II SA/Wa 138/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Joanna Kube, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości T. G. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w latach 1980-1990, przy czym od 1984 roku przebywała na urlopach wychowawczych. W 1991 roku zwolniła się z pracy, a w 1996 roku urodziła córkę z [...]. W 2002 roku, gdy podlegała ubezpieczeniu społecznemu, wystąpiła o wcześniejszą emeryturę, wskazując w uzasadnieniu wniosku na fakt sprawowania permanentnej opieki nad chorym dzieckiem. Ponieważ starania te zostały załatwione odmownie, zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku, powołując się we wniosku na powyższe okoliczności. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lipca 2004 roku, utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] września 2004 roku odmówił przyznania świadczenia. Powołując się na art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) stwierdził, iż w przypadku T. G. nie zachodzą szczególne okoliczności wymagane powołanym przepisem. Przepis ten nie określa warunków jakie powinny być spełnione, aby można było przyznać świadczenie. Natomiast decyzje zapadające w niniejszych sprawach mają charakter uznaniowy. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie renty socjalnej, brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, a także występowanie innych okoliczności wskazujących na jej szczególny charakter, które w ocenie organu w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Powyższe stanowisko podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2005 roku w sprawie sygn. akt II SA/Wa 2311/04 oddalił skargę T. G. na powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów. Na skutek skargi kasacyjnej złożonej przez T. G., sprawę rozpoznał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 4 stycznia 2007 roku w sprawie sygn. akt I OSK 1832/06 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, stwierdzając naruszenie art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, komentując treść powyższego przepisu, wskazał, że ustawa nie definiuje pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Do organu stosującego prawo należy określenie w każdej rozpoznawanej sprawie, czy zachodzi ów szczególnie uzasadniony przypadek. W tej konkretnej sprawie, w której świadczenia z art. 82 ust. 1 dochodziła matka dziecka urodzonego z niespotykanie ciężką wadą, wymagającego już nie tylko stałej, lecz z uwagi na całkowitą niemożność samodzielnej egzystencji permanentnej opieki – uznanie tego przypadku za odpowiadający wymaganiom z art. 82 ust. 1 ocenić należy jako trafne. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił dalej, iż tak poważna wada zdrowotna dziecka całkowicie eliminuje możliwości zarobkowe matki sprawującej permanentną opiekę nad dzieckiem. Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się także do sytuacji majątkowej, stwierdzając, że stopień niepełnosprawności dziecka, jego dodatkowe potrzeby, wiążące się ze znacznymi wydatkami w celu wyposażenia w niezbędne pomoce techniczne, środki medyczne i pielęgnacyjne - przy całkowitym zaabsorbowaniu matki dziecka jego pielęgnacją, wychowaniem i edukacją - rzutuje na sytuację bytową rodziny. Błędnym było więc uznanie w tej sprawie, że dochód pięcioosobowej rodziny w kwocie niespełna [...] zł. miesięcznie stanowi o dobrej sytuacji bytowej rodziny, obciążonej, oprócz niepełnosprawnego dziecka, także utrzymaniem dwojga studiujących i uczących się dzieci. Wprawdzie dochód na jedną osobę w tej rodzinie wynosi prawie [...] zł. miesięcznie, jednakże sytuację bytową tej rodziny należy oceniać w powiązaniu z potrzebami i wydatkami, spowodowanymi ciężkim kalectwem najmłodszego dziecka, wymagającego prawidłowej rehabilitacji, łagodzącej skutki wrodzonych wad. Posiadany w chwili obecnej dochód rodziny (i niemożność powiększenia go przez matkę dziecka, która z powodu sprawowania opieki nad córką nie może podjąć pracy) nie jest wystarczający do zaspokojenia potrzeb, wyposażenia w niezbędne przedmioty i zapewnienia dostatecznej opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył co następuje: Zgodnie z trescią art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.): "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny." Rozpoznając sprawę zgodnie z powyższą zasadą należy stwierdzić, iż skarga T. G. jest uzasadniona. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2007 roku, zawarte w treści art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pojęcie "szczególnie uzasadnione przypadki" należy rozumieć szeroko i adekwatnie do wagi i problematyki rozpatrywanych przez Prezesa Rady Ministrów spraw. Pojęcie to nie zawęża się jedynie do zasług w zakresie takiej działalności, jak między innymi wybitna działalność naukowa czy istotne zasługi dla kultury narodowej albo wybitne osiągnięcia sportowe, ale dotyczy także innych wyjątkowych przypadków, niemieszczących się w żadnej z powyższych kategorii. Zaskarżona decyzja całkowicie pomija ten istotny aspekt sprawy i narusza tym samym treść art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co dobitnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny. Uchybienie to musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien dokładnie rozważyć wszelkie jej aspekty, które zostały podniesione w uzasadnieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazane w uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W szczególności organ powinien dokonać oceny, w kierunku wskazanym w powyższych uzasadnieniach, takich okoliczności jak: - bardzo ciężka wada zdrowotna córki T. G.; - sprawowanie permanentnej opieki nad chorym dzieckiem, uniemożliwiające matce wykonywanie pracy zawodowej; - koszty rehabilitacji dziecka i inne wydatki związane z jego niepełnosprawnością; - jedynym źródłem dochodu całej rodziny T. G. jest praca zawodowa jej małżonka. Wskazać tu należy, iż zgodnie z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia." Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt a) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.