II OSK 1607/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz sędzia NSA Marek Gorski /spr./ Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Gl 721/06 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt II SA/GL 721/06 oddalił skargę J. M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2008 r. wydaną w sprawie wymeldowania z pobytu stałego. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] września 2005 r. T. M. wystąpiła o wymeldowanie J. M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Ż. twierdząc, że wymieniony nie zamieszkuje w nim od 1997 r. Do wniosku dołączyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...] czerwca 2004 r. sygn. akt [...] o podział majątku wspólnego. Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent Miasta Ż. decyzją z dnia [...] maja 2006 r. orzekł o wymeldowaniu J. M. z pobytu stałego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - zwaną dalej ustawą. W uzasadnieniu organ zrelacjonował przebieg postępowania oraz omówił zebrany materiał dowodowy, w tym zeznania świadków: S. K., P. M., M. K., K. K., J. M., G. W. oraz zeznania stron: T. M. i J. M.. Na podstawie czynności wyjaśniających organ ustalił, że J. M. opuścił przedmiotowy lokal przed aresztowaniem, które nastąpiło w dniu [...] maja 1998 r. W ocenie organu opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, co potwierdza także informacja Prokuratury Rejonowej w J. Z., która prowadząc przeciwko niemu postępowanie karne ustaliła, że od około roku przed aresztowaniem nie przebywał pod adresem stałego zameldowania. Organ zauważył, że aresztowanie strony nastąpiło w K., zaś postępowanie przygotowawcze prowadził Komisariat Policji w Z.. W postępowaniu J. M. twierdził natomiast, że chodzi mu bardziej o fakt posiadania zameldowania, a nie zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W odwołaniu od decyzji J. M. zanegował ustalenia Prezydenta Miasta co do daty i przyczyn opuszczenia lokalu oraz zarzucił pominięcie jego wniosku o przesłuchanie świadków S. J. i A. Ś.. Twierdził, że zamieszkiwał w lokalu do chwili zatrzymania i opuszczenie lokalu nie było dobrowolne ani trwałe. Zarzucił, że w toku postępowania został pozbawiony pomocy prawnej, gdyż przebywa w zakładzie karnym i był obłożnie chory. Wniósł o "cofnięcie decyzji i przywrócenie stanu pierwotnego do czasu przydzielenia mu mieszkania zastępczego". Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji podzielając ustalenia faktyczne i pogląd prawny, co do spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odnosząc się do zarzutów odwołania podał, że zeznania świadków S. J. i A. Ś., nie mają znaczenia w sprawie meldunkowej, zaś opuszczenie lokalu nie musi mieć charakteru dobrowolnego, gdyż może zostać wymuszone, o ile nie nastąpiło przywrócenie utraconego posiadania. W sprawie nie jest to możliwe z uwagi na treść prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. o podziale majątku. Na zakończenie podkreślił rejestracyjny charakter ewidencji ludności. W skardze do sądu administracyjnego J. M. zarzucił wydanie obu decyzji w oparciu o niepełny i jednostronnie oceniony materiał dowodowy oraz niezapewnienie mu pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym. Skarżący powołując się na zły stan zdrowia, podniósł też, że na skutek wymeldowania został pozbawiony możliwości leczenia i innych świadczeń, zaś decyzję oparto na błędnym orzeczeniu Sądu Rejonowego w Ż.. W kolejnych pismach skarżący wskazał na wadliwość decyzji i niesprawiedliwość rozstrzygnięcia oraz uniemożliwienie mu zadawania pytań świadkom. Powołał się na fakt wydania w dniu [...] grudnia 1998 r. decyzji o odmowie wymeldowania z pobytu stałego, której odpis dołączył. Domagał się zapewnienia mu udziału w rozprawie sądowej. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 ustawy zmieniającej z dnia 16 kwietnia 2004 r., która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 93, poz. 887). Sąd zauważył, że dołączona do skargi decyzja Prezydenta Miasta Ż. z dnia [...] grudnia 1998 r. o odmowie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego zapadła w odmiennym stanie faktycznym i prawnym. Z tego powodu skarżona decyzja nie dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W aktualnym stanie prawnym, kwestia uprawnień do lokalu, istotna w poprzednim postępowaniu administracyjnym, nie stanowi już przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu. Zatem zmiana stanu faktycznego i prawnego uprawniała organy do merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku T. M. o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego. Sąd administracyjny nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, ani też uchybienia regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. W szczególności, organy dopełniły wymogu należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zaś dokonana ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny zawartej w art. 80 k.p.a. Nadto, w toku postępowania umożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów (art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.). Faktem jest, że z uwagi na pobyt w zakładzie karnym skarżący nie uczestniczył osobiście w przesłuchaniu świadków. Jednak organ pierwszej instancji doręczył mu odpisy zeznań świadków, a przed wydaniem decyzji akta postępowania zostały dostarczone do zakładu karnego. Skarżący odmówił zapoznania się z zebranym materiałem, bezpodstawnie domagając się udziału w tej czynności kuratora sądowego, który wyznaczony został jedynie do czynności w postaci opracowania programu po opuszczeniu przez skarżącego zakładu karnego. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że procedura administracyjna odmiennie do zasad postępowania sądowoadministracyjnego, nie gwarantuje stronie prawa pomocy w zakresie przyznania fachowego pełnomocnika. Ustanowienie i wybór pełnomocnika należy bowiem do strony, o czym organ pierwszej instancji prawidłowo pouczył skarżącego. Odnosząc się zaś do zarzutu wydania decyzji o wymeldowaniu w oparciu o niepełny i jednostronnie oceniany materiał dowodowy Sąd stwierdził, że skarżący domagał się przesłuchania świadków S. J. i A. Ś., których aktualnych adresów pobytu nie wskazał. Co więcej z dołączonych do akt pism skarżącego (sporządzonych na użytek procesu o obniżenie alimentów) wynika, że obydwaj świadkowie nie żyją. W ocenie Sądu, brak podstaw do negowania ustaleń organów obydwu instancji, że opuszczenie przez skarżącego lokalu nastąpiło jeszcze przed jego aresztowaniem w maju 1998 r. Zeznania świadków M. K. i K. K., jednoznacznie potwierdzają, że skarżący został zatrzymany w ich mieszkaniu w K.. Taki stan rzeczy potwierdza także pismo Prokuratura Rejonowego w J. Z. z dnia [...] kwietnia 2006 r. T. M. zeznała, że skarżący wyprowadzał się z lokalu etapami, wynosząc rzeczy, co związane było z jego trybem życia. Nadto, sąsiadka stron potwierdziła, że skarżący przed aresztowaniem jedynie przychodził do domu, co objawiało się nocnymi awanturami. Stąd też nawet przy przyjęciu, iż skarżący do czasu aresztowania sporadycznie przychodził do mieszkania, w którym był zameldowany na pobyt stały, stwierdzić można, że taki stan rzeczy nie wyczerpuje przesłanki zamieszkiwania, rozumianej jako skoncentrowanie spraw życiowych, czyli tzw. centrum życiowe. Jakkolwiek nie sposób wskazać jednoznacznej daty opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu, to jednak niewątpliwie skarżący nie zamieszkiwał w nim kiedy został aresztowany i osadzony w areszcie śledczym. Dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej nie mają żadnego znaczenia przyczyny opuszczenia lokalu. Dalej Sąd podkreślił, że postanowienie Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...] czerwca 2004 r. o podział majątku wspólnego, nie stanowiło podstawy prawnej wydania decyzji o wymeldowaniu, jako że utrata uprawnień do lokalu nie stanowi przesłanki prawnej do wydania decyzji o wymeldowaniu. W toku przesłuchania skarżący zeznał, że chodzi mu jedynie o fakt zameldowania, gdyż nie zastanawiał się nad powrotem do spornego lokalu. Oznacza to, że intencją skarżącego jest zachowanie tzw. fikcji meldunkowej, co nie jest prawnie dopuszczalne. Dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej nie ma też znaczenia kwestia uprawnień do świadczeń zdrowotnych i społecznych, których przyznanie następuje na podstawie odrębnych regulacji. Nie mogło odnieść skutku żądanie skarżącego umożliwienia mu udziału w rozprawie celem złożenia wyjaśnień. Z mocy art. 91 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - w skrócie p.p.s.a., zarządzenie osobistego stawiennictwa strony należy do uznania sądu i ma na celu dokładniejsze wyjaśnienie sprawy. Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego uzupełniającego w zakresie przesłuchania stron, co wynika jednoznacznie z treści art. 106 § 1 i 3 tej ustawy. W sytuacji, gdy skarżący w postępowaniu sądowym reprezentowany był przez pełnomocnika - w osobie radcy prawnego - który uczestniczył w rozprawie, nie było żadnych podstaw prawnych do nakazania doprowadzenia skarżącego na rozprawę sądową. Jako podstawę prawną wyroku Sąd błędnie wskazał art. 152 p.p.s.a., zamiast art. 151 p.p.s.a. J. M., reprezentowany przez radcę prawnego E. T., zaskarżył opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej domagał się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasadzenia kosztów zastępstwa prawnego. Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi: 1) naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że przed aresztowaniem, skarżący nie przebywał w przedmiotowym lokalu co najmniej od roku; 2) naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez nie udzielenie skarżącemu przebywającemu w zakładzie karnym szczegółowych informacji i wskazówek co do toczącej się sprawy. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że w przedmiotowym lokalu mieszkał praktycznie do dnia aresztowania. Mimo wielokrotnego podnoszenia tej kwestii w trakcie postępowania organ pierwszej instancji niesłusznie oparł się na piśmie Prokuratury Rejonowej w J. Z.. Ponadto w trakcie postępowania administracyjnego skarżący wnosił o przesłuchanie świadków S. J. i A. Ś., jednak organ nie poinformował go o tym, że wskazani świadkowie nie żyją. Gdyby organ zgodnie z art. 9 k.p.a. udzielił informacji w tym zakresie, skarżący mógłby składać wnioski dowodowe o przesłuchanie innych świadków, mogących potwierdzić jego pobyt pod adresem stałego zameldowania. Skarżący kasacyjnie zarzucił, że będąc osadzony w zakładzie karnym nie mógł uczestniczyć w czynnościach procesowych, a organ nie pouczył go o możliwości wyznaczenia pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Przypadki nieważności postępowania określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Żaden z tych przypadków w niniejszej sprawie nie występuje. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do naruszenia art. 9 k.p.a., zatem dotyczą postępowania przez organami administracyjnymi i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo ustalił, że skarżący kasacyjnie dobrowolnie opuścił lokal z którego został wymeldowany, około roku przed jego aresztowaniem w dniu [...] maja 1998 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Prokuratury Rejonowej w J. Z. z dnia [...] kwietnia 2006 r. w sprawie [...] wynika, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1998 r. wszczęto postępowanie karne przeciwko J. M. za czyn z art. 168 § 1 d.k.k. i rozpoczęło się jego poszukiwanie. Z pisma tego wynika, że od około roku skarżący nie przebywał już w miejscu zameldowania. Z pisma Komendy Miejskiej Policji w Ż. z dnia [...] listopada 2005 r. wynika, że J. M. został zatrzymany i osadzony w Areszcie w dniu [...] maja 1998 r., jak to ustalił Sąd pierwszej instancji w miejscowości K.. Powyższe dowodzi, iż J. M. dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny bowiem ukrywanie się przed organami ścigania należy traktować jak dobrowolne opuszczenie lokalu. Bez znaczenia dla oceny legalności decyzji - w aktualnym stanie prawnym - jest fakt utraty uprawnienia do lokalu, co trafnie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny, w wyniku orzeczenia Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...] marca 2004 r. sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo ustalił, że organowi administracyjnemu w żadnej mierze nie można zarzucić naruszenia art. 9 k.p.a. Postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z należytą starannością, a skarżącego kasacyjnie informowano o wszystkich czynnościach podjętych w sprawie i uwzględniono wnioski dowodowe. Z wyjątkiem wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, którzy zmarli. Bezzasadny jest zarzut, że skarżącego nie poinformowano o tym, iż S. J. i A. Ś. nie żyją, przez co nie podjął on próby powołania innych świadków. Skarżącemu kasacyjnie przesłano akta administracyjne do Zakładu Karnego. Gdyby J. M. zapoznał się z tymi aktami, a nie odmówił demonstracyjnie zapoznania się z ich treścią, okoliczność ta byłaby mu znana. Oczywista omyłka przy powołaniu podstawy prawnej oddalenia skargi nie ma wpływu na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Mając powyższe rozważania na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i na mocy art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.