce o demokratyczny ustrój państwa, w szczególności w okresie stanu wojennego. Z materiału zgromadzonego w postępowaniu wynika, iż wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] stycznia 1983 r. wnioskodawca skazany został na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności. W areszcie przebywał od 1 września 1982 r. do 24 marca 1983 r. Wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia [...] września 1993 r. został uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu. W związku z powyższym wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie w wysokości 800.000 zł, które nie zostało mu przyznane z uwagi na przedawnienie roszczenia. Zdaniem wnioskodawcy stan jego zdrowia po odbyciu kary i opuszczeniu aresztu uniemożliwił mu podjęcie pracy zarobkowej przez okres 2 lat. Z nadesłanych świadectw pracy wynika jednak, że A. H. od 18 do 31 sierpnia 1982 r., tj. do momentu aresztowania pracował jako kierowca. W dniu 18 sierpnia 1984 r. podjął pracę jako ślusarz w Państwowej Operze Kameralnej w W., którą zakończył z dniem 20 marca 1987 r., rozwiązując umowę za porozumieniem stron. Następnie na podstawie umowy o dzieło pracował w firmie ochroniarskiej, a także jako kolporter biletów. Ponadto organ wskazał, iż skarżący ubiegał się o rentę socjalną, ale jego wniosek został przez ZUS rozpatrzony negatywnie. Na podstawie orzeczenia z dnia [...] lutego 2004 r. wydanego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. A. H. został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, która ma charakter trwały. Skarżący nie został jednak uznany za osobę trwale niezdolną do pracy. Jednocześnie wskazano, iż A. H. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest on jednak osobą, która poddawana była kilkakrotnie leczeniu psychiatrycznemu w stosownych placówkach, z których pierwsze miało miejsce już w 1970 r., następnie m.in. w 1982 r. W ocenie organu, problemy natury psychicznej, o których w swoich pismach wspominał wnioskodawca, nie były następstwem pobicia go podczas aresztowania w 1982 r. gdyż tego typu zaburzenia zdiagnozowano u niego dużo wcześniej. Z informacji uzyskanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wynika, że A. H. nie pracuje, zamieszkuje wspólnie z 67-letnią matką w 1-pokojowym mieszkaniu kwaterunkowym. Wnioskodawca nie posiada własnego źródła dochodu i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki, która otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 538 zł. Ponadto skarżący jest zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego w kwocie 100 zł na rzecz 5-letniego syna. A. H. ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, co nie uprawnia go jednak do zasiłku stałego z pomocy społecznej. Z uwagi na trudną sytuację materialną, od 1995 r. rodzina została objęta pomocą finansową i szeroko rozumianą pomocą socjalną. Wskazane powyżej okoliczności nie stanowią, w ocenie Prezesa Rady Ministrów, szczególnie uzasadnionego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego, o którym mowa w art. 82 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. H. zarzucił Prezesowi Rady Ministrów naruszenie art. 82 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez błędne przyjęcie, że jego sytuacja nie może być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek, zgodnie z powołanym przepisem. Ponadto podniósł zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa poprzez brak zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także brak uzasadnienia prawnego wyjaśniającego podstawy prawne decyzji. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Świadczenia z omawianego przepisu mają charakter wyjątkowy. Finansowane są one bezpośrednio z budżetu Państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy emerytalnej). Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa Rady Ministrów, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, iż jej sądowa kontrola sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów zasadnie uznał, iż zarówno okoliczności podawane przez skarżącego, jak również dokonane w toku przeprowadzonego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego ustalenia organu, nie umożliwiają przyznania świadczenia specjalnego. Nie sposób bowiem przyjąć, by powołane przez A. H. okoliczności, tj. działalność skierowana przeciwko ówczesnemu systemowi oraz fakt, iż został niesłusznie skazany na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności za udział w demonstracji ulicznej wystarczały do uznania go za osobę szczególnie zasłużoną lub wybitną. Natomiast pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącego sprowadzają się do wykazania jego trudnej sytuacji bytowej, złego stanu zdrowia wymagającego leczenia, niepełnosprawności oraz związanych z tym trudności w uzyskaniu zatrudnienia. Powyższe okoliczności, jakkolwiek niebudzące wątpliwości, są jednak istotne w przypadku ubiegania się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego, czy to w trybie ustawowym, czy też w drodze wyjątku, stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej. Nie mogą one zaś przesądzać o uprawnieniach do świadczenia specjalnego. W ocenie Sądu, Prezes Rady Ministrów nie naruszył przepisów i reguł postępowania, a motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję i jej uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego. Podnieść przede wszystkim należy, że organ dokonując oceny sytuacji skarżącego i nie dopatrując się w niej uzasadnionego przypadku wskazującego na przyznanie świadczenia specjalnego, dokonał jej w oparciu o bardzo rzetelnie i wyczerpująco zgromadzony materiał dowodowy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.