IV SA/Po 340/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak(spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Bożena Popowska Protokolant sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi H.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...] /-/ B. Popowska /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak /-/ P. Miładowski AT Wnioskiem, który do Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P. wpłynął w dniu [...] września 2005 r., H.T. zwróciła się do Urzędu Miasta P. Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych Oddział Świadczeń Alimentacyjnych o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla synów: P.T. ur. [...].12.1991 r. oraz M.T. ur. [...].09.1987 r. Do wniosku strona załączyła odpisy skrócone aktów urodzenia synów, zaświadczenie o dochodach z Urzędu Skarbowego, zaświadczenie z Sądu Okręgowego w P. o toczącej się sprawie z jej powództwa przeciwko M.T. o rozwód i alimenty, odpis wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] sygn. akt [...] wydanego w sprawie z jej powództwa przeciwko M.T. o zaspokojenie potrzeb rodziny, na mocy którego na jej rzecz zasądzona została kwota po [...] zł miesięcznie od [...].07.2002 r., zaświadczenia Komornika Sądowego Rewiru [...] z dnia [...].08.2005 r. i [...].09.2005 r. o bezskuteczności prowadzonej przeciwko niemu egzekucji świadczeń alimentacyjnych w 2004 roku oraz w okresie trzech miesięcy 2005 roku. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...]działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Oddziału Świadczeń Alimentacyjnych w Wydziale Zdrowia i Spraw Społecznych Urzędu Miasta P. na podstawie art. 7 ust. 1, art. 2 pkt 5 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86 poz. 732, Nr 64 poz. 1366) nie przyznał H.T. wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w sprawie ustalono, że wnioskodawczyni samotnie wychowuje dwoje dzieci w wieku szkolnym i na mocy wyroku Sądu Rejonowego Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. [...] wynika, że zasadzono na jej rzecz kwotę [...] zł miesięcznie tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny. Zdaniem organu z powyższego wynika, że wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego ponieważ nie spełnia przesłanki określonej w art. 2 pkt 5 ustawy, bowiem nie przedłożyła tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, a z przedłożonego zaświadczenia z Sądu Okręgowego wynika, że toczy się sprawa z jej powództwa o rozwód i alimenty. Organ wskazał, że zgodnie z art. 445 k.p.c. w trakcie trwania procesu o rozwód lub separację oraz o alimenty może zostać wszczęta sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny. Zdaniem organu z powyższego wynika, że wyrok sądu zasądzającego świadczenie pieniężne tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny nie jest równoznaczny z zasądzeniem świadczeń alimentacyjnych, a skoro w jej przypadku sprawa o alimenty jest w toku, to brak podstaw do przyznania wnioskowanych świadczeń. Składając w terminie odwołanie od powyższej decyzji H.T. wniosła o jej zmianę i przyznanie jej dzieciom prawa do zaliczki alimentacyjnej. Wyjaśniła, że w pozwie złożonym w Sądzie Rejonowym w P. [...]03.2002 r. wniosła o przyznanie alimentów, Sąd zasadził jedną kwotę na wszystkich członków rodziny, lecz w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku Sad opisuje potrzeby dzieci, wymienia je z imienia i nazwiska oraz pisze o ustaleniu obowiązku alimentacyjnego pozwanego. Wskazała, że taką samą argumentację przytoczono w wyroku Sądu Okręgowego, którym oddalono apelację M.T. Wnosząca odwołanie wyjaśniła nadto, że podczas pierwszej sprawy rozwodowej Sędzia Sądu Okręgowego upewnił się, że alimenty na dzieci są zabezpieczone wyrokiem Sądu Rodzinnego. Wskazała, że zgodnie z tymi wyrokami zaspokajanie potrzeb rodziny ma charakter roszczenia alimentacyjnego, a skoro ustawodawca przewidział możliwość wypłaty zaliczki alimentacyjnej osobom będącym w trakcie rozwodu, to musiał wziąć pod uwagę osoby z wyrokiem na zasądzenie potrzeb rodziny. Do odwołania strona załączyła kserokopie pozwu o alimenty z 2002 roku oraz wyroki obu sądów wraz z uzasadnieniami. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, iż strona nie wykazała uzyskania wyroku zasadzającego na rzecz dzieci świadczenia alimentacyjnego, a przedłożony do sprawy wyrok zasądzający świadczenie pieniężne tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny nie jest równoznaczny z zasądzeniem świadczeń alimentacyjnych. W skardze na powyższą decyzję H.T. wniosła o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarła w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej o tym, czy konkretne świadczenie ma charakter świadczenia alimentacyjnego nie decyduje jego nazwa lecz charakter świadczenia. Wskazała, że sąd rodzinny badał sytuację rodzinną i materialną uprawnionych i zobowiązanego M.T., co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku. Wskazała, że uzyskany przez nią wyrok Sądu Rejonowego był uznawany w czasie, gdy funkcjonował Fundusz Alimentacyjny i na jego podstawie ZUS wypłacał na rzecz jej dzieci świadczenie alimentacyjne w kwocie po [...] zł na każdego z synów. Wyjaśniła, że pozostałe przesłanki do przyznania zaliczki alimentacyjnej spełniła. Do skargi H.T. załączyła odpisy wyroków Sądu Rejonowego i Okręgowego oraz potwierdzenia otrzymywania świadczeń alimentacyjnych z Funduszu Alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, co oznacza, iż sąd administracyjny może zaskarżony akt wzruszyć tylko wówczas, gdyby przy jego wydaniu doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Jako materialno-prawną podstawę odmowy przyznania stronie skarżącej zaliczki alimentacyjnej na dwoje uczących się dzieci organy administracji publicznej powołały przepis art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86 poz. 732, Nr 64 poz. 1366). Przepis ten definiuje pojęcie osoby uprawnionej do przyznania przedmiotowej zaliczki alimentacyjnej uznając, iż jest nią osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego , którego egzekucja okazała się bezskuteczna. Zdaniem rozpatrujących sprawę organów administracji skarżąca nie uzyskała tytułu wykonawczego uprawniającego do przyznania zaliczki alimentacyjnej, bowiem na podstawie przedłożonego przez nią do akt sprawy wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...].06.2002 r. sygn. akt [...] została na jej rzecz zasądzona kwota [...] zł miesięcznie tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny, a nie tytułem świadczenia alimentacyjnego na rzecz dzieci. Zdaniem organów argumentację tę potwierdza będąca w toku sprawa rozwodowa skarżącej, w ramach której rozpatrywane jest także powództwo o alimenty. Argumentacji tej Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela. W stanie faktycznym niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżąca w 2002 roku uzyskała wyrok, na mocy którego od jej męża zasądzona została kwota po [...] zł miesięcznie tytułem zaspokojenia potrzeb rodziny, a ustalając wysokość tej kwoty sąd rodzinny badał sytuację materialną jej i dzieci oraz zobowiązanego. Z treści uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w P. wynika, że zasądzona na rzecz skarżącej i jej dzieci kwota [...] zł miesięcznie miała swoje oparcie w art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm. Dalej w skrócie k.r.o.), zgodnie z którym oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny (...).Obowiązek alimentacyjny przewidziany w tym przepisie powstaje przez zawarcie małżeństwa i gaśnie z chwilą jego ustania lub unieważnienia. W niniejszej sprawie pozew o rozwód skarżąca wniosła w 2003 roku, a informację o toczącej się sprawie rozwodowej przekazała organowi wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Wyjaśnić należy, iż w świetle ustalonej judykatury Sądu Najwyższego już z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych, w tym świadczeń z art. 27 k.r.o. wynika, że ich celem jest dostarczenie uprawnionemu środków do zaspokojenia jego bieżących potrzeb (por. wyrok SN z 07.07.2000 r. sygn. III CKN 1015/00 LEX nr 51875). Charakter alimentacyjny w takim znaczeniu ma również nałożenie na drugiego małżonka obowiązku zaspokojenia potrzeb rodziny podczas trwania procesu, na podstawie art. 443 §1 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym w dacie wytoczenia przez skarżącą powództwa o rozwód, co zgodnie z sygnaturą sprawy rozwodowej nastąpiło w 2003 roku. Wskazać należy, iż wystąpienie przez małżonka w postępowaniu rozwodowym na podstawie art. 443 §1 k.p.c. z żądaniem nałożenia na drugiego małżonka obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny podczas trwania procesu rozwodowego jest równoznaczne z dochodzeniem roszczeń alimentacyjnych (por: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1992 r. Sygn. III CZP 107/92 publ. OSNC 1993, Nr 5, poz. 73), a przyznane w tym postępowaniu świadczenie ma charakter alimentacyjny. W literaturze przedmiotu podkreśla się także, iż przedmiot unormowania zawartego w tym przepisie jest pokrewny z przedmiotem uregulowań art. 128 – 140 k.r.o., dotyczących obowiązku alimentacyjnego, lecz ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem komentatorów analogiczny jest charakter prawny obu obowiązków, ich znaczenie moralne i funkcja społeczna oraz, że pomimo istnienia pewnych różnic obowiązek ustanowiony w art. 27 k.r.o. nie zatraca swojego charakteru alimentacyjnego, a roszczenia oparte na przepisie art. 27, stanowiąc roszczenia o charakterze alimentacyjnym, korzystają ze wszystkich przywilejów, jakie obowiązujące przepisy przewidują dla roszczeń z art. 128 i nast. k.r.o. (por. J.Ignatowicz, K.Piasecki, J. Pietrzykowski, J.Winiarz "Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem" pod. red. Janusza Pietrzykowskiego Wyd. Prawnicze W-wa 1990 r. str. 131-132). W zakresie istotnym dla rozpatrzenia niniejszej sprawy wskazać należy, iż z żądaniem nałożenia na drugiego małżonka obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny podczas trwania procesu rozwodowego skarżąca nie musiała występować, bowiem jej roszczenie w tym przedmiocie zabezpieczone zostało wcześniej, powołanym przez nią wyrokiem sądu rodzinnego. Zważyć również należy, iż zgodnie z art. 443 §3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie wytoczenia powództwa o rozwód, w takiej sytuacji sąd rozwodowy wydaje postanowienie zabezpieczające wyłącznie wówczas, gdy zachodzi potrzeba zmiany wysokości świadczeń ze względu na zmianę okoliczności, lub strona wystąpi o obniżenie wysokości świadczeń. W treści odwołania skarżąca podała, iż na rozprawie rozwodowej sędzia zapytał się, czy roszczenia alimentacyjne dzieci są zabezpieczone, na co otrzymał pozytywną odpowiedź. W konsekwencji w tej sprawie rozwodowej sąd ten nie zastosował trybu z art. 443 k.p.c., bowiem z racji pozostawania w obrocie prawnym wyroku, na mocy którego zastały zabezpieczone koszty utrzymania rodziny, nie miał ku temu podstaw prawnych. W takiej sytuacji także zbędnym i niecelowym, z uwagi na możliwość pozostawania w obrocie prawnym dwóch tytułów egzekucyjnych, byłoby podejmowanie przez sąd rozwodowy postanowienia w trybie art. 443 k.p.c. Skoro więc roszczenia wynikające z art. 27 k.r.o. mają również charakter alimentacyjny, to w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, powinny być traktowane na równi z "świadczeniami alimentacyjnymi" na gruncie art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Zdaniem Sądu nie może uzasadnić odmiennej oceny wzgląd na wykładnię językową art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej (...), bowiem przedmiotem sprawy rozwodowej jest rozwód, a nie dochodzenie alimentów, a samo rozstrzygnięcie o kosztach utrzymania dziecka uwarunkowane jest orzeczeniem rozwodu i stanowi integralną jego część. Sprawy alimentacji dziecka na zaspokojenie bieżących jego potrzeb dotyczy art. 443 §1 k.p.c., który w przypadku skarżącej nie miał zastosowania, bowiem wcześniej uzyskała ona prawomocny wyrok zasądzający kwotę na zaspokojenie potrzeb rodziny. W świetle powyższego uznać należy, iż "przedłożony wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej prawomocny wyrok sądu rodzinnego, na mocy którego w trybie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm.) od jednego z małżonków zasądzona została kwota na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny, stanowi tytuł wykonawczy w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86 poz. 732 ze zm.), a członkowie rodziny objętej tym tytułem, jako osoby uprawnione do świadczenia alimentacyjnego, mogą w oparciu o ten tytuł wystąpić o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na podstawie przepisów przedmiotowej ustawy ". W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej wadliwie tytułu tego nie uznały i w konsekwencji nie przyznały skarżącej wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej, co skutkuje koniecznością uchylenia wydanych w sprawie decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie spełnia także wymogów określonych w art. 107 §3 k.p.a., jej uzasadnienie jest bowiem lakoniczne i nie odnosi się do wszystkich zarzutów odwołania od decyzji organu I instancji. Wskazać także należy, iż w argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji I instancji powołano przepis art. 445 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 lutego 2005 r., podczas gdy pozew o rozwód skarżąca wniosła w 2003 roku i został on zarejestrowany pod sygnaturą [...], gdy wydanie postanowienia w sprawie o zabezpieczenie kosztów utrzymania rodziny następowało w toku sprawy na podstawie art. 443 k.p.c. Powyższe uchybienie uszło uwadze organu odwoławczego i nie zostało sprostowane, choć stanowiło jeden z podstawowych argumentów przytoczonych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, a wskazać należy, iż przepis art. 138 § 1pkt 1 k.p.a. obliguje organ odwoławczy do ponownego rozpoznania sprawy. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...]. Przepisu art. 152 powołanej ustawy nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest pozytywnie rozpatrzyć wniosek skarżącej, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/ B.Popowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski AT