I OSK 1001/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia WSA del. Monika Nowicka Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Ol 849/06 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...] nr Rep. [...] w przedmiocie wyrejestrowania pojazdu oddala skargę kasacyjną Prezydent Miasta E. decyzją z [...] nr [...], odmówił wyrejestrowania autobusu marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...]. W uzasadnieniu wskazał, że autobus marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...] został zarejestrowany w dniu 12 listopada 1990 r. na wniosek A. G.. Natomiast w dniu 16 maja 2006 r. H. G. – pełnomocnik A. G. złożyła wniosek o wyrejestrowanie przedmiotowego autobusu z powodu zezłomowania go w 1991 r. Z art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym wynika obowiązek przedłożenia przez właściciela pojazdu dokumentu potwierdzającego fakt demontażu lub przyjęcia niekompletnego pojazdu przez przedsiębiorcę prowadzącego punkt zbierania pojazdów. Natomiast A. G. nie jest w stanie udokumentować faktu zezłomowania autobusu, gdyż zgodnie z oświadczeniem jego pełnomocnika, dokumenty potwierdzające fakt zezłomowania zostały zniszczone. Od powyższej decyzji pełnomocnik A. G. wniósł odwołanie podnosząc, że po kilku miesiącach od zarejestrowania przedmiotowego autobusu, nie nadawał się on do eksploatacji. W 1991 r. silnik pojazdu został sprzedany rybakom, a reszta autobusu została zezłomowana. Przy likwidacji autobusu pośredniczył nieżyjący już J. G. – ojciec A. G.. Ponieważ likwidacja autobusu miała miejsce 16 lat temu, przed wyjazdem A. G. do Anglii zostały zniszczone dokumenty sprzed ponad dziesięciu lat w sprawie likwidacji autobusu – dotyczące kupna autobusu, a także sprzedaży silnika oraz jego reszty. Ponadto pełnomocnik stwierdził, że wszystkie formalności związane z kasacją, wyrejestrowaniem autobusu i zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej zostały załatwione przez A. G. 16 lat temu. Po rozpatrzeniu odwołania A. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., decyzją z dnia [...] znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ zwrócił uwagę, że w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, zostały wyliczone sytuacje, w których możliwe jest wydanie decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu już zarejestrowanego i dopuszczonego do ruchu drogowego na terenie Polski, a brak którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie sytuacji faktycznych powoduje, że nie może być wydana decyzja o wyrejestrowaniu pojazdu. Od 1 stycznia 1998 r. nie jest możliwe wyrejestrowanie pojazdu z powodu zezłomowania bez przedłożenia przez właściciela pojazdu zaświadczenia o przekazaniu pojazdu do składnicy złomu wyznaczonej przez wojewodę. Organ stwierdził, że nie neguje faktu istnienia czy zniszczenia dokumentów dotyczących zezłomowania przedmiotowego autobusu, jednakże nie jest możliwe jego wyrejestrowanie na podstawie obowiązujących przepisów. Na powyższą decyzję pełnomocnik A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu stwierdzono, że autobus marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...] nie istnieje od 1991 r., czyli od 16 lat. Czynności w celu wyrejestrowania autobusu zostały podjęte z powodu otrzymania wezwania do zapłacenia podatku od środków transportu, naliczonego przez Wydział Finansowy Urzędu Miejskiego w E. od przedmiotowego autobusu za okres 2005-2006. Za okres 1991-2004, podatek nie był naliczany i odprowadzany. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z 5 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/01 849/06, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z [...] nr [...] w przedmiocie wyrejestrowania pojazdu, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany podjąć szereg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego. Materiałem dowodowym może być z kolei wszystko, co pozwala na przekonanie się o istnieniu lub nieistnieniu określonych faktów, a tym samym o prawdziwości lub nieprawdziwości twierdzeń o tych faktach. Obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa przy tym na organie i nie może być przerzucony na stronę. Oznacza to, że jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. W przedmiotowej sprawie zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji odmówił wyrejestrowania autobusu marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...], będącego własnością A. G. z powodu braku dokumentów potwierdzających jego zezłomowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. zwróciło przy tym uwagę, że od 1 stycznia 1998 r. nie jest możliwe wyrejestrowanie pojazdu z powodu jego zezłomowania bez przedłożenia przez właściciela pojazdu zaświadczenia o przekazaniu pojazdu do składnicy złomu wyznaczonej przez wojewodę. Jednakże skarżący twierdził, że przedmiotowy autobus w 1991 r. został zezłomowany, a następnie wyrejestrowany. Również przesłuchana przez organ pierwszej instancji H. G., będąca pełnomocnikiem skarżącego zeznała, że w 1991 r. silnik pojazdu został sprzedany rybakom, a autobus – zezłomowany. Natomiast brak dokumentów na potwierdzenie dokonanych czynności spowodowany jest tym, że od ich podjęcia upłynęło ponad 10 lat i w związku z tym zostały zniszczone. Należało więc wyjaśnić, mającą podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy kwestię, czy autobus marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...] faktycznie został zezłomowany w 1991 r., a jedynie dokumenty potwierdzające ten fakt zostały utracone. Należy zgodzić się z organem, że wyrejestrowanie pojazdu może nastąpić tylko z przyczyn wymienionych w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, jednakże fakt zaistnienia powyższych okoliczności może być potwierdzony materiałem dowodowym w szerokim rozumieniu tego znaczenia. Jeżeli brak było dokumentów potwierdzających fakt zezłomowania autobusu, to organ, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, uregulowaną w art. 7 k.p.a. powinien był przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków, którzy mogliby potwierdzić ten fakt i spróbować też zgromadzić inne dowody, które w sposób pośredni mogłyby potwierdzić ten fakt. Ponadto skarżący podniósł, że przedmiotowy autobus po zezłomowaniu w 1991 r. został wyrejestrowany. Tymczasem organy nie wyjaśniły, czy faktycznie został złożony w tym okresie przez A. G. wniosek o wyrejestrowanie autobusu marki [...], numer nadwozia [...], rok produkcji [...], numer rejestracyjny [...], a jeżeli tak, to czy wniosek ten został rozpatrzony. Podzielenie stanowiska reprezentowanego w sprawie przez organy prowadziłoby do sytuacji, w której strona, która utraciła dokumenty z przyczyn od niej niezależnych (kradzież, pożar itp.) trwale pozbawiona byłaby możliwości wyrejestrowania pojazdu. Jednocześnie uznać należy, że oparcie się wyłącznie na braku dokumentów byłoby sprzeczne z przepisami rozdziału 4 k.p.a., które pozwalają dochodzić swoich racji za pomocą wszelkich możliwych dowodów. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organy pierwszej instancji z powodu wydania ich z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparło na zarzutach: 1) naruszenia prawa materialnego art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu możliwości przedłożenia w celu wyrejestrowania pojazdu innych dowodów niż wskazane w tym przepisie; 2) naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez przyjęcie, że decyzje objęte wymienionym wyrokiem wydano z naruszeniem art. 7 oraz przepisami rozdziału 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) ponieważ nie dokonano wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie. Na tych podstawach wnosiło o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie; 2) zwrot kosztów sądowych i innych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. A. G. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wywodził, że nie zgadza się z jej treścią. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W zaskarżonym wyroku Sąd w pełni zasadnie wywodził o zasadach rządzących postępowaniem administracyjnym w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Prawidłowo Sąd wywodził, że wymaga ustalenia fakt dokonania wyrejestrowania pojazdu w 1991 r. Bez ustalenia tego faktu, który przesądza o dopuszczalności rozpoznania wniosku strony, prowadzenie postępowania jest dotknięte wadliwością. Rozpatrzenie sprawy, która była już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, powoduje, że wydana w wyniku tego rozpatrzenia decyzja administracyjna dotknięta jest sankcją nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego). Ustalenie zatem podstawowego faktu – faktu wyrejestrowania lub braku wyrejestrowania prowadzi bądź do bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wyrejestrowania lub do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Rozstrzygając merytorycznie sprawę na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) należy zważyć, że z jednej strony przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji, z drugiej jednak przy ich stosowaniu konieczne jest zważenie na to, że w czasie zaistnienia faktu zezłomowania pojazdu w 1991 r. uzyskanie zaświadczeń na podstawie przepisów, które wówczas nie obowiązywały – ustawy z 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, nie jest wykonalne. W takim przypadku należy stosować zasady ustalenia stanu faktycznego przyjęte w Kodeksie postępowania administracyjnego, a przede wszystkim naczelną zasadę prawny obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Należy też zważyć, że zaświadczenie jest dokumentem urzędowym, stanowiącym dowód na to co zostało w nim stwierdzone, ale moc dokumentu urzędowego może być obalona każdym środkiem dowodowym. W zaskarżonym wyroku Sąd dokonał zatem w pełni prawidłowego zastosowania art. 79 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o ruchu drogowym i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Formalistyczna wykładnia art. 79 ust. 1 powołanej ustawy – Prawo o ruchu drogowym pozostaje w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi, w tym z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Demokratyczne państwo prawne gwarantuje jednostce prawo do procesu, a zatem do obrony w postępowaniu uregulowanym przepisami prawa. Nie jest zatem prawidłową wykładnią wykładnia, która odrzuca stosowanie przepisów prawa procesowego, co zamyka możliwość prawną załatwienia sprawy przez właściwy organ administracji publicznej. Z tego względu, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.