IV SA/Po 202/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Bożena Popowska Protokolant Sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2007 r. sprawy ze skarg M.P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] z dnia [...]nr [...] w przedmiotach świadczeń rodzinnych oddala skargi /-/ B. Popowska /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus M.K./ Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...]działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Działu do Spraw Realizacji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., na podstawie art. 3 pkt 16 i 16a, art. 4, art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 7 ust. 2, art. 8 pkt 4a, art. 8 pkt 5, art. 8 pkt 6, art. 12a, art. 13, art. 14, art. 20, art. 32 ust. 2, art. 59a i art. 59b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 130, poz. 903, dalej rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej) i rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie organizacji roku szkolnego z dnia 18 kwietnia 2002 r. (Dz. U. nr 46, poz. 432 ze zm., dalej rozporządzenie w sprawie organizacji roku szkolnego) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił M.P. przyznania zasiłku rodzinnego na D. i M. P. oraz odmówił przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego: z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na A.P., z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na D.P., z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A., D. i M.P. oraz z tytułu wychowania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek ustawowego okresu jego pobierania na D. i M. P. W uzasadnieniu wskazano, że po wnikliwej analizie złożonego w dniu [...] lipca 2006 r. wniosku wynika, że H. i M.P. stanowią rodzinę zastępczą dla D. i M.P., a zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Zasiłek rodzinny jest świadczeniem podstawowym, który warunkuje prawo do pobierania dodatków do zasiłku rodzinnego, stąd odmowa przyznania zasiłku rodzinnego oznacza brak podstaw do przyznania dodatku do zasiłku. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1a rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego jeżeli pierwszy dzień września wypada w piątek lub sobotę, zajęcia dydaktyczno-wychowawcze rozpoczynają się w najbliższy poniedziałek po dniu 01 września. Wobec faktu, że w bieżącym roku szkolnym 2006/2007 rozpoczęcie roku szkolnego nastąpiło w poniedziałek – 04 września 2006 r. to jest już po ukończeniu 21 roku życia przez legitymującego się lekkim stopniem niepełnosprawności A.P. – nie ma zastosowania przepis art. 6 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i brak jest podstaw do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A.P. Decyzję doręczono wnioskodawcy dnia [...] listopada 2006 r. - pokwitowanie odbioru na egzemplarzu decyzji w aktach sprawy. M.P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji w dniu [...] listopada 2006 r., a w piśmie z dnia [...] listopada 2006 r. przytoczył nowe argumenty. Wskazał m. in., że A.P. uczęszcza do szkoły dla niepełnosprawnych co wiąże się ze szczególnymi potrzebami i dlatego winne mu być wypłacane dodatki do zasiłku rodzinnego do 24 roku życia. Ponadto termin "rodzina zastępcza" dotyczy rodziny zawodowej gdzie nie ma bliskiego pokrewieństwa. Dlatego odwołujący nie zalicza się do rodziny zastępczej zawodowej lecz tworzy spokrewnioną rodziną zastępczą. Zdaniem M.P. jedynym kryterium decydującym o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na D. i M. P. winien być dochód rodziny. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 7, art. 8, art. 12a i art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w pkt 1 decyzji uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A.P., w pkt 2 decyzji przyznało M.P. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez A.P. w kwocie [...] zł, natomiast w pkt 3 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. W uzasadnieniu napisano, że organ I instancji trafnie odmówił przyznania zasiłku rodzinnego oraz wnioskowanych dodatków do zasiłku rodzinnego na D. i M. P. Zgodnie bowiem z art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek ten nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, a powyższy przepis jest jednoznaczny i nie przewiduje żadnych wyjątków. Ponieważ H. i M. P. stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 1999 r. sygn. akt [...] stanowią dla D. i M. P. rodzinę zastępczą brak jest podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego dla tych osób. Odmowa przyznania zasiłku rodzinnego oznacza niemożność przyznania dodatków które, zgodnie z art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuję wyłącznie do zasiłku rodzinnego. Uznano również, że organ I instancji zgodnie z prawem odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na rzecz A.P. Stosownie bowiem do art. 12a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek ten przysługuje na trzecie i następne dziecko uprawnione do zasiłku rodzinnego, natomiast w rodzinie M.P. tylko jedno dziecko: A.P. było uprawnione do zasiłku rodzinnego. Natomiast jako błędną SKO oceniło decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez A.P., ponieważ nieuzasadnione jest uzależnianie przyznania tego świadczenia od daty rozpoczęcia roku szkolnego i żaden przepis nie uzależnia przyznania tego dodatku od daty rozpoczęcia roku szkolnego. Skoro M.P. uzyskał na A.P. zasiłek rodzinny a A.P. rozpoczął rok szkolny, stronie przysługuje świadczenie na częściowe pokrycie wydatków związanych z jego rozpoczęciem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.P. napisał, że A.P. należy się zasiłek rodzinny do 24 roku życia, a zaliczenie go do grupy z lekkim stopniem niepełnosprawności jest nieuprawnione, gdyż szkoła w której kontynuuje naukę jest szkołą specjalną. Działanie organów administracji uznał jako odebranie środków na spełnianie podstawowych świadczeń, podniósł także, że grozi mu eksmisja, a MOPR dożywia jego i żonę zamiast płacić należne świadczenia. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Działu do Spraw Realizacji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 2 pkt 3, art. 20, art. 24 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 49 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. nr 130, poz. 903) oraz art. 104 kpa przyznał M.P. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 18-24 lat w wysokości [...] złotych miesięcznie na okres od [...] września 2006 r. do [...] września 2006 r. Zasiłek został przyznany na rzecz A.P. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że spełnione zostały kryteria wymagane do otrzymania wyżej wymienionego świadczenia we wskazanym okresie. Decyzję doręczono wnioskodawcy dnia [...] listopada 2006 r. - pokwitowanie odbioru na egzemplarzu decyzji w aktach sprawy. Odwołanie od powyższej decyzji w dniu [...] listopada 2006 r. wniósł M.P. W odwołaniu wskazał m. in., że A.P. uczęszcza do szkoły dla niepełnosprawnych i dlatego winien być mu wypłacany zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego do 24 roku życia. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu napisano, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje do czasu ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy A.P. urodził się w dniu [...] września 1985 r. , a zatem w dniu [...] września 2006 r. ukończył 21 lat oraz, że jest uczniem trzeciej klasy Liceum Ogólnokształcącego w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej. Stosownie jednak do orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. z dnia [...] maja 2002 r. nr sprawy [...] A.P. został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności i skoro w miesiącu wrześniu 2006 r. ukończył 21 rok życia organ I instancji prawidłowo przyznał wnioskodawcy zasiłek rodzinny do końca września 2006 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.P. napisał, że zarówno organ I jak i organ II instancji fałszywie nadużywa zapisu rodzina zastępcza jako środka do bezprawnego pozbawienia należnych świadczeń. Działania MOPR określił jako preparowanie prawa. Wskazał, że babcia i dziadek powinni dostać na dzieci zasiłek rodzinny ponieważ są w stosunku alimentacyjnym do syna jak i odwrotnie. Obecną sytuację określił jako promowanie zawodowych rodzin zastępczych podczas gdy babcia i dziadek są od takiej rodziny lepsi. W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2007 r. Sąd wydał postanowienie o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw z obu skarg M.P. zarejestrowanych pod sygnaturami akt IV SA/Po 202/07 i IV SA/Po 203/07 oraz o ich prowadzeniu pod sygnaturą IV SA/Po 202/07. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie są uzasadnione. Na wstępie Sąd stwierdza, że organ I instancji bez podstawy prawnej postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] rozpatrzył wniosek M.P. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 59 § 2 kpa o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Doręczenie decyzji do rąk osoby która nie mieszka pod wskazanym adresem nie jest doręczeniem skutecznym i w analizowanej sprawie skuteczne doręczenie obu decyzji organu I instancji nastąpiło dnia [...] listopada 2006 r., o czym świadczy pokwitowanie na egzemplarzach decyzji znajdujących się w aktach administracyjnych. W związku z tym czternastodniowy termin do wniesienia odwołań mijał dnia [...] listopada 2006 r. o północy. Skarżący wniósł odwołanie dnia [...] listopada 2006 r. od decyzji nr [...], natomiast dnia [...] listopada 2006 r. odwołanie od decyzji nr [...]. Powyższe oznacza, że odwołania od obu decyzji zostały wniesione w terminie. Sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa i do tych jedynie kwestii ograniczają się rozważania Sądu w sprawach objętych skargą. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest prawidłowość wykładni prawa materialnego stanowiących podstawę wydania decyzji. Wbrew zarzutom skarżącego, w ocenie Sądu organy administracyjne prawidłowo ustaliły stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie, a ponadto organ II instancji, a także organ I instancji w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w części utrzymanej w mocy, dokonały prawidłowej subsumcji prawa tj. organy zastosowały właściwe przepisy prawa, które winne być zastosowane. Kwestie będące przedmiotem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej normuje generalnie ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 109 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9 poz. 59 ze zm.) jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wydaje odpowiednie zarządzenia. Sąd opiekuńczy może w szczególności zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej - art. 109 § 2 pkt 5 wskazanej ustawy. Ustawa ta nie rozróżnia rodzin zastępczych w zależności od tego, czy dziecko jest umieszczone u osób spokrewnionych czy też u osób obcych. Również ustawa o świadczeniach rodzinnych nie dzieli w żaden sposób rodzin zastępczych. Przeciwnie, w obu przywołanych ustawach wszystkie rodziny zastępcze traktowane są w taki sam sposób. Dopiero ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) w art. 74 ust. 1 rozróżnia rodziny zastępcze na: 1) spokrewnione z dzieckiem; 2) niespokrewnione z dzieckiem; 3) zawodowe niespokrewnione z dzieckiem: a) wielodzietne, b) specjalistyczne, c) o charakterze pogotowia rodzinnego. Jak jednak wskazuje cała treść cytowanego artykułu oraz treść art. 75-77 tej ustawy podział ten wynika wyłącznie z różnych zadań i obowiązków, jakich muszą podjąć się rodziny zastępcze w ogólności oraz różnych – wysokich - wymagań, jakie są stawiane poszczególnym rodzajom rodzin zastępczych zawodowych niespokrewnionych z dzieckiem. Nie jest więc celem podziału rodzin zastępczych dyskryminowanie finansowe rodzin zastępczych spokrewnionych z dzieckiem. Państwo gwarantuje pomoc wszystkim rodzinom zastępczym, zarówno spokrewnionym jak i niespokrewnionym z dzieckiem. Wysokość oraz szczegółowe warunki przyznawania pomocy pieniężnej rodzinom zastępczym tak spokrewnionym jak i niespokrewnionym z dzieckiem określa rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. (Dz. U. nr 233, poz. 2344). Pomoc finansową dla rodziny zastępczej gwarantowało również poprzednio obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 120, poz. 1284). W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka i osobie uczącej się. Zgodnie z art. 7 pkt 2 tejże ustawy zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Ponieważ D. i M.P. zostali umieszczeni w rodzinie zastępczej, dlatego organ I instancji nie mógł przyznać na nie skarżącemu zasiłków rodzinnych. Gdyby wolą ustawodawcy było przyznanie zasiłków rodzinnych rodzinom zastępczym w zależności od tego, czy stanowią ją osoby spokrewnione czy też nie, znalazłoby to wyraz w treści ustawy. Stosownie do art. 8 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu: 1) urodzenia dziecka; 2) opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; 3) samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania; 4) samotnego wychowywania dziecka; 4a) wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej; 5) kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego; 6) rozpoczęcia roku szkolnego; 7) podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Jak z powyższego wynika warunkiem podstawowym przyznania dodatków do zasiłku jest przyznanie zasiłku rodzinnego na dziecko. Skoro D. i M. P. nie są uprawnieni do zasiłku rodzinnego tym samym nie są również uprawnieni do dodatków do zasiłku rodzinnego. Zgodnie z art. 12a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Definicję rodziny wielodzietnej zawiera art. 3 ust. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych który stanowi, że ilekroć w ustawie mówi się o rodzinie wielodzietnej - oznacza to rodzinę wychowującą troje i więcej dzieci mających prawo do zasiłku rodzinnego. Ponieważ D. i M. P. nie są uprawnieni do zasiłku rodzinnego a jedynie A.P. ma prawo do zasiłku rodzinnego, tym samym nie może być przyznany na A.P. dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. W ocenie Sądu organy administracji słusznie przyznały na A.P. zasiłek rodzinny tylko na miesiąc wrzesień 2006 r. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych urodził się on w dniu [...] września 1985 r., a zatem w dniu [...] września 2006 r. ukończył 21 lat oraz, że w tym czasie uczęszczał do szkoły. Zgodnie z art. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez dziecko: 1) 18 roku życia lub 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. z dnia [...] maja 2002 r. nr sprawy [...] z którego wynika, że A.P. został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Skoro w miesiącu wrześniu 2006 r. A.P. ukończył 21 rok życia a nie kontynuował nauki w szkole wyższej legitymując się jednocześnie orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności organ I instancji prawidłowo przyznał wnioskodawcy zasiłek rodzinny do końca września 2006 r. Wskazać należy także, że organ II instancji dokonując kontroli sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...]prawidłowo, po wszechstronnej i wnikliwiej ocenie materiału dowodowego, stosownie do wymogów art. 80 kpa, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A.P., a w pkt 2 decyzji rozpoznał sprawę do jej istoty w części uchylonej, co następnie znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Skoro M. P. uzyskał na A. P. zasiłek rodzinny, a A.P. rozpoczął rok szkolny i żaden przepis nie uzależnia przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego od daty rozpoczęcia roku szkolnego, to skarżącemu przysługuje świadczenie na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego przez A. P. Pisma skarżącego znajdujące się w aktach sprawy są obszerne, zawierają dużo informacji, argumentów oraz odwołań do innych toczących się lub prawomocnie zakończonych spraw przed tutejszym Sądem. Rozpoznając skargi w niniejszej sprawie Sąd ograniczył się do argumentów dotyczących zaskarżonych decyzji. W tych okolicznościach, Sąd na podstawie art. 151 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ B. Popowska /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus