II SA/Łd 1011/06

Dnia 25 maja 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant pom. sekr. sąd. Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2007 r. przy udziale -- sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. G., wykonującemu zawód adwokata w [...] Spółce partnerskiej z siedzibą w Ł. przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, zawierającą należy podatek od towarów i usług oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia [...], Nr [...] odmawiającą wpisania M. K. do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Uprzednio wydana decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia [...] Nr [...] została uchylona decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...], Nr [...], a sprawę przekazano organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W toku postępowania ustalono następujący stan sprawy. W dniu 27 stycznia 2006 roku M. K. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w R. wniosek o wpis do ewidencji producentów. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. ustalił w toku postępowania, iż mąż M. K. posiada nadany w dniu 2 marca 2004 roku, numer producenta oraz, że na wniosku męża M. K. wyraziła pisemną zgodę na jego wpis. Ponadto ustalono, iż M. K. jest właścicielem niezabudowanej nieruchomości rolnej, składającej się z działek ewidencyjnych o numerach 72/4 położonej we wsi L. i 240 położonej we wsi T., gmina C., o łącznym obszarze 1,19 ha. W dniu 20 czerwca 2000 roku, mąż wnioskodawczyni Z. K. nabył niezabudowaną nieruchomość rolną położoną we wsi S. oznaczoną jako działka nr 95 o pow. 8,03 ha co potwierdza akt notarialny Rep. A Nr [...] oraz protokół z przesłuchania Z. K. z dnia 11 lipca 2006 roku. Zakupione gospodarstwo było objęte wspólnością majątkową małżeńską. Małżonkowie prowadzili gospodarstwo wspólnie z wykorzystaniem budynków gospodarczych użyczonych im przez rodziców M. K. W dniu 17 stycznia 2006 roku aktem notarialnym - Rep. A Nr [...] M. K. darowała mężowi udział w nieruchomości rolnej położonej we wsi S. oznaczonej jako działka 95. Ponadto tego samego dnia małżonkowie K. ustanowili w drodze aktu notarialnego rozdzielność majątkową. Organ I instancji ocenił, iż w powyższej sytuacji w zakresie nadania numeru identyfikacyjnego w ewidencji producentów zastosowanie znajduje art. 12 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności i na tej podstawie odmówił wpisania skarżącej do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podzielił stanowisko organu I instancji i wydał wskazaną na wstępie decyzję. Organ II instancji ocenił, iż decydujące znaczenie w sprawie ma fakt, iż skarżąca i Z. K. pozostają w związku małżeńskim. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 12 ust 4 powołanej ustawy, w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Organ II instancji zaakceptował ustalenia organu I instancji w zakresie okoliczności funkcjonalnych powiązań między gospodarstwami małżonków K. Ze zgromadzonego materiału wynikał jedynie podział nieruchomości. Brak natomiast dowodów na jakąkolwiek samodzielność gospodarczą dotycząca obu nieruchomości. W ocenie organu II instancji organ I instancji zgromadził kompletny materiał dowodowy. Organ odwoławczy nie dał przy tym wiary wyjaśnieniom złożonym przez stronę oraz Z. K., albowiem zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdzał wyjaśnień złożonych w protokołach. W świetle wcześniejszego wspólnego prowadzenia gospodarstwa koniecznym powinno być wykazanie, że urządzenia gospodarcze, którymi posługują się małżonkowie nie są wspólne. Na tej podstawie wyjaśnienie Z. K. organ odwoławczy uznał za niewystarczające. Organ II instancji, podzielił również ustalenia organu I instancji w zakresie wyjaśnień złożonych w dniu 27 grudnia 2005 roku przez M. K. i Z. K. oraz oświadczeń stron z dnia 27 grudnia 2005 roku i z dnia 5 stycznia 2006 roku w zakresie samodzielnego prowadzenia przez nich dwóch odrębnych gospodarstw od momentu ich nabycia, ponieważ pozostają one w sprzeczności z treścią umowy sprzedaży gospodarstwa rolnego położonego we wsi S. z dnia 20.06.2000 roku (Rep. A [...]) i w tym zakresie również odmówił im mocy dowodowej. Zdaniem organu II instancji również odmowa składania przez M. K. wyjaśnień w dniu 27 czerwca 2006 roku, dotycząca powiększenia jej odrębnego gospodarstwa rolnego przyczyniła się do wydania powyższej decyzji. W ocenie organu odwoławczego z treści art. 12 ust. 4 wynika, iż w każdym przypadku małżonkowie otrzymują jeden numer identyfikacyjny, bez względu na to czy funkcjonalnie istnieją jako jedno lub dwa gospodarstwa rolne, oraz bez względu na łączące stosunki majątkowe. Odmienna interpretacja ustawy doprowadziłaby, w ocenie organu, do sztucznego dzielenia gospodarstw w celu uzyskania dotacji w różnych programach pomocowych. W dniu 27 października 2006 roku M. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na wskazaną na wstępie decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżąca zakwestionowała interpretację przepisów przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreśliła, że prowadzi odrębne gospodarstwo rolne, którego jest jedyną właścicielką. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu 1 kwietnia 2007 roku ustanowiony dla strony skarżącej pełnomocnik – adwokat M. G. wniósł pismo precyzujące zarzuty skarżącej oraz stanowiące replikę do odpowiedzi na skargę. Pełnomocnik poparł skargę. Autor pisma procesowego podniósł, iż organ administracyjny nie uwzględnił faktu, iż akty prawa wspólnotowego są promulgowane w różnych wersjach językowych zatem dokonując, zdekodowania normy rozporządzenia wspólnotowego, organ państwa członkowskiego zobowiązany jest fakt ów uwzględnić. Konsekwencją powyższego jest, zdaniem pełnomocnika, obowiązek porównania różnych wersji językowych aktu - rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 roku. Analiza angielskiej i francuskiej wersji językowej tego aktu, zdaniem autora, czyni wątpliwym pogląd organu, iż małżonkowie prowadzący odrębne gospodarstwa rolne mogą być uznani za jednego rolnika. Pełnomocnik strony skarżącej podzielił obawy organu o możliwość sztucznego dzielenia gospodarstw w celu uzyskania środków pomocowych, zaznaczając jednocześnie, iż wyrażona obawa nie może skutkować abstrahowaniem od przepisów prawa, w tym od konstytucyjnego rozumienia prawa własności. W ocenie strony skarżącej niedopuszczalne jest takie ograniczanie prawa własności, w celu zapobieżenia nadużyciom w uzyskiwaniu środków pomocowych. Strona skarżąca zakwestionowała również przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozumienie pojęcia "gospodarstwo rolne", użyte w art. 12 ust. 4 ustawy. Pełnomocnik skarżącej również w tym wypadku odwołał się do wersji angielskiej i francuskiej rozporządzenia Komisji WE Nr 1444/2002 i zawartej w tym akcie definicji gospodarstwa rolnego. Zdaniem pełnomocnika pomiędzy tymi wersjami językowymi, a polską wersją językową istnieją różnice. Z definicji gospodarstwa rolnego zawartej w wersji angielskiej aktu wynika, iż jest to jednostka z wyodrębnionym zarządzaniem, co odpowiada stanowi faktycznemu sprawy. Skarżąca zarządza bowiem swoim gospodarstwem samodzielnie. Gospodarstwo to nosi także znamiona odrębności technicznej i ekonomicznej, bowiem gospodarstwa skarżącej i jej męża są od siebie geograficznie oddalone, a ponadto gospodarstwo skarżącej jest prowadzone w sposób "konwencjonalny", zaś gospodarstwo męża ma charakter gospodarstwa ekologicznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi, skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji, następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy także, że sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała strona skarżąca. Przy czym należy zwrócić uwagę, iż sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania spraw. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził takie naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na mocy zaskarżonej decyzji odmówiono M. K. wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Jako podstawowy argument przemawiający za takim załatwieniem sprawy, organ wskazał, że M. K. jako małżonce Z. K. wpisanego za jej zgodą do ewidencji producentów pod numerem identyfikacyjnym: [...], nie przysługuje stosownie do treści art. 12 ust 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76), prawo nadania osobnego numeru identyfikacyjnego bez względu na łączące ich stosunki majątkowe oraz to, czy funkcjonalnie istnieją jako jedno, czy też dwa gospodarstwa rolne. Zgodnie z art. 11 ust 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów (...) producent podlega wpisowi do ewidencji producentów na podstawie wniosku złożonego do kierownika biura powiatowego agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy. Jednocześnie z wpisem do ewidencji nadaje się numer identyfikacyjny (art. 12 ust 1 ustawy), a w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny: numer identyfikacyjny nadaje się temu ze współmałżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek wyrazili pisemną zgodę (art. 12 ust 4 cyt. ustawy). Z kolei "producent rolny" został zdefiniowany w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie producentów (...) jako "osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia". Nadanie numeru identyfikacyjnego jest czynnością – materialno - techniczną organu administracji publicznej. Czynność ta może być dokonana wówczas, gdy podmiot spełnia warunki przewidziane w przepisach prawa w tym także przepisach wskazanej ustawy o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W tym stanie faktycznym sprawa sprowadza się do warunków określonych w art. 12 ust 4 cyt. ustawy. Ocena więc zgodności przesłanek dokonania czynności materialno - technicznej nadania numeru identyfikacyjnego winna odbywać się w oparciu o kryterium określone w tym przepisie z jednoczesnym uwzględnieniem całego systemu prawa w myśl wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności, zgodnie z którą działania organu zmierzające do wyjaśnienia owego stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy winny być prowadzone na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. W przedmiotowej sprawie organy orzekające zastosowały wprost przepis art. 12 ust 4 cyt. ustawy, stosując wykładnię literalną tego przepisu. Przepis ten funkcjonuje jednak w ramach większej usystematyzowanej grupy przepisów, jaką jest ustawa i szerzej cały system prawa. Z tego powodu w przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, należało zastosować wykładnię funkcjonalną i systemową tego przepisu, wykładnię uwzględniającą regulacje dotyczącą stosunków majątkowych małżonków zawartą w ustawie z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U Nr 9, poz. 59 ze zm.). Z definicji rozdzielności majątkowej wynika bowiem, że w razie jej umownego ustanowienia każdy z małżonków zarządza swoim majątkiem samodzielnie (art. 51 i art. 511 KRiO). Tak wiec w razie obowiązywania w małżeństwie rozdzielności majątkowej małżeńskiej, funkcjonują dwa odrębne majątki, które nie są ze sobą powiązane funkcjonalnie (nie ma między nimi żadnego połączenia w zakresie wspólnej odpowiedzialności majątkowej). Na tej podstawie Sąd przyjął, że celowe będzie potraktowanie małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej małżeńskiej (która została urządzona w trakcie trwania małżeństwa, ale małżonkowie zadysponowali majątkiem, którego dorobili się w trakcie trwania wspólności małżeńskiej majątkowej), jako dwóch producentów rolnych w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie producentów (...), bowiem każde z małżonków, co pozostaje poza sporem, jest posiadaczem gospodarstwa rolnego zgodnie z definicją z art. 3 ust 1 ustawy, a poprzez ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej, żadne z małżonków nie jest posiadaczem nieruchomości należących do drugiego z nich. Z powyższego wynika, że regulacja art. 12 ust 4 ustawy, odnosi się do małżonków, miedzy którymi funkcjonuje wspólność majątkowa małżeńska, natomiast w przypadku rozdzielności majątkowej, każde z małżonków należy traktować jako odrębny, niezależny podmiot – producenta rolnego. W ocenie Sądu, należało w stanie faktycznym niniejszej sprawy, wziąć pod uwagę także treść przepisów rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 roku zmieniającego decyzję Komisji Nr 2000/115/WE odnoszącego się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz.U.UE L z dnia 12 sierpnia 2002 roku). W szczególności, w załączniku I do tego rozporządzenia, w pkt B/1a, lit. H, wskazano, że "małżonków lub bliskich członków rodziny wspólnie posiadających lub dzierżawiących gospodarstwo należy normalnie uważać za posiadaczy jednego niezależnego gospodarstwa zarządzanego przez jednego posiadacza". Nie wyklucza to w ocenie Sądu, który rozpoznawał sprawę niniejszą, wystąpienia przypadku, polegającego na pozostawaniu przez małżonków "odrębnymi" producentami rolnymi, zarządzającymi odrębnymi gospodarstwami rolnymi. W tej sytuacji prawnej, wynikającej z treści "prawa wspólnotowego", celowe byłoby również dokonanie porównawczej analizy językowej treści tych przepisów, ze wskazaną przez pełnomocnika strony skarżącej w piśmie z dnia 3 kwietnia 2007 roku. Należy przy tym podkreślić, iż rozporządzenia Komisji WE są szczególną formą pochodnego prawa wspólnotowego, które cechuje bezpośrednia stosowalność i bezpośrednie obowiązywanie w wewnętrznym porządku prawnym państwa członkowskiego (por. A. Wróbel; Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy, Zakamycze 2005, s. 95). W kontekście tychże uwag przywołać przyjdzie także zasadę prawdy obiektywnej, którą to organ orzekający winien się kierować przy załatwianiu sprawy. Zgodnie z art. 7 K.p.a., którego rozwinięcie znajduje wyraz w art. 107 § 3 K.p.a., obowiązkiem organów prowadzących postępowanie jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w sposób zgodny z prawem stosownie do dyspozycji wspomnianego już art. 6 K.p.a. Organ obowiązany był także do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak aby ustalić stan zgodny z rzeczywistością (art. 77 § 1 K.p.a.). Tymczasem ostatecznie nie sprawdzono nawet, w sposób niebudzący wątpliwości, a przynajmniej nie wynika to z dokumentacji jaką dysponował Sąd w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy, czy nieruchomość skarżącej i nieruchomość jej małżonka stanowią w rzeczywistości jedną funkcjonalną całość, czy są one zarządzane odrębnie przez obojga małżonków i w jaki sposób są obsługiwane w sensie maszyn i urządzeń. Reasumując podkreślić należy, iż organ orzekający może odmówić wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego w przypadku niespełnienia przesłanek ustawowych, jednakże z uwzględnieniem całego systemu prawa powszechnie obowiązującego. Natomiast merytoryczne zarzuty sformułowane pod adresem zaskarżonej decyzji w pełni będą przedmiotem oceny tegoż Sądu wówczas, gdy ewentualna kolejna decyzja odmowna zostanie zaskarżona do sądu i będzie pozbawiona nieprawidłowości formalnych, którymi obarczona była decyzja zaskarżona do sądu w obecnym postępowaniu. Ich rozpoznanie w pełnym zakresie w tymże postępowaniu byłoby przedwczesne, z uwagi na niekompletny i w części nieprawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy będący podstawą ustaleń faktycznych organu II instancji. Wobec tego należało uznać, że decyzja wydana w następstwie działań naruszających prawo, narusza prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. O powyższym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). Odstąpił zaś od orzekania w trybie art. 152 p.p.s.a. wobec braku przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji.