I OSK 1645/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 159/07 w sprawie ze skargi S. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz S. L. kwotę 657 (sześćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 159/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]. Decyzją tą Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania Prezydenta m.st. Warszawy od decyzji Starosty Grodziskiego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], orzekającej o zwrocie na rzecz S. L. nieruchomości położonych w W. w rejonie ulic [...],[...] i [...], oznaczonych jako działki nr [...] i [...], uchylił decyzję Starosty i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił, że Starosta Grodziski w postępowaniu o zwrot ustalił, że teren jest nierówny, niezagospodarowany, porośnięty trawą i krzewami (wizja lokalna z dnia 9 grudnia 2005 r.), a w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości nie była objęta decyzjami o pozwoleniu na budowę, planem zagospodarowania, zatem cel wywłaszczenia, którym była budowa dzielnicy mieszkaniowej wraz z zespołem ulic, nie został zrealizowany, zaś zamierzenia inwestora – realizacja terenu sportowo-rekreacyjnego – nie mogą wpływać na ocenę zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Wojewoda z kolei stwierdził, że organ pierwszej instancji nie zbadał okoliczności, o których mowa w art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. tego, że skoro cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części nieruchomości, to należy dokonać oceny możliwości zagospodarowania podlegającej zwrotowi części nieruchomości zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu – kontynuował wyjaśnienia Sąd. Przechodząc do rozważań, Wojewódzki Sąd stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż organ pierwszej instancji nie dokonał ustaleń okoliczności niezbędnych do wyjaśnienia istoty sprawy, tj. tych, o których mowa w art. 137 ust. 2 ww. ustawy i podkreślił, że stwierdzenie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia jest warunkiem koniecznym jej zwrotu b. właścicielowi, ale niewystarczającym, gdyż pozostają do wyjaśnienia kwestie przewidziane w art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Reprezentowany przez adwokata, S. L. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając: 1) naruszenie art. 137 § 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie, iż organ pierwszej instancji ustalił w sposób niebudzący wątpliwości wystąpienie wszystkich przesłanek warunkujących możliwość zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oraz nieuwzględnienie, iż organ ten dokonał całościowej oceny możliwości zagospodarowania części zwracanej nieruchomości zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, obowiązującej dla działki nr [...]; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez niezastosowanie procedury niezbędnej do oceny prawidłowości zastosowania prawa przez organy, tj. nieuwzględnienie, iż organ pierwszej instancji zebrał kompletny materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie, b) art. 106 § 3 w zw. z art. 7 ww. ustawy poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów oraz brak dążenia do szybkiego załatwienia sprawy i uzupełnienia materiału dowodowego w sytuacji, gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości jakie pojawiły się w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2008 r. skarżący przedstawił nowe uzasadnienie skargi kasacyjnej dotyczące art. 137 ust. 2 ww. ustawy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. K 6/05, którym stwierdzona została niezgodność art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami z Konstytucją RP w zakresie, w jakim uzależnia zwrot części nieruchomości od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z ustaleniami miejscowego planu w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku jego braku z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a także podkreślając, że argumenty Wojewódzkiego Sądu podniesione w wyroku nie znajdują podstaw w obowiązujących przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, z uwagi na naruszenie art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), bowiem naruszenie prawa procesowego, co zarzucono, nie miało miejsca. Przyczyną uchylenia decyzji Starosty Grodziskiego o zwrocie nieruchomości na rzecz S. L. przez Wojewodę Mazowieckiego, było niewyjaśnienie okoliczności wskazanych w art. 137 ust. 2 ww. ustawy, co zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny, choć organ pierwszej instancji ustalił stan faktyczny na działkach, a także wyjaśnił, że w dniu złożenia wniosku o zwrot nie były one objęte planem zagospodarowania, ani decyzjami o lokalizacji celu publicznego, jak też decyzjami o pozwoleniu na budowę. Nie wnikając w brak oceny zarówno organu drugiej instancji, jak i Wojewódzkiego Sądu co do tych ustaleń organu pierwszej instancji i wynikającego z nich rozstrzygnięcia, zgodzić należy się ze skargą kasacyjną, tj. nowym jej uzasadnieniem, przedstawionym w piśmie z dnia 28 sierpnia 2008 r., że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w tym piśmie stworzył nowy stan prawny w sprawie. Skoro Trybunał uznał, że art. 137 ust. 2 cyt. ustawy w zakresie w jakim uzależnia zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej na cel wywłaszczenia od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jest niezgodny z Konstytucją RP, to nie ma prawnych podstaw ku temu, aby jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie dokonywać. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu wynika, jak też z decyzji organu drugiej instancji, iż ustalenia organu pierwszej instancji co do zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie są kwestionowane, a jedynie brak ustaleń co do przesłanek z art. 137 ust. 2 wyżej cyt. ustawy, zatem jeśli ten przepis jest niezgodny z Konstytucją RP, nie było w istocie podstaw do uchylenia decyzji o zwrocie nieruchomości. Uznać zatem należy, iż zarówno Wojewódzki Sąd, jak i Wojewoda Mazowiecki naruszyli prawo materialne i orzec jak w sentencji na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).