II SA/Wa 230/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. M. od decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku sprawy ustalono, że Z. M. w wieku 47 lat posiada udowodniony okres ubezpieczenia 21 lat, 10 miesięcy. W ostatnim dziesięcioleciu przed stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2005 r. przepracował 3 lata, 5 miesięcy i 9 dni. Organ podniósł, że w wykonywaniu przez ubezpieczonego zatrudnienia wystąpiła nieuzasadniona przerwa w ubezpieczeniu od 17 listopada 1995 r. do 29 sierpnia 2001 r. W wymienionym okresie przyjęto, że był on osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, gdyż nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Prezes ZUS zwrócił uwagę, że wnioskodawca pozostawał poza ubezpieczeniem w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy w okresie od 22 marca 1995 r. do 21 marca 2005 r., kiedy to powinien udowodnić co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty. Organ stwierdził, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Sądu, Z. M. zakwestionował zaskarżoną decyzję. Wskazał, że w okresie od [...] grudnia 2001 r. do [...] lipca 2004 r. był w zatrudnieniu ale rozwiązał umowę na mocy porozumienia stron z powodu pogorszenia się stanu zdrowia. Podał, że w dniu [...] marca 2005 r. usunięto mu [...]. Do [...] marca 2005 r. przebywał w Klinice [...] w K., a następnie do [...] kwietnia 2005 r. był na leczeniu rehabilitacyjnym w szpitalu w R. Podkreślił, że nadal jest leczony. Wnoszący skargę stwierdził, że jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy, na wskutek niezależnych od niego okoliczności, na dowód czego powołał się na opinię biegłego lekarza sądowego z dnia [...] kwietnia 2006 r., przedłożoną przed Sądem Okręgowym w N. w sprawie odmowy przyznania mu renty ustawowej. Poinformował, że jest w dramatycznej sytuacji materialnej. Zamieszkuje wraz z bezrobotną żoną bez prawa do zasiłku i dwójką małoletnich dzieci. Na dochód rodziny składa się [...] zł zasiłku stałego, otrzymywanego z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz [...] zł zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci. Dodatkowo podał, że jego rodzina pomaga choremu teściowi, który mieszka w tym samym domu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym. Organ rozpoznając powtórnie wniosek Z. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy winien wyjaśnić czy fakt niewypracowania 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w ustalonym dziesięcioleciu, tj. od 23 marca 1995 r. do 22 marca 2005 r. był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Jak wynika z akt sprawy, skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wskazywał, że powodem niepodejmowania w ostatnim dziesięcioleciu zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu było bezrobocie. Wyjaśnił, iż w związku z tym, podejmował prace bez umów, aby zarobić na utrzymanie rodziny. Wyjaśniając i oceniając tę kwestię, organ winien także wziąć pod uwagę fakt, że skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy w dniu [...] marca 2005 r., w okresie zaliczonym do okresu ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Jednocześnie z dokumentacji przedstawionej Sądowi wynika, że w ocenianym dziesięcioleciu, po przerwie trwającej od 17 listopada 1995 r. od 30 sierpnia 2001 r., podjął zatrudnienie podlegające ubezpieczeniu społecznemu i pracował do 2004 r. Fakt ten oraz przebieg zatrudnienia przed 1995 r. i stosunkowo długi staż ubezpieczeniowy może świadczyć, iż wykazana przez organ przerwa w ubezpieczeniu były skutkiem przyczyn zewnętrznych, od niego niezależnych, które należałoby oceniać w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Zdaniem Sądu, w świetle powołanych wyżej okoliczności nie można wykluczyć, że szczególną przyczyną, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego, który skutkowałby przyznaniem renty na zasadach ogólnych, mogło być od 1995 r. do 2001 r. bezrobocie. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ. W świetle orzecznictwa sądowo-administracyjnego dotyczącego stosowania art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy nie jest, bowiem wykluczone uznanie bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że pogląd ten również podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt OSK 807/05. Jednocześnie przy ponownym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy należy mieć na uwadze pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 144/06, przyjmujący, że nie może być osoba zarejestrowana jako bezrobotna i pozostająca bez środków utrzymania negatywnie oceniana z punktu widzenia spełnienia przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach tylko z tego powodu, że podejmowała w okresie rejestracji prace dorywcze. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.