I SA/Wa 50/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie : WSA Monika Nowicka (spr.) WSA Jerzy Siegień Protokolant asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi B. P. i R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. B., wykonującego zawód w ramach spółki "[...]" Spółka Komandytowa ul. [...], [...] W., kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Wa 50/07 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia [...] września 2006 r., nr [...] orzekającą o nieprzyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: W dniu 21 sierpnia 2006 r. B. P., wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci G. P. i I. P. oraz dodatków do tego świadczenia: z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Do wniosku dołączono wymagane dokumenty świadczące o wysokości dochodu uzyskiwanego przez rodzinę wnioskodawczyni w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w tym m.in. nakaz płatniczy na rok 2005 wydany na nazwisko R. P. i umowę dzierżawy nieruchomości rolnej zawartej w dniu [...] sierpnia 2006 r. pomiędzy R. P. a S. L. dotyczącą wydzierżawienia nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha w tym [...] ha przeliczeniowych na okres 10 lat, tj. od 1 sierpnia 2006 r. do 31 lipca 2016 r. a także aneks do w/w umowy z dnia [...] sierpnia 2006 r., który wprowadził zmianę w umowie dotyczącą okresu jej obowiązywania. Z miejsce bowiem poprzednich terminów aneks wprowadził czasokres obowiązywania umowy dzierżawy z datą wsteczną od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. Organ ustalił też, iż B. P. pozostaje w związku małżeńskim z R. P., wspólnie wychowując dwoje małoletnich dzieci (G. i I.). Wnioskodawczyni przebywa na urlopie wychowawczym od 6 lipca 2006 r. do 30 czerwca 2007 r. zaś ze złożonego zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w S. wynikało, że małżonkowie P. w roku 2005 osiągnęli dochód w kwocie [...] zł, na który złożyły się dochody B. P. ( [...]) i R. P. ( [...] zł.) oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha x [...] zł tj. [...] zł. W tych warunkach miesięczny dochód rodziny, po odliczeniu utraty dochodu spowodowanej uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego wyniósł kwotę [...] zł. czyli dochód na jednego członka rodziny zamknął się w kwocie [...] zł. Na podstawie powyższych ustaleń faktycznych organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2006 r. postanowił odmówić przyznania B. P. zasiłku rodzinnego i wnioskowanych do tego zasiłku dodatków podnosząc w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, że ponieważ dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył kwotę 583,00 zł., przyznanie żądanego świadczenia nie było możliwe. Jednocześnie zaznaczono, iż za wiarygodny dokument uznano jedynie umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia [...] sierpnia 2006 r. ustanawiającą okres dzierżawy od 1 sierpnia 2006 r. do 31 lipca 2016 r. a nie uznano wiarygodności wspomnianego wyżej aneksu do umowy. Ponieważ zatem rodzina wnioskodawczyni w 2005 r. posiadała gospodarstwo rolne osiągając z niego dochód, należało go uwzględnić. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła B. P. wskazując w nim, że załączony do umowy aneks nr 1 stanowi jej integralną część i został on przyjęty przez Starostwo Powiatowe w S. oraz złożono go w Urzędzie Gminy jako informację o gruntach w sprawie podatku rolnego. Odwołująca się podkreślała, że z chwilą wprowadzenia aneksu do umowy, prawnie wiążącymi stały się postanowienia aneksu a postanowienia dotychczasowej umowy - w których wprowadzono zmiany - straciły moc obowiązującą i dodatkowo stwierdziła, że obecnie, poza dochodami męża wynikającymi ze stosunku pracy, rodzina nie uzyskuje żadnych innych dochodów zwłaszcza z gospodarstwa rolnego. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że zgodnie z przepisem art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do tego zasiłku i dodatków do niego przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka opiekunowi faktycznemu dziecka i osobie uczącej się. Przepis art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych statuuje zaś zasadę, że zasiłek rodzinny przysługuje w/w osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł. W przedmiotowej sprawie dochód o którym mowa wyżej w świetle przepisu art. 3 pkt 1 lit. a omawianej ustawy to: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne a także - w myśl art. 3 pkt l lit c - inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Tak więc - zdaniem organu odwoławczego - podstawą ustalania prawa do świadczeń rodzinnych był dochód rodziny, czyli przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię dokumentów tj. zaświadczeń z Urzędu Skarbowego z dnia [...] lipca 2006 r. oraz dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego - dokonane zostało obliczenie dochodu rodziny - na zasadzie art. 3 oraz art. 5 ust 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Ponieważ dochód ten - w przeliczeniu na jedną osobę - wyniósł kwotę [...] zł., która nie uprawniała B. P. do pomocy przewidzianej ustawą o świadczeniach rodzinnych, bowiem była wyższa niż kwota 583 zł na jednego członka rodziny, Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji była prawidłowa. Odnosząc się do kwestii dzierżawy opisanego wyżej gospodarstwa rolnego Kolegium zauważyło, że umowa dzierżawy zawarta w dniu [...] sierpnia 2006 r. została określona jako zawarta na okres 10 lat, tj. od 1 sierpnia 2006 r. do 31 lipca 2016 r. Strony umowy zobowiązały się w niej, że wydzierżawiający uiszczać będzie podatki, składać wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i ponosić będzie wszelkie inne świadczenia publiczne związane z przedmiotem dzierżawy. W dniu [...] sierpnia 2006 r. zawarty został aneks do w/w umowy zmieniający w § 2 okres wydzierżawienia gruntów rolnych na okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2014 r. Pozostałe postanowienia umowy nie zostały zmienione. Organ odwoławczy zauważył też, że w aktach sprawy znajduje się nakaz płatniczy dotyczący ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2005, wystawiony na nazwisko R. P. przy czym podstawą wystawienia tegoż nakazu były dane z ewidencji gruntów i wykazu nieruchomości. W w/w nakazie płatniczym ujęty został podatek rolny od użytków rolnych ogółem [...] ha w tym [...] ha przeliczeniowego. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Kolegium uznało, że rodzina wnioskodawczyni w 2005 r. była w posiadaniu gospodarstwa rolnego a wydzierżawienie jego nastąpiło na podstawie umowy dzierżawy w dniu [...] sierpnia 2006 r. i od tego też okresu zgodnie z § 3 niniejszej umowy dzierżawy dzierżawca tj. S. L. był zobowiązany uiszczać podatki i ponosić inne świadczenia związane z przedmiotem dzierżawy. Z tego powodu Kolegium stanęło na stanowisku, że organ I instancji - wyliczając dochód rodziny za rok 2005 r. - prawidłowo przyjął, iż rodzina posiadała w 2005 r. gospodarstwo rolne i z tego powodu do jej dochodu należało doliczyć dochód osiągnięty z gospodarstwa. Kolegium zauważyło także, że - zgodnie z obecnie obwiązującymi od dnia 1 września 2006 r. przepisami prawa - w myśl art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych - wydzierżawienie gospodarstwa rolnego nie stanowi utraty dochodu. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadziły bowiem w art. 3 pkt 23 ustawy kategorię "dochodu utraconego", które to pojęcie może mieć wpływ na obliczanie wysokości dochodu uprawniającego do zasiłku i związanych z nim dodatków. W myśl powyższego przepisu utrata dochodu oznacza utratę spowodowaną: uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, niedotrzymywaniem części albo całości zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Zapis zaś dotyczący utraty dochodu w związku z wydzierżawieniem gospodarstwa rolnego został uchylony i obecnie nie obowiązuje. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli B. i R. P.. Skarżący zarzucili organowi niezgodne z prawem, wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego, ingerujące w zasadę swobody umów obowiązującą w obrocie cywilnoprawnym i naruszenie przez to słusznego interesu obywateli. Wnosili o uchylenie obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji podnosząc, że organy bezprawnie, z niewiadomych przyczyn, odnosząc się do okoliczności jaką była dzierżawa gospodarstwa rolnego, wzięły pod uwagę wyłącznie dowód jakim była umowa dzierżawy, odmawiając wiarygodności dowodowi w postaci aneksu do tej umowy. Skarżący twierdzili, że S. L. faktycznie dzierżawił od nich ziemię od dnia 1 stycznia 2005 r. i odbywało się to na mocy umowy ustnej. Umowa pisemna została przez strony zawarta w dniu [...] sierpnia 2006 r. przy czym pierwotnie wskazywała ona jako początek rozpoczęcia dzierżawy 1 sierpnia 2006 r.. Ponieważ - jak skarżący wywodzili w skardze - faktycznie dzierżawa trwała od dnia 1 stycznia 2005 r., strony dokonały zmiany pierwotnej umowy pisemnej tak, aby była ona zgodna ze stanem faktycznym. Skarżący powołując się na treść przepisu art. 65 § 2 k.c. twierdzili też, że zamiarem i zgodnym celem stron była dzierżawa nieruchomości już od dnia 1 stycznia 2005 r. zaś organ administracyjny nie jest powołany do oceny pod względem wiarygodności cywilnoprawnej umowy zawieranej przez obywateli tym bardziej, kiedy została ona zawarta z cyt: " poświadczeniem notarialnym". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wnosiło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko akcentując przy tym, że w dniu 14 stycznia 2006 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260), która uchyliła m.in. treść art. 3 pkt 23 lit. g i w związku z tym obecnie wydzierżawienie gospodarstwa rolnego w jakiejkolwiek formie i celu nie jest już traktowane jako "utrata dochodu" w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z treścią nieobowiązującego już w/w przepisu art. 3 pkt 23 lit. g ustawy o świadczeniach rodzinnych jako utrata dochodu przyjmowano też nie każde wydzierżawienie gospodarstwa rolnego a jedynie wydzierżawienie na zasadach art. 5 ust. 8a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że choć jej uzasadnienie jaki i uzasadnienie decyzji ją poprzedzającej nie było w pełni dokładne i w związku z tym trafne, tym niemniej rozstrzygnięcia zawarte w obu decyzjach odpowiadały prawu, a zatem decyzjom tym nie można było zarzucić, że naruszały one prawo. Na wstępie zgodzić się trzeba ze skarżącymi, że w myśl regulacji zawartych w kodeksie cywilnym obowiązuje w polskim prawie zasada autonomii woli stron polegająca (w swej czystej postaci): na swobodzie dokonania lub niedokonania pewnej czynności prawnej, dowolności ukształtowania treści tej czynności, swobodzie wyboru drugiej strony oraz dopuszczalności wyboru dowolnej formy czynności. Zasada ta jednak nawiasem mówiąc podlega istotnym ograniczeniom zarówno ze strony przepisów prawa cywilnego jak i materialno-administracyjnego. Kwestia ta, wbrew jednak stanowisku skarżących, nie miała w tej sprawie rozstrzygającego znaczenia. Zasadniczym bowiem problemem, który wystąpił w niniejszej sprawie, dotyczącej w istocie rzeczy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego, było ustalenie, czy do dochodu rodziny, od którego wysokości uzależnione było przyznanie w/w świadczenia, winien być w tym przypadku wliczany dochód z posiadanego przez małżonków P. gospodarstwa rolnego. W myśl przepisu art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych za dochód rodziny przyjmuje się m in. dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego. Zgodnie natomiast z przepisem art. 5 ust. 8a omawianej ustawy ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego generalnie wlicza się wszystkie obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem posiadanego przez rodzinę gospodarstwa rolnego (lub jego części) oddanego w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Te z kolei przepisy wprowadzają zasadę, że zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej zachodzi gdy rolnik (w ustawie określany jako emeryt lub rencista) m.in. wydzierżawi swoje gospodarstwo rolne na okres co najmniej 10-ciu lat i umowa dzierżawy zostanie zawarta w formie pisemnej a także zostanie zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków (art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.). Podkreślenia wymaga, że orzecznictwo sądowe w kwestii dotyczącej owej umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zawieranej w trybie ustawy emerytalnej rolników jest bardzo rygorystyczne w odniesieniu do przesłanek, które ta umowa winna spełniać by wywołać zamierzony skutek. W związku z powyższy posiłkowanie się w tym zakresie przez skarżących przepisem art. 65 § 2 k.c., dotyczącym interpretacji oświadczeń woli, było całkowicie nieuzasadnione. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego dnia 7 lutego 2002 r., sygn. akt II UKN 49/01 (OSNP 2003/22/552) forma powyższej umowy dzierżawy nie ma wpływu na ważność samej umowy ani też nie jest istotna dla celów dowodowych. Znaczenie tej formy polega natomiast na tym, że od jej zachowania zależy zaistnienie warunku sine qua non wywołania skutku, polegającego na wyłączeniu rolnika wydzierżawiającego swe gospodarstwo z kręgu pojęciowego "osób prowadzących działalność rolniczą". Przekładając powyższe na użytek postępowania o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego należy stwierdzić, że - w świetle tego wyroku - tylko umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zawarta w formie pisemnej, uzasadniać będzie zastosowanie przepisu art. 5 ust. 8a cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei w wyroku z dnia 19 lipca 2001 r., sygn. akt 492/00 (OSNP 2003/9/233) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż niezgłoszenie do ewidencji gruntów zawartej co najmniej na 10 lat umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego wyklucza uznanie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, choćby ubezpieczony oddał dzierżawcy faktycznie swoje gospodarstwo. Jak z powyższego zatem wynika warunkiem uznania, że dana umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego spełnia wymagania przepisów o ubezpieczeniu rolników, jest m.in. okoliczność, że umowa taka została zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków i ta rejestracja trwa przez cały okres na jaki umowa została zawarta. W niniejszej sprawie strony zawarły umowę pisemną dzierżawy gospodarstwa rolnego, której rozpoczęcie określiły na dzień 1 sierpnia 2006 r. Aneks do tej umowy, zmieniający datę rozpoczęcia umowy na dzień 1 stycznia 2005 r. (a więc półtora roku wstecz) został podpisany dopiero w dniu [...] sierpnia 2006 r. Aneks ten został - jak twierdziły strony - zarejestrowany w ewidencji gruntów. W tej sytuacji trzeba jednak zwrócić uwagę, że zgłoszenie owego aneksu w ewidencji mogło nastąpić, ale dopiero po dacie [...] sierpnia 2006 r. bo wcześniej aneks ten nie istniał. Zatem za okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do daty zgłoszenia aneksu w ewidencji gruntów umowa dzierżawy nie była w tej ewidencji zarejestrowana a zatem w owym okresie czasu umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie spełniała wymogów umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartej zgodnie z przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dodatkowo o powyższym świadczy też fakt, że za rok 2005 r. skarżący R. P. został obciążony podatkiem rolnym z tytułu posiadania przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Poza tym, chociaż już powyższe przesądza o braku podstaw do odjęcia od dochodu rodziny skarżących dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego a zatem w dalszej konsekwencji przesądza to o braku podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami (przekroczenie kryterium, dochodowego przez rodzinę), należy także zauważyć, że trudno traktować skarżącego jako osobę, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy zgodnie z § 3 umowy dzierżawy z dnia [...] sierpnia 2006 r. zachował on dla siebie w okresie dzierżawy (jako wydzierżawiający) prawo do m.in. składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.