I SA/Po 140/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędziowie Sędzia NSA Maria Skwierzyńska (spr.) Asesor sądowy WSA Maciej Jaśniewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi M.B., L.B., K. B., D.B., A. B. – T., V. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004r I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...]; II. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie I nie mogą być wykonane do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M. Jaśniewicz /-/ J. Małecki /-/ M. Skwierzyńska I SA/Po 140/07 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Burmistrz ustalił współwłaścicielom nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] podatek od nieruchomości za rok 2004r. w kwocie [...] zł. Organ podatkowy dokonując wymiaru podatku od nieruchomości wobec współwłaścicieli nieruchomości: J.B. – Z., M.B., .B., K.B., D.B., A.B. –T. i V. P. reprezentowanej przez A.B. – T. przyjął, że skoro znany jest właściciel nieruchomości obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt. 4 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2002r. nr 9 poz 84 ze zm.), ciąży w pierwszej kolejności na nim, a nie na posiadaczu nieruchomości, choćby posiadanie było samoistne. Współwłasność nieruchomości przy ul. [...] w J., zdaniem organu podatkowego, jest bezsporna, wynika bowiem z zawiadomienia o zmianie w rejestrach gruntów Starostwa Powiatowego Wydziału Geodezji, Kartografii, Kastratu i Gospodarki Nieruchomościami z dnia [...] maja 2003r., wobec czego współwłaścicieli obciąża obowiązek podatkowy. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyli wszyscy współwłaściciele ww. nieruchomości, zarzucając organowi podatkowemu I instancji niewłaściwą interpretację art. 3 ust. 1 pkt. 4 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2002r. nr 9 poz 84 ze zm.) oraz błędną ocenę okoliczności faktycznych sprawy polegającą na przyjęciu, że obowiązek podatkowy w tej sprawie ciąży na współwłaścicielach nieruchomości, a nie na posiadaczu samoistnym, którym jest spółka A S.A. W ocenie odwołujących się jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Skoro zatem spółka A nie zawarła żadnej umowy ze skarżącymi, o czym przesądził sąd powszechny zasądzając prawomocnym wyrokiem od ww. spółki - świadczenie za bezumowne korzystanie z rzeczy, i włada ona przedmiotową nieruchomością faktycznie jak właściciel, to właśnie spółka A jest posiadaczem samoistnym nieruchomości (art. 336 k.c.), i to na niej ciąży obowiązek zapłaty podatku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Według podatkowego organu odwoławczego jeżeli w sprawie występuje właściciel egzekwujący swoje prawa, to już ta okoliczność przesądza o obowiązku zapłaty podatku, zaś użytkowanie bezumowne przez spółkę A S.A. nie może być traktowane jako posiadanie samoistne. Współwłaściciele nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] faktycznie bowiem władają tą nieruchomością, skoro skutecznie egzekwują swoje prawa jako właścicieli w toku postępowania przed sądem cywilnym, uzyskując wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy przez spółkę A S.A. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w myśl art. 3 ust. 1 pkt. 4 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2002r. nr 9 poz 84 ze zm.) obowiązek podatkowy obciąża samoistnego posiadacza jedynie wtedy, gdy właściciel nie przejawia swojego władztwa nad rzeczą lub nie istnieje inna osoba zachowująca się jak właściciel. W stanie faktycznym niniejszej sprawy taka sytuacja, jak podkreślił podatkowy organ odwoławczy, nie miała jednak miejsca. Wobec tego nie można uznać by podatnikiem podatku od nieruchomości była spółka A S.A. Powyższą decyzję współwłaściciele nieruchomości zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnosząc o jej uchylenie oraz o wstrzymanie jej wykonania i zasądzenie kosztów postępowania. W ich opinii skoro spółka A S.A. włada przedmiotową nieruchomością faktycznie jak właściciel to jest ona posiadaczem samoistnym i to na niej, zgodnie z zapisem art. 3 ust. 1 pkt. 4 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2002r. nr 9 poz 84 ze zm.), ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o odrzucenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie podlegają dwie kwestie. W pierwszej kolejności, czy podatek od nieruchomości winien obciążać współwłaścicieli, czy też posiadacza samoistnego. Po drugie czy spółkę A S.A. można uznać za posiadacza samoistnego. Zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12.01.1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. nr 9, poz. 31 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do końca 2002r. obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciążył na osobach fizycznych, osobach prawnych oraz jednostkach organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, które są właścicielami lub samoistnymi posiadaczami nieruchomości albo obiektów budowlanych niezłączonych trwale z gruntem. Reguła zawarta w tym przepisie była w zupełności wystarczająca do określenia podatnika w typowych sytuacjach, gdy właściciel nieruchomości jest jednocześnie jej posiadaczem; zawodziła ona jednak, gdy właściciel utracił posiadanie na rzecz posiadacza samoistnego. Na gruncie tego przepisu dochodziło do rozbieżnych poglądów co do tego, kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy znany jest jej właściciel, ale jest ona wykorzystywana przez posiadacza samoistnego. Z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynikało jedynie, że w takim wypadku podatnikiem może być właściciel lub samoistny posiadacz nieruchomości (Komentarz do art. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.02.9.84), [w:] L. Etel, S. Presnarowicz, Podatki i opłaty samorządowe. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003). Rodzące się na gruncie powołanego przepisu wątpliwości spowodowały, że ustawodawca zdecydował się od 1 stycznia 2003 r. wprowadzić przepis, który problem ten definitywnie rozwiązuje. W zmienionym art. 3 ust. 3 u.p.o.l. w sposób jednoznaczny stwierdzono, że podatnikiem jest właściciel nieruchomości lub obiektu budowlanego, chyba że tymi rzeczami włada posiadacz samoistny. W stanie faktycznym sprawy nieruchomością położoną w J. przy ul.[...] faktycznie od 1958r. włada spółka A S.A., która jest samoistnym posiadaczem tej nieruchomości. W związku z powyższym obowiązek podatkowy będzie spoczywał na posiadaczu samoistnym, czyli spółce A S.A. Przepisy prawa podatkowego nie definiują pojęcia posiadania samoistnego. Należy w takim przypadku sięgnąć do rozumienia tego terminu wynikającego z regulacji prawa cywilnego. Stosowanie do art. 336 Kodeksu cywilnego (dalej kc) posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle powyższego za słuszny należy uznać wyrażony w skardze pogląd, że skoro spółka A S.A. nie zawarła żadnej umowy ze skarżącymi i zobowiązana jest do zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, którą faktycznie włada jak właściciel, to jest ona samoistnym posiadaczem nieruchomości. Należy zauważyć, że już sam zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 kc. Teoretycznie decyduje tutaj wewnętrzna, subiektywna wola posiadania, która przejawia się w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Podkreślenia zaś wymaga, że spółka A S.A. nie wydała współwłaścicielom spornej działki, ani też nie uzyskała skutecznego tytułu prawnego do władania nieruchomością. Rozstrzygające znaczenie ma więc tutaj rozległy zakres władania rzeczą, na wzór prawa własności (por. art. 140 kc). Co do charakteru posiadania samoistnego nie miały żadnych wątpliwości zarówno sądy powszechne zasądzając kolejne należności na rzecz skarżących za bezumowne korzystanie z ww. nieruchomości podkreślając, że posiadanie to ma charakter posiadania samoistnego w złej wierze, jak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który w przypadku wymiaru podatku od tej samej nieruchomości za okres od września do grudnia 2002r. oraz za 2003r. wyrokiem z dnia 10 stycznia 2006r. sygn. akt I SA/Po 620/04 uchylił podobną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skład orzekający nakazał wówczas przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnić przedstawione przez Sąd rozumienie samoistnego posiadania oraz zasady jego obciążania podatkiem od nieruchomości. Wreszcie, nie można w demokratycznym państwie prawa przyjmować, że uzyskiwane w procesach cywilnych przez nie będących posiadaczami nieruchomości jej współwłaścicieli wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, daje podstawy do uznawania ich równocześnie za posiadaczy samoistnych i obciążanie ich podatkiem od nieruchomości. W takim stanie rzeczy wynagrodzenie od posiadacza samoistnego w złej wierze zostałyby skonsumowane przez koszty procesów, podatku dochodowego i podatku od nieruchomości. Nie można podzielić stanowiska organu podatkowego, że uzyskane od posiadacza odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przesądza o wyłączeniu odpowiedzialności podatkowej posiadacza w podatku od nieruchomości. Zauważyć nadto należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 14 grudnia 2006r. sygn. akt I SA /Po 961/06 oddalił skargę spółki A S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2006r. utrzymującą w mocy decyzję I instancji z [...] stycznia 2004r. określającą tej spółce podatek od omawianej nieruchomości za okres od grudnia 2002r. do grudnia 2003r., uznając tym samym, że na posiadaczu, tj. spółce A ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości położonej w J. przy ul. [...]. Z tych zatem powodów, wobec naruszenia przez organ podatkowy przepisów prawa materialnego (art.3 ust. 1 pkt. 4 lit. a ww. ustawy), które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. a) oraz art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm) orzeczono jak w sentencji. /-/ M. Jaśniewicz /-/ J. Małecki /-/ M. Skwierzyńska