II OSK 901/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędziowie NSA Zofia Flasińska ( spr.) NSA Jan Paweł Tarno Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 21/07 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M.K. kwotę 300 ( trzysta ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 8 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 21/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi M.K. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] października 2006 r., nr [...]w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podniósł, że decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia [...] września 2005 r. odmawiająca poświadczenia posiadania obywatelstwa polskiego przez M.K. została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 września 2005 r. Ustawowy, czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął zatem w rozpoznanej sprawie w dniu 27 września 2005 r. Tymczasem pełnomocnik strony złożył odwołanie w dniu 28 września 2005 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), a więc z uchybieniem terminu. Pomimo tego, organ odwoławczy dokonał merytorycznego rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia, gdy tymczasem zobowiązany był do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd I instancji uznał, że doszło w sprawie do rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co uzasadniało stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji z dnia [...] października 2006 r. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M.K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie art. 16 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 57 § 5 k.p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że odwołanie od decyzji Wojewody Lubelskiego zostało wniesione z zachowanie ustawowego terminu, albowiem zostało ono nadane w placówce pocztowej w Krakowie w dniu 26 września 2005 r., a nie jak stwierdził Sąd I instancji w dniu 28 września 2005 r. Na dowód powyższego strona skarżąca załączyła kserokopię dowodu potwierdzenia nadania przesyłki listowej zawierającej przedmiotowe odwołanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skarżący oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzuty odnoszące się do naruszenia wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów (art. 16 § 2, art. 57 § 5 oraz 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) zmierzają do wykazania, że Sąd I instancji w sposób wadliwy przyjął, iż wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja obarczona była wadą kwalifikowaną, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa), wynikającą z rozpoznania odwołania wniesionego z uchybieniem termin, który nie został przywrócony. Przechodząc do oceny tego zarzutu, na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w całości podzielanym również w piśmiennictwie, rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), albowiem wydanie przez organ odwoławczy w tym przypadku rozstrzygnięcia oznacza weryfikację w postępowaniu administracyjnym (odwoławczym) decyzji ostatecznej, czyli decyzji, która korzysta z ochrony trwałości na podstawie art. 16 § 1 k.p.a. (por. A. Matan [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 385). Sąd administracyjny stwierdzając, że organ dokonał rozpatrzenia odwołania wniesionego po terminie, a więc ponownie – wbrew prawu - rozpoznał sprawę co do meritum, zamiast wydać postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.), zobowiązany jest stwierdzić nieważność decyzji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Waga konsekwencji procesowych związanych z uznaniem wniesionego odwołania za spóźnione sprawia, że okoliczności dotyczące zachowania ustawowego terminu – co należy w tym miejscu podkreślić - winny być zawsze wyjątkowo dokładnie wyjaśniane. W całości podzielić należy w tym względzie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 1695/06, zgodnie z którym termin wniesienia odwołania ma tak kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości kontrolowanego postępowania administracyjnego, że w każdej sytuacji, gdy mogą powstać wątpliwości co do terminowości wniesienia odwołania, niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia pewnej daty złożenia odwołania w placówce pocztowej. Wątpliwości w tym zakresie tym bardziej są uzasadnione, gdy organ odwoławczy rozpoznał odwołanie i wydał w sprawie rozstrzygnięcie merytoryczne. Na gruncie niniejszej sprawy, podstawowym argumentem uzasadniającym stwierdzenie nieważności zaskarżonej do sądu decyzji było przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalenia – w całości zakwestionowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną - że odwołanie od decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 5 września 2005 r. było spóźnione, ponieważ złożone zostało w dniu 28 września 2005 r., a więc jeden dzień po terminie. Powyższa ocena, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może jednak zostać uznana za prawidłową, albowiem brak było w niniejszej sprawie podstaw przemawiających w sposób pewny za przyjętym przez Sąd I instancji stanowiskiem. W sprawie niesporne jest otóż, że decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia 5 września 2005 r. została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 września 2005 r. (k. 15 akt). Skierowana na adres Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego – Delegatura w Zamościu przesyłka listowa zawierająca odwołanie od ww. decyzji wpłynęła do organu w dniu 29 września 2005 r. (k. 14 akt), jednakże z uwagi na niezłożenie odwołania bezpośrednio w siedzibie organu, ale za pośrednictwem poczty, uwzględnieniu, a więc przyjęciu określonych prawem konsekwencji dla tej czynności procesowej strony, podlegał - zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. - termin nadania pisma w placówce pocztowej operatora publicznego. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji przyjął, że czynność złożenia odwołania przez pełnomocnika skarżącego w urzędzie pocztowym nastąpiła w dniu 28 września 2005 r. Okoliczność ta miałaby wynikać bezspornie z pieczęci nadawczej urzędu pocztowego widniejącej na kopercie, w której odwołanie zostało nadane, jak i z zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji, w której wskazano dzień 28 września (pomyłkowo 2006 r.), jako termin wniesienia odwołania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew jednak temu co zdaje się uważać Sąd I instancji, analiza akt sprawy nie potwierdza stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Jak można wnosić z zamieszonej w aktach koperty, w której nadane zostało odwołanie (k. 8 akt) datownik placówki pocztowej nadawczej nie wskazuje w sposób bezsporny i oczywisty daty 28 września 2005 r. Łatwo dostrzec, że data stempla daje się łatwo odczytać w zakresie kolejnych cyfr wskazujących miesiąc, rok oraz godzinę nadania w placówce pocztowej w Krakowie przesyłki poleconej, w której znajdowało się odwołanie od decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 5 września 2005 r., natomiast pierwsze cyfry oznaczające datę dzienną nadania pisma, niewyraźnie odbite na znaku opłaty pocztowej, mogą budzić istotną wątpliwość. Pozostaje poza zakresem możliwości stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny w sposób pewny, czy data widniejąca na stemplu datownika odnosi się w rzeczywistości do dnia 26 września 2005 r., wskazując cyfry "26090514", czy też będzie to raczej dzień 28 września (pierwsze cyfry 28....) Przyjęcie jakichkolwiek pewnych ustaleń co do daty wynikającej ze stempla w takiej sytuacji jest w istocie dokonywaniem hipotetycznych ocen noszących cechy spekulacji, niewspartych przekonywującymi i jednoznacznymi dowodami. Mając na uwadze powyższą okoliczność, nie przekonuje stanowisko Sądu I instancji, że stempel urzędu pocztowego widniejący na kopercie, w której odwołanie zostało przez pełnomocnika skarżącego nadane, może bezspornie wskazywać dzień 28 września 2005 r. Co więcej, zaakceptowanie zaprezentowanego przez Sąd w zaskarżonym wyroku twierdzenia o nadaniu przesyłki listowej w dniu 28 września prowadziłoby, czego nie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, do absurdalnego wniosku, że rejestrowana przesyłka polecona dotarłaby do placówki oddawczej zanim została ona wysłana do tej placówki operatora pocztowego z miejsca jej właściwego nadania (placówki nadawczej). Konfrontując odbite na kopercie stemple placówek pocztowych w Krakowie (placówka nadawcza) i Zamościu (placówka oddawcza), zwrócić należy uwagę, że wyraźnie widoczny zapis datownika placówki oddawczej wskazuje cyfry "28090511". Oznacza to, że przy przyjęciu daty nadania odwołania przez pełnomocnika skarżącego w placówce pocztowej w Krakowie w dniu 28 września (godz. 14), przesyłka ta dostarczona została do Zamościa i tam zarejestrowana w celu doręczenia adresatowi w tym samym dniu, ale co istotne - trzy godziny wcześniej niż wynikałoby to z kodu datownika placówki nadawczej, odzwierciedlającego faktyczny moment nadania przesyłki poleconej. Powyższa różnica czasowa jest ewidentnie i powinna - po odrzuceniu możliwości posługiwania się przez placówkę pocztową nieprawidłowym datownikiem - wskazywać na niemożność przyjęcia przez Sąd w rozpatrywanej sprawie daty 28 września 2005 r. jako terminu złożenia odwołania. Przed rozstrzygnięciem kwestii zachowania terminu do złożenia odwołania przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie winien wyjaśnić wszystkie podniesione wyżej wątpliwości i rozważyć ewentualne wezwanie strony do przedstawienia dokumentów wskazujących na spełnienie przez nią w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym wymogu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a. Właściwe byłoby w tej sytuacji ewentualne dopuszczenie przeprowadzenia dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., na co zasadnie powołała się zresztą w skardze kasacyjnej strona skarżąca przedstawiając potwierdzenie nadania przesyłki listowej poleconej o numerze 16660 (a więc o numerze zbieżnym z numerem nadanym przesyłce zawierającej odwołanie od decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 5 września 2005 r.). Wymienione potwierdzenie, nie pozostawiając tym razem żadnych wątpliwości, wskazuje, że przesyłka polecona skierowana na adres Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego – Delegatura w Zamościu została nadana w dniu 26 września 2005 r., a więc z zachowaniem 14-dniowego terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmując w sposób wadliwy, że odwołanie od decyzji Wojewody Lubelskiego zostało w niniejszej sprawie złożone po terminie, dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną w związku z tym za mającą usprawiedliwione podstawy i stosownie do art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Z uwagi na to, że z dniem 20 lipca 2007 r. na mocy art. 2 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 120, poz. 818), zadania Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w sprawach dotyczących obywatelstwa przejął minister właściwy do spraw wewnętrznych, Naczelny Sąd Administracyjny kosztami postępowania w rozpoznawanej sprawie, stosownie do art. 203 pkt 1 p.p.s.a., obciążył Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.