II SA/Wa 1640/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant apl. prok. Ariadna Ochnio, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi B.U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego G. D.kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) zł stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia[...] lipca 2006 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2006 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił B. U. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku B.U. nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. Organ, uzasadniając decyzję podał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych sprawy wynika, iż B. U.na przestrzeni 45 lat udokumentował okres ubezpieczenia wynoszący łącznie 17 lat, 3 miesiące i 11 dni. Organ wskazał ponadto, iż od daty ustania ostatnio udowodnionego okresu składkowego przypadającego na dzień [...] grudnia 1999 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, orzeczonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia[...] lutego 2006 r. na dzień [...]listopada 2004 r. minęło 4 lata, 11 miesięcy i 21 dni. Powołując się zaś na z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy emerytalnej wskazał, że podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu. Uzasadniając swoją decyzję organ podał też, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się również pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego. Okres ten winien być adekwatny do wieku ubezpieczonego. Powołał się przy tym na pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2002 r. o sygnaturze akt II SA 2235/01. Prezes ZUS odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku uznał, iż nie zostały wykazane w sprawie szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, umożliwiające nabycie przez skarżącego tego uprawnienia. Skarżący był bowiem do listopada 2004 r. osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania zatrudnienia w celu uzyskania uprawnień do świadczenia przewidzianego przepisami ustawy emerytalnej. Prezes ZUS wskazał również, że sytuacja na rynku pracy, mimo iż trudna nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W decyzji wskazano również, że skarżący nie pozostaje bez niezbędnych środków do życia bowiem otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...] zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł co stanowi łącznie dochód w wysokości [....] zł. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B.U. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej następnie pismem procesowym radcy prawnego G.D., będącym ustanowionym w sprawie pełnomocnikiem skarżącego z urzędu. Kwestionując decyzję Prezesa ZUS zarówno skarżący jak i jego pełnomocnik wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej obrazę prawa materialnego poprzez nieprawidłową interpretację art. 83 powołanej ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwestionując decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. U. podał, że od 1999 r. zaczął odczuwać poważne dolegliwości zdrowotne co w połączeniu z sytuacją panującą na rynku pracy stanowi okoliczność szczególną. Zakwestionował również argument organu dotyczący jego sytuacji materialnej i wskazał, że kwota [...] zł miesięcznie nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych bowiem koszty związane z leczeniem stanowią około 300 do 400 zł miesięcznie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną okresowo do pracy od [..] listopada 2004 r., co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2006 r. Nie jest jednakże skarżący osobą ubezpieczoną, która tylko w skutek szczególnych okoliczności nie spełniła warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Za szczególną okoliczność uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że skarżący na przestrzeni 45 lat życia legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 17 lat, 3 miesiące i 11 dni, co jest niewątpliwie znacznym okresem ubezpieczenia. W ocenianym jednakże dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat okresu ubezpieczenia przypada jedynie 3 lata 7 miesięcy i 20 dni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje zaś, aby brak zatrudnienia spowodowany był szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb – ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie tylko nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Za szczególną okoliczność nie może być bowiem uznana przerwa w zatrudnieniu trwająca od 1999 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do całkowitej egzystencji w dniu [...] listopada 2004 r. zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący w tym okresie był osobą całkowicie zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia. Ustawa nie definiuje, co należy uznać za szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony niezależne i niezawinione przez nią. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Powyższym kryteriom nie odpowiada sytuacja ustalona przez Sąd w przedmiotowej sprawie. Występująca dysproporcja pomiędzy wiekiem skarżącego, możliwością wykonywania pracy a udokumentowanym okresem zatrudnienia wskazują, że skarżący świadczył pracę nieregularnie. Odmawiając przyznania renty w drodze wyjątku w takiej sytuacji organ nie dopuścił się więc naruszenia prawa, nie dopatrując się wymaganych w ustawie szczególnych okoliczności. Pogląd taki wyrażony został przez Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 2006.02.17 sygnaturze akt I OSK 1173/05. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni ten pogląd akceptuje. Podać należy, że skarżący wnosząc o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku upatrywał szczególną sytuację, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy w sytuacji na rynku pracy i jego dolegliwościach zdrowotnych. Otóż wskazać należy, że w dokumentach sprawy znajduje się zaświadczenie wystawione z upoważnienia Prezydenta Miasta S. z dnia [...] marca 2006 r., z którego wynika, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku w urzędzie zatrudnienia jedynie od [...] grudnia 2004 r. do [...] lipca 2005 r. W ocenie Sądu, nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych samo bezrobocie, o ile ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika zaś ażeby takie działania skarżący podejmował co może świadczyć, iż nie przejawiał on determinacji w znalezieniu i podjęciu pracy. Istniejąca zaś sytuacja na rynku pracy nie stanowi sama w sobie charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącego jednakże okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).