I OZ 872/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń A. B. i H. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 463/06 odrzucające skargę kasacyjną od wyroku tego Sądu z dnia 12 kwietnia 2007 r. w sprawie ze skargi A. B. i H. B. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę gminną postanawia: oddalić zażalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 463/06 odrzucił skargę kasacyjną A. B. i H. B. od wyroku tego Sądu z dnia 12 kwietnia 2007 r. oddalającego ich skargę na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] maja 2006 r. w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę gminną. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skargę kasacyjną od wyroku z dnia 12 kwietnia 2007 r. wniósł pełnomocnik skarżących - dr hab. D. R. K., profesor nadzwyczajny Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. Zarządzeniem Sądu pełnomocnik skarżących został wezwany do wykazania w terminie 7 dni czy złożone do akt sądowych pełnomocnictwo udzielone przez H. B. odpowiada wymogom z art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), tj. czy podpisany pod skargą kasacyjną należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 35 § 1 P.p.s.a., mogących w postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutecznie reprezentować osobę fizyczną - pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe dr hab. D. R. K. wskazał, iż jest "inną osobą" uprawnioną do bycia pełnomocnikiem strony lub uczestnika postępowania przed sądami administracyjnymi na podstawie przepisu szczególnego, jakim jest w stosunku do art. 35 § 1 P.p.s.a. - art. 175 § 2 P.p.s.a. Skoro bowiem art. 35 § 1 P.p.s.a. zawiera zwrot "inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne" to takim przepisem szczególnym jest art. 175 § 2 P.p.s.a. Sąd wskazał, że w myśl art. 175 § 1 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Ponadto § 2 tegoż artykułu stanowi, że jeśli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem, wymagania określonego w art. 175 § 1 P.p.s.a. nie stosuje się. Sąd nie podzielił stanowiska, że art. 175 § 2 P.p.s.a. jest przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 35 P.p.s.a. Komentatorzy ustawy Prawo o postępowaniu administracyjnym określają wprost, że do osób mogących występować w charakterze pełnomocników na podstawie ustaw szczególnych należy zaliczyć doradców podatkowych i rzeczników patentowych, których udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym przewidują przepisy szczególne (art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym, tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86 z późn. zm. oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych, Dz.U. Nr 49, poz. 509 z późn. zm.) oraz prawników zagranicznych wykonujących stałą praktykę na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 126, poz. 1069 z późn. zm. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Tadeusz Woś, Hanna Knysiak - Kolczyk, Marta Romańska, Wydawnictwo Lexis, Warszawa 2005, str. 188-189). Od zasady zatem, że skargę kasacyjną mogą sporządzić jedynie podmioty wymienione w art. 175 § 1 i 3 P.p.s.a., istnieją wyjątki analogiczne jak w postępowaniu cywilnym. Wyjątki te dotyczą sędziów, prokuratorów, notariuszy, profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych, jeżeli osoby te są stronami postępowania albo ich przedstawicielami lub pełnomocnikami. Wspomniane osoby mogą być pełnomocnikami strony tylko w razie spełnienia wymagań z art. 35 P.p.s.a., czyli najczęściej gdy są z nią spokrewnione lub spowinowacone w stopniu w przepisie tym określonym. Przymusu adwokackiego nie stosuje się także, gdy skargę kasacyjną wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (Komentarz do art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II, teza 6). Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i stwierdził, że sędziowie, prokuratorzy, notariusze, profesorzy i doktorzy habilitowani nauk prawnych, mogą być pełnomocnikami strony przy sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej tylko w razie spełnienia wymagań ogólnych z art. 35 P.p.s.a. Sąd podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2006 r. uznał, iż "osoby niewymienione w art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie mogą występować w charakterze pełnomocnika strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ponadto wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący w tym sensie, że osoba niespełniająca wymagań w nim oznaczonych nie może działać jako pełnomocnik procesowy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, choćby nawet udzielone jej zostało pełnomocnictwo do działania za mocodawcę na podstawie art. 98 Kodeksu cywilnego" (II SA/Gd 15/06, LEX nr 235257). Dlatego stosownie do art. 178 P.p.s.a. Sąd odrzucił skargę kasacyjną. Na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył w dniu 13 października 2008 r. H. B., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 175 § 2 P.p.s.a. przez nieuznanie go za przepis szczególny w stosunku do art. 35 § 1 P.p.s.a. oraz błędne zastosowanie art. 178 P.p.s.a. w przypadku braku wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Skarżący podniósł, że skoro nie został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi, choćby poprzez ustanowienie nowego pełnomocnika Sąd nie był uprawniony do odrzucenia skargi na podstawie art. 178 P.p.s.a. W dniu 15 października 2008 r. zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 25 września 2008 r. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. B., zaskarżając je w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 175 § 2 P.p.s.a. polegające na przyjęciu, że skarga kasacyjna może być sporządzona przez doktora habilitowanego nauk prawnych jako pełnomocnika strony tylko wówczas, gdy jest on jednocześnie osobą z kręgu osób wymienionych w art. 35 § 1 P.p.s.a., w sytuacji, gdy analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że art. 175 § 2 P.p.s.a. jest przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 35 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. W myśl § 2 powołanego przepisu skargę kasacyjną może również sporządzić sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. W rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została sporządzona przez dr hab. nauk prawnych D. R. K. – profesora nadzwyczajnego Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku działającego na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego H. B. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że doktor habilitowany nauk prawnych uprawniony jest, na podstawie art. 175 § 2 P.p.s.a., do sporządzenia skargi kasacyjnej tylko jeżeli jest stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem. Powołanego bowiem przepisu nie można odczytywać z pominięciem innych uregulowań ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie mają przepisy wskazujące, kto jest stroną postępowania sądowoadministracyjnego oraz kto może być jej pełnomocnikiem (a dokładniej, czy doktor habilitowany nauk prawnych może być pełnomocnikiem strony niniejszego postępowania). Stroną postępowania w rozpatrywanej sprawie jest H. B., a więc osoba fizyczna, o której mowa w art. 25 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 35 § 1 P.p.s.a. pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Skoro - jak wynika z powołanej wyżej regulacji - skarga kasacyjna wnoszona przez osobę fizyczną może być sporządzona przez dr hab. nauk prawnych pod warunkiem, że jest on w tym postępowaniu stroną, jej przedstawicielem albo pełnomocnikiem, a z akt sprawy nie wynika, aby dr hab. nauk prawnych D. R. K. podpisany pod skargą kasacyjną wnoszoną przez skarżącego H. B. występował w sprawie w takim charakterze, to uznać należy, że nie był on uprawniony do sporządzenia wniesionej skargi kasacyjnej. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że w myśl art. 35 § 1 P.p.s.a. zapis "inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne", które mogą być pełnomocnikiem strony dotyczy jedynie doradców podatkowych, rzeczników patentowych oraz prawników zagranicznych wykonujących stałą praktykę. W tej sytuacji uznać należy, że dr hab. nauk prawnych D. R. K. nie może występować w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze pełnomocnika skarżącego H. B., skutkiem czego nie jest także uprawniony do wniesienia w jego imieniu środka odwoławczego od wydanego w nim orzeczenia, w tym skargi kasacyjnej. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego, że Sąd pierwszej instancji powinien wezwać go w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez np. ustanowienie nowego pełnomocnika to stwierdzić należy, że brak podpisu profesjonalnego pełnomocnika nie stanowi braku formalnego, który mógłby ulec konwalidacji w trybie powołanego przepisu. Przepis art. 49 P.p.s.a. możliwy był do zastosowania tylko i wyłącznie w celu wyjaśnienia, czy osoba, która podpisała skargę kasacyjną jest uprawniona do jej sporządzenia w świetle art. 175 P.p.s.a. (co też uczynił Sąd Wojewódzki – zarządzeniem z dnia 10 września 2008 r. – k. 124 akt). W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że przez sporządzenie skargi kasacyjnej rozumie się nie tylko jej napisanie, ale także podpisanie, ponieważ to podpis wprost wskazuje osobę, która skargę sporządziła. Wymóg wynikający z tego przepisu ma charakter materialnoprawny i nie podlega sanowaniu. Dlatego dopóki nie upłynie termin do wniesienia tego środka zaskarżenia, dopóty można ją uzupełnić poprzez jej podpisanie przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, czy też złożyć nową skargę kasacyjną spełniającą wszystkie wymogi. Po upływie tego terminu braki tego rodzaju są nieusuwalne, a skarga kasacyjna jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Stwierdzić więc należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie odrzucił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną, z uwagi na podpisanie jej przez osobę nieuprawnioną. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.