II GSK 142/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. K.-K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 878/06 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi R. K.-K. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 22 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Gd 878/06 odrzucił skargę R. K.-K. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 22 sierpnia 2006 r., nr [...], którą organ utrzymał w mocy decyzję przyznającą płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącego, radca prawny, nie uiścił należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest bowiem przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości, zatem skarga - stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) - objęta jest, zdaniem Sądu, wpisem stałym. Brak uiszczenia stosownej opłaty skutkował odrzuceniem skargi. W skardze kasacyjnej R. K.-K., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu sądowi, na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 231 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarga w niniejszej sprawie objęta jest wpisem stałym, a w konsekwencji poprzez niezasadne odrzucenie skargi, jak również art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez pominięcie (przemilczenie) w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Skarżący podniósł, że zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja organu administracyjnego utrzymała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K., którą organ pierwszej instancji naliczył sankcje finansowe i przyznał jednolitą płatność obszarową i uzupełniającą płatność obszarową do gruntów rolnych z uwzględnieniem tych sankcji. Zgodnie z definicją podaną w Słowniku Języka Polskiego należnością jest kwota, suma, którą należy komuś wypłacić. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie jest zatem, zdaniem skarżącego, należność pieniężna, ponieważ domaga się on uchylenia zastosowanej sankcji pieniężnej, a tym samym domaga się podwyższenia płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Zdaniem skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponadto nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Brak jest w szczególności interpretacji art. 231 p.p.s.a. w odniesieniu do konkretnej sprawy. Przytoczenie literalnej treści przepisów, do czego ograniczył się Sąd, ogranicza stronie możliwość skontrolowania, czy sąd orzekający nie popełnił błędów w swoim rozumowaniu. W sposób jaskrawy i dotkliwy - przez nieuzasadnioną odmowę rozpoznania sprawy - ograniczono realizację prawa dostępu do sądu, gwarantowanego przez Konstytucję RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 221 p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. W myśl art. 231 p.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "...w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne..." jest wyrażeniem uproszczonym. Przedmiotem zaskarżenia przed sądami administracyjnymi nie są bowiem należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli z punktu widzenia zgodności z prawem (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 231). Dlatego też właściwym wydaje się stwierdzenie, iż sąd administracyjny kontroluje legalność aktów i czynności, w których należności pieniężne zostały określone lub ustalone. Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych, będą podlegały wpisowi stosunkowemu. Trudno bowiem byłoby ustalić wysokość przedmiotu sporu w sprawie, w której decyzja nie dotyczy bezpośrednio należności pieniężnych. Dla spraw tego typu, które odnoszą się w pewnym sensie do należności pieniężnych, ale ich bezpośrednio nie kreują, prawodawca przewidział wpis stały, co wynika a contario z treści art. 216 powiązanego z treścią art. 231 p.p.s.a. (por. post. NSA z dnia 5 sierpnia 2005 r. sygn. akt I FZ 396/05 niepubl.). Wysokość wpisów określono natomiast w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Jak wynika z § 1 zd. 1 cyt. rozporządzenia, wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem. Następnie w przepisie tym określono procentowo wysokość wpisu stosunkowego w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia. Z kolei § 2 ust. 3 cyt. rozporządzenia określa wysokość wpisu stałego w wymienionych w tym przepisie kategoriach spraw, które nie są objęte wpisem stosunkowym. Tak więc wpis stosunkowy, o którym stanowi art. 231 p.p.s.a. jest zależny od wysokości należności w rozumieniu art. 216 p.p.s.a., czyli należności pieniężnej objętej aktem lub czynnością stanowiących przedmiot zaskarżenia. Oznacza to, że ustawodawca wskazując w jakich sprawach należny jest wpis stosunkowy, a w jakich wpis stały, uzależnił tę kwestię od tego czy przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, czy też przedmiotem zaskarżenia są inne sprawy. Przedmiotem oceny sądów administracyjnych w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. Organ pierwszej instancji wydał decyzję o przyznaniu płatności w obniżonej wysokości, ponieważ wskutek przeprowadzonego postępowania kontrolnego stwierdził nieprawidłowości w złożonym przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Organ określając wysokość przyznanej płatności uwzględnił konieczność odliczenia od niej kwoty obliczonej jako sankcja za zawyżenie powierzchni gruntów zgłoszonych do dopłat. Organ orzekł o przekazaniu stronie stosownej kwoty na konto bankowe wskazane w decyzji, w przepisanym terminie. W odwołaniu skarżący zażądał zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie kwoty płatności w pełnej wysokości, ponieważ nie zgodził się z oceną organu administracyjnego, że zaszły przesłanki do wymierzenia kary pieniężnej. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest należność pieniężna. W rozpoznawanej sprawie zaskarżona do sądu decyzja administracyjna rozstrzygała o wysokości płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Tak więc przedmiotowa decyzja określa należności pieniężne, o których mowa w art. 216 p.p.s.a. W orzecznictwie (por. postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2006 , sygn. akt I FZ 551/06; postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 392/06) przyjęło się, że na ocenę charakteru przedmiotu sporu wpływa możliwość nadania mu postaci roszczenia strony względem organu o wydanie określonej kwoty pieniężnej. Innymi słowy, decydujące w sprawie jest ustalenie, czy wydana przez organ decyzja stanowi tytuł prawny, uprawniający stronę do wystąpienia względem organu z roszczeniem o przekazanie należnej sumy. Tym samym wpis w sprawach, których przedmiotem są decyzje o przedstawionym wyżej charakterze, jest wpisem stosunkowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o wpisie stałym można by mówić w sytuacji, gdy decyzja administracyjna nie dawałaby prawa do żądania konkretnego zachowania organu, polegającego na wypełnieniu obowiązku w formie przekazania stronie pieniędzy z zasobów finansowych państwa. Wpis taki pobiera się w sprawach skarg na decyzje, które w rozstrzygnięciu zawierają ocenę stanu faktycznego i prawnego prowadzącą jedynie do określenia, czy stronie przysługują prawa lub ciążą na niej obowiązki, które nie przejawiają się jednak bezpośrednio w postaci należności pieniężnych, a jedynie dają podstawę do jej ewentualnego naliczenia (por. powołane postanowienie NSA o sygn. akt II GSK 392/06). Zgodnie zatem z art. 220 § 1 p.p.s.a. należało skarżącego wezwać do uiszczenia należnego wpisu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.