II OSK 1133/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Protokolant Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 7 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 286/07 w sprawie ze skargi P. C. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Komendanta [...] Policji z dnia [...], nr [...], 2. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz P. C. kwotę 832 (osiemset trzydzieści dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. C. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] , którą utrzymano w mocy decyzję Komendanta [...] Policji w W. z dnia [...] o cofnięciu skarżącemu pozwolenia na posiadanie broni myśliwskiej. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że podstawą faktyczną decyzji o cofnięciu skarżącemu pozwolenia na broń było ustalenie, iż wyrokiem nakazowym z dnia [...], sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w B. uznał skarżącego za winnego popełnienia przestępstwa wymienionego w art. 178a § 1 k.k., polegającego na tym, że w dniu [...] w miejscowości C. B. kierował samochodem osobowym, będąc w stanie nietrzeźwości (0,51 mg/dm3 i 0,53 mg/dm3 w wydychanym powietrzu) i za to przestępstwo wymierzył mu karę grzywny w wysokości 60 stawek dziennych oraz orzekł karę dodatkową zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów kategorii C na okres jednego roku, zaś podstawą prawną art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Sąd pierwszej instancji wskazał przy tym, że organ pierwszej instancji przyjął, iż naruszenie porządku prawnego w stanie nietrzeźwości podważa domniemanie, że osoba naruszająca porządek prawny będzie użytkowała broń w sposób zgodny z interesem porządku publicznego, zaś organ drugiej instancji, że przestępstwo popełnione przez skarżącego, polegające na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości, w istocie rzeczy, pośrednio godzi w życie lub zdrowie człowieka oraz że prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości świadczy o jego dużej nieodpowiedzialności, bowiem popełniając ten czyn narażał na uszczerbek życie i zdrowie swoje i innych uczestników ruchu drogowego. Organ odwoławczy podkreślił też, iż prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości stanowi plagę społeczną prowadzącą do tragicznych następstw i wskazał, iż wyjaśnienia skarżącego, iż jechał tylko po parkingu są mało wiarygodne w świetle wydanego wyroku. Przedstawiając skargę skarżącego Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący ponowił zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczące skazania go za inne przestępstwo niż wymienione w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, pozostawienia przez sąd uprawnienia kategorii C, zarzutu subiektywizmu i braku zastosowania obiektywnych przesłanek przy ocenie stanu faktycznego. Skarżący powtórzył, iż nie ma problemów alkoholowych, jest osobą odpowiedzialną oraz posiada dobrą opinię w związku łowieckim. Zarzucił, iż zaskarżona decyzja została wydana w wyniku zastosowania wykładni rozszerzającej oraz podniósł, powołując się na załączoną do skargi notatkę prasową, że nawet osobom odbywającym wyroki w zakładach karnych nie cofa się posiadanych pozwoleń na broń. Wyjaśniając podstawę prawną wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że poczynione przez organy administracji obu instancji ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez nie ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów ustawy nie budzi zastrzeżeń. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Oceniając materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że uzasadniona obawa użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego przez skarżącego posiadającego pozwolenie na broń wynikała z faktu uprzedniego skazania go prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo określone w art.178a § 1 k.k. Zdaniem Sądu pierwszej instancji rodzaj naruszenia prawa, którego skarżący się dopuścił, nie daje gwarancji, iż nie użyje broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, gdyż przestępstwo, którego się dopuścił, godzi bezpośrednio w ochronę porządku publicznego. Sąd podkreślił przy tym, że art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji jedynie przykładowo wymienia, jako okoliczność budzącą uzasadnioną obawę użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, prawomocne skazanie orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu oraz toczące się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw. Zatem, jak wskazał, katalog sytuacji objętych dyspozycją tego przepisu jest otwarty i nie sposób podzielić rozumowania skarżącego, że skoro przestępstwo, za które został prawomocnie skazany nie należy do wymienionych tam wprost kategorii czynów zabronionych, to przepis art. 15 ust. 1 pkt 6 nie znajduje do niego zastosowania. Sąd zauważył przy tym, że czyn objęty przepisem art. 178a § 1 k.k., usytuowany jest wprawdzie w rozdziale XXI k.k., zatytułowanym "Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji", jednak przedmiotem ochrony tego przepisu jest życie i zdrowie człowieka. Tego rodzaju zachowanie (tj. prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości) często wywołuje tragiczne skutki w postaci wypadków powodujących śmierć i kalectwo ludzi. Niewątpliwie broń jest towarem szczególnie reglamentowanym, a jej posiadanie ograniczone jest przepisami ustawy o broni i amunicji. Broń nie może bowiem stwarzać zagrożenia dla osób trzecich, a zagrożenie takie niewątpliwie występuje w przypadku posługiwania się bronią przez osobę, która ma nad nią ograniczoną kontrolę, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub odurzenia. Dopuszczenie się przez skarżącego prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości rodzi uzasadnioną obawę, że w takim samym lub podobnym stanie może on korzystać z posiadanej broni, czyli w rezultacie używać jej z narażeniem życia i zdrowia innych osób, a więc w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Ponadto, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie podkreśla się, że kwestia posiadania broni palnej, z uwagi na skutki - często nieodwracalne - jakie powoduje jej użycie, ma ogromne znaczenie dla stanu bezpieczeństwa i porządku publicznego. Odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2003 r. w sprawie III SA 1173/01 Sąd ten stwierdził, że nie może być realniej zarysowana obawa, że posiadacz broni palnej użyje tej broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, niż skazujący wyrok sądowy i to niezależnie od wymiaru kary. Skargę kasacyjną oparto na podstawie błędnej wykładni art. 15 ust 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 marca 1999 r. o broni i amunicji przez: a/ dokonanie wykładni rozszerzającej tego przepisu, polegającej na przyjęciu, iż osoba posiadająca broń powinna dawać gwarancję, iż nie użyje broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa bądź porządku publicznego oraz b/ przyjęcie, iż zgodnie z tym przepisem dla istnienia uzasadnionej obawy użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa bądź porządku publicznego wystarczający jest fakt skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., przy braku jakichkolwiek innych podstaw uzasadniających taką obawę, a także na podstawie niewłaściwego zastosowania art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 marca 1999 r. o broni i amunicji przez uznanie, iż skarżący należy do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Uzasadniając skargę kasacyjną skarżący wskazał, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym jedyną przesłanką cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni myśliwskiej był fakt skazania go za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. Nie ustalono jakichkolwiek innych przesłanek, które mogłyby uzasadniać obawę, iż skarżący może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, także tych wymienionych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 stycznia 2003 r. w sprawie III SA 1173/01, do których zaliczono skłonność do nadużywania alkoholu, awantur, nadmierną porywczość, które urealniają obawę, że posiadacz broni może jej użyć w celach sprzecznych z porządkiem publicznym. W ocenie skarżącego Sąd pierwszej instancji powołuje się na wskazany wyrok bezzasadnie, gdyż w sprawie niniejszej nie zachodzą jakiekolwiek wymienione w tym wyroku okoliczności urealniające obawę użycia broni w celach sprzecznych z porządkiem publicznym. W ocenie skarżącego użyte w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji sformułowanie "w szczególności" oznacza, że przytoczony katalog wypadków ma charakter przykładowy, jednakże niewątpliwie katalog ten powinien stanowić także istotną wskazówkę przy wykładni tego przepisu, a mianowicie kiedy rzeczywiście zachodzi "uzasadniona obawa użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego", tak aby wyeliminować z kręgu posiadaczy broni osoby, co do których rzeczywiście zachodzi uzasadniona obawa, że mogą one użyć broni w takim celu. Błąd wykładni art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, zdaniem skarżącego, polega właśnie na niedostatecznym uwzględnieniu tego przykładowego wyliczenia. Skarżący wskazał, że naganne, a także karane, w skutek zmiany kwalifikacji prawnej z wykroczenia na przestępstwo, jest prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości, jednak jest to całkowicie inny ciężar gatunkowy czynu niż przestępstwo przeciwko zdrowiu i życiu ludzi. Jego zdaniem zrównanie tych zachowań nie było intencją ustawodawcy. Skarżący wywodził, że przy wykładni słów "uzasadniona obawa użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego" należy uwzględnić poprzednie brzmienie tego przepisu, jeszcze wyraźniej ujawniające intencję ustawodawcy, w którym mówiono o przestępstwach z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej. W ocenie skarżącego nowelizacja, w wyniku której powstał przepis w obecnym brzmieniu, nie miała na celu rozszerzania kręgu osób, którym ogranicza się dostęp do broni, na osoby które w sposób jednokrotny, lekkomyślnie prowadzą samochód w stanie nietrzeźwości. Próbując ustalić intencje ustawodawcy skarżący odwołał się też do uzasadnienia uchwały Senatu z dnia 7 lutego 2003 r. (druk sejmowy nr 1292). W ocenie skarżącego błędne jest rozumowanie Sądu pierwszej instancji polegające na przyjęciu, iż przedmiotem ochrony przepisów zamieszczonych w Rozdziale XXI Kodeksu karnego jest życie i zdrowie ludzi, gdyż podstawowym przedmiotem ochrony przepisów zamieszczonych w tym rozdziale jest bezpieczeństwo w komunikacji. Skarżący zakwestionował też rozumowanie Sądu pierwszej instancji, że skoro skarżący w stanie nietrzeźwości prowadził samochód, to istnieje obawa, że w takim samym lub podobnym stanie może korzystać z posiadanej broni. Jego zdaniem stanowisko to razi "zbytnią hipotetycznością" i pomija fakt, iż nie tylko użycie broni, ale nawet jej noszenie przy sobie w stanie nietrzeźwości, stanowi podstawę do cofnięcia pozwolenia na broń, jednakże możliwość taka została przewidziana przez ustawodawcę w innym przepisie - art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy o broni i amunicji. Zdaniem skarżącego niedopuszczalną wykładnią rozszerzającą art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji jest stwierdzenie, że skarżący powinien dawać gwarancję, że nie użyje broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Taka wykładnia stawia wyższe wymagania w stosunku do skarżącego, mianowicie potrzebę spełnienia surowszych wymagań, niż literalne wymaganie przedmiotowego przepisu, mianowicie wykazania przez organ administracji istnienia uzasadnionej obawy, iż broń nie zostanie użyta w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. W oparciu o te podstawy i ich uzasadnienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi skarżącego na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wnioski (uchylenie zaskarżonego wyroku w całości) i podstawy (wskazane w skardze kasacyjnej naruszenia prawa materialnego). Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest ona zasadna. Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej błędnej wykładni art. 15 ust 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 marca 1999 r. o broni i amunicji (Dz.U. nr 52 z 2004 r., poz. 525 ze zm.), polegającej na przyjęciu, że z przepisu tego wynika norma, według której samo skazanie za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. osoby posiadającej pozwolenie na broń uzasadnia istnienie obawy, że osoba ta może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. To że organy przyjęły taki sposób wykładni, a Sąd pierwszej instancji go zaaprobował, wynika z tego, iż decyzje organów administracji opierały się jedynie na fakcie skazania skarżącego za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., oraz z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym stwierdza się, iż organy Policji trafnie przyjęły, iż "skarżący dopuszczając się popełnienia wskazanego przestępstwa, za które został skazany prawomocnym wyrokiem, należy do katalogu osób, o których mowa w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji". Taka wykładnia art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji jest błędna. Przede wszystkim należy wskazać, że powołany przepis wywołuje wątpliwości interpretacyjne. Nie jest w szczególności jasne, czy przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. należy zaliczyć do wymienionych w jego drugiej części (po zwrocie "w szczególności") przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Przeciwko zaliczeniu tego przestępstwa do tych rodzajów przemawia umieszczenie go w Rozdziale XXI Kodeksu karnego zatytułowanym Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Jednakże doktryna prawa karnego zalicza przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w tym przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. do przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu i mieniu. (Komentarz do art.178(a) kodeksu karnego, [w:] A. Barczak-Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117-277 k.k., Zakamycze, 2006, wyd. II.). Jeżeli zaś chodzi o orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego to przeważa pogląd, iż z uwagi na systematykę Kodeksu karnego przestępstwo z art. 178a k.k. nie może być zaliczone do przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Tak przyjęto w wyrokach II OSK 994/07 z 4 września 2008 r., II OSK 938/07 z 21 sierpnia 2008 r., II OSK 863/06 z 4 czerwca 2007 r., II OSK 632/07 z 6 czerwca 2008 r. Podzielając interpretację przedstawioną w powołanych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że konsekwencją takiego sposobu wykładni jest przyjęcie, iż w przypadku skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. konieczne jest wyjaśnienie, czy ten fakt uzasadnia obawę, że skazany za to przestępstwo posiadacz broni użyje jej w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Nie wystarcza przy tym analiza oderwana od konkretnej osoby, sprowadzająca się do ogólnych stwierdzeń o braku odpowiedzialności osoby decydującej się na prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwym. Każde bowiem przestępstwo może świadczyć o braku odpowiedzialności, jednakże nie każde przestępstwo, jak wynika z art. 15 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji, uzasadnia cofnięcie pozwolenia na broń. Nie jest też trafne odwoływanie się do ogólnych stwierdzeń dotyczących społecznej szkodliwości przestępstw z art. 178a § 1 k.k. Cofnięcie pozwolenia na broń nie jest bowiem formą kary dodatkowej za popełnienie tego przestępstwa. Fakt popełnienia przestępstwa może natomiast ujawniać cechy osobowe i sposób życia posiadacza broni, które mogą wywołać uzasadnioną obawę, iż użyje posiadanej broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Wymaga to jednakże oceny tego faktu w szerszym kontekście, uwzględniającym przede wszystkim zachowanie posiadacza broni w związku z popełnieniem tego przestępstwa. Błędna zatem była wykładnia art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, według której samo skazanie za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. osoby posiadającej pozwolenie na broń uzasadnia istnienie obawy, że osoba ta może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Doprowadziło to do niewłaściwego zastosowania art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Przepis ten został niewłaściwie zastosowany, gdyż, mimo że zawierał nieostre zwroty, w tym taki jak "uzasadniona obawa", organy administracji, a za nimi Sąd pierwszej instancji, nie wskazały okoliczności innych niż popełnienie przez skarżącego przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., uzasadniających przyjęcie, że wystąpiła uzasadniona obawa, o której w tym przepisie mowa. Na skutek przyjętej błędnej wykładni art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji organy administracji nawet nie sięgnęły do akt sprawy, w której zapadł wyrok skazujący skarżącego za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., aby wyjaśnić i ocenić okoliczności popełnienia przez skarżącego tego przestępstwa. Nie wyjaśniły też w jaki sposób skarżący zachował się po popełnieniu przestępstwa. Nie uwzględniły wobec tego, że został on skazany wyrokiem nakazowym, co może świadczyć, iż przyznał się do winy. Jeżeli zaś skarżący przyznał się do winy to organy winny wyjaśnić, czy ma to, a jeżeli tak, to jakie, znaczenie na ocenę istnienia uzasadnionej obawy użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna opiera się na uzasadnionych podstawach. Skoro zaś te podstawy to jedynie naruszenie przepisów prawa materialnego, to stosownie do art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, istnieją podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi. Rozpoznając skargę Sąd drugiej instancji uchylił zaskarżoną przed Sądem pierwszej instancji decyzję Komendanta Głównego Policji z [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Stołecznego Policji w Warszawie z [...], gdyż zostały one wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji. Podstawą uwzględnienia skargi jest wobec tego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec uwzględnienia skargi sprawa winna być ponownie rozpoznana z uwzględnieniem przyjętej wykładni stosowanych przepisów i idących za tym koniecznych ustaleń. Wobec tego, że uwzględniono skargę kasacyjną od wyroku, którym oddalono skargę i następnie uwzględniono skargę, na mocy art. 203 pkt 1 i art. 200 w zw. z art., 205 § 2 i art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzono od organu administracji na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania za obie instancje.