II SA/Go 347/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.), Sędzia WSA Joanna Wierchowicz, Protokolant, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 czerwca 2007 przy udziale sprawy ze skargi J.S. na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rekultywacja działki Oddalono skargę Pismem z dnia [...] sierpnia 2003 r. J.S. skierował do Naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego wniosek o podjęcie działań doprowadzających jego działkę przy ulicy [...] do właściwego stanu, bowiem bez jego zgody uczyniono z niej gruzowisko na odpady budowlane. W dniu [...] sierpnia 1999r kierowca 15 tonowej wywrotki należącej do jednej firmy budowlanej zrzucił na jego posesję 16 wywrotek gruzu budowlanego. Ustalił nadto, że przedmiotowy gruz jest wywożony i zsypywany na polecenie R.L. szefa firmy LB. Wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2000 r. Sądu Rejonowego /sygn. akt X Kws 107/00/ utrzymującym, w mocy orzeczenie Kolegium ds. Wykroczeń z dnia [...] maja 2000 r. R.L. został uznany winnym tego, że w dniu [...] sierpnia 1999 r. w godz. od 8.00 – 16.20 na posesję ogólnie dostępną dla publiczności przy ulicy [...] zlecił wywóz gruzu prywatnej firmie transportowej to jest o czyn z art. 145 kodeksu wykroczeń i za to wymierzono mu grzywnę w kwocie 400 zł. W dniu [...] sierpnia 2003 r. Prezydent Miasta wszczął z urzędu postępowanie administracyjne wobec R.L. w związku ze spowodowaniem przez niego zanieczyszczenia gruzem działki J.S. /karta 3 akt administracyjnych/. Przesłuchany w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym R.L. przyznał, iż polecił wynajętej firmie wywieść odsiewki betonowe o gabarytach 2-8 mm oraz 4-16 mm jako pozostałość po wyschniętej masie betonowej na działkę J.S. jako gruz pochodzący z budowy ulicy [...] i przebudowy ronda R.L. jednocześnie oświadczył, iż odbywało się to za zgodą i wiedzą właściciela nieruchomości J.S., który chciał podwyższyć poziom swojej działki. W aktach administracyjnych /karta 4/ znajduje się wypis z rejestru gruntów, z którego wynika, iż działka Nr [...] o powierzchni 3.0044 ha, to grunt rolny klasy od IIIb do IVb. Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] Naczelnik Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa z upoważnienia Prezydenta Miasta na podstawie art. 34 oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz. U. Nr 62 poz. 628 ze zm./ nakazał R.L. usunąć z terenu działki gruntowej Nr [...] zgromadzony na niej gruz betonowy wielkogabarytowy w terminie do 31 grudnia 2003 r. i przekazać do najbliżej położonych miejsc w których może być poddany odzyskowi lub unieszkodliwiony zgodnie z przepisami o odpadach. We wniesionym odwołaniu od tej decyzji R.L. podniósł, że organ bezzasadnie i nie wyjaśniając stanu faktycznego przyjął, iż cały gruz, a zwłaszcza ten wielkogabarytowy pochodzi od niego, gdy tymczasem J.S. zezwalał wielu firmom budowlanym na zrzucanie gruzu na jego nieruchomość, a teraz bezpodstawnie żąda, aby w całości usunął te zanieczyszczenia odwołujący się. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania z nakazaniem organowi I instancji ustalenie kto jest posiadaczem przedmiotowych odpadów i na tę osobę organ winien nałożyć obowiązek ich usunięcia zgodnie z ustawą o odpadach. W dniu [...] marca 2004 r. Kierownik Oddziału Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego ponownie wszczął z urzędu postępowanie administracyjne wobec J.S. właściciela działki Nr [...] z powodu zanieczyszczenia odpadami /gruz/ w/w działki a tym samym naruszenia ustawy o odpadach. W dniu [...] maja 2004 r. J.S. wniósł pozew do Sądu Okręgowego o zasądzenie na jego rzecz od R.L. kwoty 35.000 zł lub przywrócenie do stanu pierwotnego działki Nr [...] jako że bez jego zgody uczyniono z jego działki gruzowisko, na którym składowane są odpady budowlane. Postanowieniem z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] na podstawie art. 97§ 1 pkt.4 kpa Prezydent Miasta zawiesił postępowanie prowadzone w sprawie usunięcia odpadów, wszczęte w dniu [...] marca 2004 r., do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny. Postanowienie to nie zostało zaskarżone. [...] lipca 2005 r. pełnomocnik J.S. wniósł na podstawie art.102 ust.2 ustawy o ochronie środowiska o wszczęcie postępowania administracyjnego i zobowiązanie R.L. do rekultywacji zdewastowanej przez niego działki gruntu o numerze ewidencyjnym Nr [...]. W ocenie wnoszącego przedmiotowa sprawa błędnie została wszczęta i prowadzona na podstawie ustawy o odpadach, gdy tymczasem powinna być rozpoznana na gruncie przepisów ustawy o ochronie środowiska, bowiem to grunt rolny J.S. został zanieczyszczony i niekorzystnie przekształcony, a sprawca tego czynu jest znany i na którym to zgodnie z art.102 tej ustawy ciąży obowiązek rekultywacji, to jest przywrócenia do stanu poprzedniego, a problem składowania odpadów w ogóle go nie interesuje, gdyż jest to kwestia drugorzędna a odpady nie jego. Na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia na nie załatwienie jego sprawy w terminie przewidzianym przez przepisy kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] na podstawie art.37 kpa uznało zażalenie za uzasadnione i wyznaczyło Prezydentowi Miasta 14 dniowy dodatkowy termin załatwienia sprawy J.S. z wniosku z dnia 19 lipca 2005 r. W dniu [...] listopada 2005 r. decyzją Nr [...] na podstawie art.105 § 1 kpa Kierownik Wydziału Rolnictwa Urzędu Miejskiego z upoważnienia Prezydenta Miasta umorzył postępowanie w sprawie zobowiązania R.L. na podstawie art.102 ust.2 ustawy prawo ochrony środowiska do rekultywacji zdewastowanej przez niego działki o nr [...], a w przypadku bezskuteczności obowiązku rekultywacji na podstawie art.102 ust. 4 ustawy o przeprowadzenie jej przez Urząd Miasta jako bezprzedmiotowe. W ocenie organu nie można uznać, że na analizowanym terenie doszło do zanieczyszczenia gleby i ziemi spowodowanego złożonymi tam odpadami gruzu budowlanego zaliczonego zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz. U. Nr 62 poz. 6288 ze zm./ do odpadów obojętnych. Nie można jednocześnie uznać, że naturalne ukształtowanie terenu w/w nieruchomości zostało przekształcone przez samo złożenie na jego powierzchni gruzu. W związku z powyższym nie może być mowy o konieczności przeprowadzenia rekultywacji terenu, na którym złożone zostały odpady zaliczone do odpadów obojętnych. W sprawie, zdaniem organu I instancji, mają zastosowanie przepisy ustawy o odpadach i to postępowanie jest zawieszone do czasu rozpatrzenia sprawy przez sąd cywilny, wobec skierowania przez J.S. pozwu o zapłatę bądź przywrócenie do stanu poprzedniego jego nieruchomości. Na skutek wniesionego odwołania przez pełnomocnika J.S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] lipca 2006 r. decyzją Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, wobec okoliczności iż w tym postępowaniu nie brał udziału R.L. jako strona, bowiem to także jemu przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu. W dniu [...] stycznia 2006 r. Naczelnik Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego wszczął na wniosek J.S. postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania R.L. na podstawie art.102 ust.2 ustawy prawo ochrony środowiska do rekultywacji zdewastowanej przez niego działki o numerze [...] i zawiadomił o tym R.L. i pełnomocnika J.S.. W dniu [...] lutego 2006 r. decyzją Nr [...] ponownie na podstawie art.105 kpa umorzono postępowanie w niniejszej sprawie przytaczając argumenty merytoryczne jak w poprzedniej decyzji umarzającej postępowanie. Ponowne odwołanie pełnomocnika skarżącego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego skutkowało ponownym uchyleniem decyzji i przekazaniem sprawy do merytorycznego rozpoznania. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium nakazało organowi I instancji rozróżnienie bezprzedmiotowości postępowania od bezzasadności żądania skarżącego wskazując na konieczność merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie zgodnie z wnioskiem o rekultywację gruntu na podstawie ustawy prawo o ochronie środowiska . Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...] z upoważnienia Prezydenta Miasta Naczelnik Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa na podstawie art.102 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska /Dz. U. z 2001 r. Nr 62 poz. 627/ uznał, żądanie J.S. o zobowiązanie R.L. do rekultywacji na podstawie art.102 ust.2 ustawy prawo o ochronie środowiska działki Nr [...], a w przypadku bezskuteczności egzekucji obowiązku rekultywacji o przeprowadzenie jej na podstawie art.102 ust.4 pkt.2 przez Urząd Miasta za bezzasadne. W uzasadnieniu podano, że podstawę prawną żądania wnioskodawcy stanowił art.102 ustawy prawo ochrony środowiska, zgodnie z którym władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi, albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu jest zobowiązany z zastrzeżeniem ust.2-5 do przeprowadzenia ich rekultywacji. W ust.2 tego artykułu dodano, że jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu dokonane po dniu objęcia nieruchomości we władanie spowodował inny wskazany podmiot, to obowiązek rekultywacji spoczywa na tym podmiocie. W ocenie organu literalne brzmienie tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że przeprowadzenie rekultywacji powierzchni ziemi jest wymagane i dopuszczalne wyłącznie w przypadku, gdy zaistniało zanieczyszczenie gleby albo ziemi lub niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu. Zanieczyszczenie ustawodawca zdefiniował w sposób kategoryczny i wyczerpujący w art. 3 pkt. 49 ustawy prawo ochrony środowiska – jest to emisja która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, może powodować szkodę w dobrach materialnych, może pogarszać walory estetyczne środowiska, może powodować szkodę w dobrach materialnych, może pogarszać walory estetyczne środowiska lub może kolidować z innymi uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska. Emisja natomiast to wprowadzenie bezpośrednio lub pośrednio w wyniku działalności człowieka do powietrza, wody, gleby lub ziemi substancji lub energii takich jak ciepło, hałas, wibracje lub pola magnetyczne /art.3 pkt 4 ustawy/. Z art. 103 ust.1 natomiast wynika, iż rekultywacja w związku z niekorzystnym przekształceniem naturalnego ukształtowania terenu polega na jego przywróceniu do stanu poprzedniego, a w ust. 2 tego artykułu dodaje, że rekultywacja zanieczyszczonej gleby lub ziemi polega na ich przywróceniu do stanu wymaganego standardami jakości. Zdaniem organu w niniejszej sprawie niewątpliwie ustalono, iż wywieziony gruz budowlany nawieziony na działkę skarżącego nie odpowiada wyżej wskazanym definicjom. Odpady te nie powodują zanieczyszczenia gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, bowiem gruz ten należy zakwalifikować jako odpady obojętne. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz. U. Nr 62 poz.628/ w art.3 ust.3 pkt.6 definiuje odpady obojętne jako odpady które nie ulegają istotnym przemianom fizycznym ani chemicznym, nie powodują zanieczyszczenia środowiska lub zagrożenia dla zdrowia ludzi. Nie ulegają biodegradacji i nie wpływają niekorzystnie na materię, z którą się kontaktują. Ogólna zawartość zanieczyszczeń w tych odpadach oraz zdolność do ich wymywania, a także negatywne oddziaływanie na środowisko odcieku muszą być nieznaczne, a w szczególności nie powinny stanowić zagrożenia dla jakości wód powierzchniowych, wód podziemnych, gleby i ziemi. Zatem przedmiotowy gruz nie stanowi zagrożenia dla terenu a jego złożenie na gruncie wnioskodawcy nie może podlegać regulacji art.102 w/w. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie ustawa o odpadach i postępowanie administracyjne w tym zakresie toczy się z urzędu, choć jest zawieszone do czasu zakończenia procesu cywilnego przed sądem rejonowym z pozwu skarżącego o zapłatę albo przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego. Odwołanie od tej decyzji wniósł pełnomocnik skarżącego J.S.. Decyzji zarzucił – naruszenie prawa materialnego – art.102 ust. 1i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska /Dz. U. Nr 62 poz.627/ w związku z art.3 pkt.4, 36 i 49 tej ustawy przez ich niezastosowanie i błędną wykładnię pojęć zanieczyszczenie oraz przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu. - naruszenie przepisów postępowania to jest art.7 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w szczególności przez brak ustaleń co do zanieczyszczenie terenu wnioskodawcy -naruszenie przepisów postępowania to jest art. 8 i 11 kpa poprzez nie ustosunkowanie się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla załatwienia sprawy i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez jej uchylenie i zobowiązanie na podstawie art.102 ust.2 ustawy prawo ochrony środowiska R.L. do rekultywacji zdewastowanej przez niego działki. Skarżący w uzasadnieniu odwołania podał, że nawet przy przyjęciu, że mamy do czynienia z odpadem obojętnym – wniosek, że wyrzucenie go na cudze pole nie jest ani zanieczyszczeniem ani przekształceniem terenu jest pozbawione podstaw. Przez zanieczyszczenie rozumie się emisję, a emisja to wprowadzenie substancji / szkodliwej dla zdrowia lub powodującej szkodę w dobrach materialnych lub pogarszające walory estetyczne środowiska lub kolidujące z innymi uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska/. Substancją są pierwiastki chemiczne oraz ich związki, mieszaniny lub roztwory powstałe w wyniku działalności człowieka. Mieszanina gruzu budowlanego w rozumieniu powyższego jest substancją. Zrzucenie jej na nieruchomość skarżącego jest wprowadzeniem substancji – która nie tylko spowodowała szkodę w dobrach materialnych, ale również pogorszyła walory estetyczne środowiska i doprowadziło to do niemożności korzystania z gruntu zgodnie z przeznaczeniem – i w konsekwencji doszło do zanieczyszczenia. Żaden przepis ustawy prawo ochrony środowiska nie wyłącza zanieczyszczenia środowiska przez odpady obojętne i przepis art.102 ustawy nie zwalnia z obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia odpadami obojętnymi. Za zupełnie chybione skarżący uznaje stanowisko organu, iż na jego działce nie doszło do przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu. Leżące na gruncie rolnym kupy gruzu są ewidentnym – widocznym gołym okiem – przekształceniem terenu uniemożliwiającym korzystanie z niego. Pełnomocnik przywołał także art.52 ust.2 ustawy o odpadach – w którym wśród wymagań jakie należy spełnić, aby uzyskać pozwolenie na budowę składowiska odpadów – bez względu na ich rodzaj – znajduje się określenie kierunku rekultywacji – co uzasadnia twierdzenie, że obowiązek rekultywacji nie dotyczy wyłącznie odpadów niebezpiecznych. Podobny wniosek można wywieść także z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów /Dz. U. Nr 61 poz.549/ Nadto odwołujący się zarzucił, iż organ prowadząc postępowanie administracyjne zebrał materiał dowodowy w postaci zdjęć, oględzin, ale nie dokonał badania gleby pod kątem możliwości jej uprawiania oraz upewnienia się czy odpady na pewno są obojętne. Ustalenie tego nie jest możliwe tylko na podstawie oględzin lub zdjęć. Dodał ponadto, że przepisy prawa powinny być interpretowane również z punktu widzenia celu dla jakich zostały uchwalone, a więc ustawa o ochronie środowiska ma chronić środowisko naturalne, a organ z niezrozumiałych względów dokonuje wykładni sprzecznej nie tylko z literalną wykładnią prawa, ale i z wykładnią celowościową . Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji przywołał treść art.102 ust.2 ustawy prawo ochrony środowiska w związku z art.3 pkt.49 co do rozumienia pojęć – zanieczyszczenie gleby i emisji, Zanieczyszczeniem jest więc kwalifikowana emisja czyli taka, która powoduje wskazane skutki, oceniane negatywne i wobec tego uznane za niepożądane z kilku punktów widzenia – szkodliwości dla zdrowia ludzi, szkodliwość dla środowiska, szkody w dobrach materialnych i pogorszenie walorów estetycznych środowiska. Jednakże w niniejszej sprawie organ zwraca uwagę na treść art. 3 pkt. 12 ustawy prawo ochrony środowiska – odsyłający ilekroć w tej ustawie mowa jest o odpadach – do ustawy z dnia 21 kwietnia 2001 r. o odpadach / Dz. U. Nr 62 poz. 628 ze zm./. W myśl tej ustawy – art.3 ust.1 odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należący do jednej kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Organ rozróżnia zanieczyszczenie od odpadu, a pomocnym w tym rozróżnieniu jest sformułowanie – wprowadzenie do środowiska. Za odpad uznaje się jedynie taki rodzaj materii, która nie zanieczyszcza środowiska stanowiąc jednakże dla niego potencjalne zagrożenie. Proces postępowania z odpadami ma na celu eliminację tego potencjalnego zagrożenia i podlegać powinien stałej kontroli ze strony podmiotów do tego zobowiązanych w czasie całego okresu fizycznego odpadu. W przypadku zanieczyszczenia natomiast mamy do czynienia z kontrolowanym wprawdzie, ale w zasadzie jedynie w fazie emisji przenikaniem do środowiska materii /ale także i energii/, która może przynieść niepożądane skutki. Odpad zatem stanowi materia stała, której emisja do środowiska jest niedozwolona. Cytowana definicja odpadu kładzie ciężar na czynność " pozbywania się ". Tym samym w każdym przypadku decydujące znaczenie będzie miało ustalenie woli posiadacza lub stwierdzenie istnienia nakazu określonego postępowania /pozbycia się/ wynikającego z przepisów prawa. Pozbycie się to przede wszystkim zasadnicza zmiana sposobu użytkowania danego przedmiotu. Zmiana użytkowania to użytkowanie w sposób odmienny niż zwykle dla danego rodzaju przedmiotu, przewidywany i stosowny, zaś zmiana zasadnicza to taka, która sprawia, że zmieniony sposób użytkowania może powodować negatywne konsekwencje dla człowieka lub środowiska przede wszystkim z tego względu, że przedmiot do takiego sposobu użytkowania nie był przewidziany. Organ zwraca uwagę także, że zanieczyszczeniami gleb i gruntów są wszelkie związki chemiczne i pierwiastki promieniotwórcze a także mikroorganizmy, które występują w glebach w zwiększonych ilościach i zmieniają gleby pod względem chemicznym, fizycznym i biologicznym. Co do niekorzystnego przekształcenia terenu – to organ stwierdza, że oznacza ono, że zmienia teren kształt, formę lub funkcję a sam teren przeobraża się i zmienia. Kolegium nie podzieliło zatem stanowiska odwołującego się, że wyrzucenie gruzu budowlanego na cudze pole jest zanieczyszczeniem lub przekształceniem terenu. Wyrzucenie to stanowi pozbycie się odpadu obojętnego i podlega reżimowi prawnemu ustawy o odpadach, a nie ustawie o ochronie środowiska jak domaga się tego skarżący . Tym bardziej, że postępowanie na podstawie ustawy o odpadach jest w toku i po zakończeniu sprawy cywilnej zostanie podjęte. Kolegium także nie znalazło podstaw do uznania zarzutu odwołania o naruszeniu przepisów kpa. W sprawie zostały przeprowadzone wszystkie dowody a sama strona nie wskazywała innych gdy została zaznajomiona ze zgromadzonym materiałem dowodowym w aktach sprawy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik skarżącego J.S.. Zarzucił w niej – naruszenie prawa materialnego – art.. 102 ust.1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 prawo ochrony środowiska w związku z art.3 pkt.4,36 i 49 tej ustawy przez jego niezastosowanie i błędną wykładnie pojęć " zanieczyszczenie ‘ oraz " przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu " - naruszenie przepisów postępowania – art.7 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności przez brak ustaleń co do szkodliwego oddziaływania zanieczyszczenia terenu wnioskodawcy na zdrowie i stan środowiska i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego nie podejmuje polemiki ze stanowiskiem organu czy gruz wywieziony na działkę mocodawcy jest odpadem, bowiem takie ustalenie dla sprawy jest obojętne i nie może zwalniać sprawcy wywiezienia odpadu od obowiązku rekultywacji zanieczyszczonej tym odpadem działki. Nawet przy przyjęciu, że mamy do czynienie w niniejszej sprawie z odpadem obojętnym to wniosek, że wyrzucenie go na cudze pole – grunt rolny – nie jest ani zanieczyszczeniem ani przekształceniem terenu jest pozbawiony podstaw. Fakt bowiem negatywnego oddziaływania odpadów na środowisko ustawodawca wprost stwierdza w art.1 ustawy o odpadach – że jeśli odpady nie zostaną zabezpieczone w sposób zgodny z wymaganiami ustawy o odpadach to będą zanieczyszczać środowisko naturalne i wówczas musi dojść do rekultywacji. W ocenie skarżącego w sprawie zachodzi równocześnie zanieczyszczenie terenu i niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu. Okoliczność niekorzystnego przekształcenia terenu jest oczywista, jeśli zważy się, że wywiezienie kilkunastu wywrotek gruzu wielkogabarytowego zmienia ukształtowanie terenu i właściciel nie może wykorzystywać gruntu na cele rolnicze. Zanieczyszczenie terenu można natomiast wywieźć z treści art. 3 pkt .49 i art. 3 pkt.4 ustawy. Aby mówić o zanieczyszczeniu należy najpierw rozstrzygnąć co jest emisją i mimo, że ustawa nie zawiera definicji substancji należy oprzeć się na potocznym znaczeniu i rozumieniu tego słowa, a w rozumieniu tego słowa gruz wielkogabarytowy jest substancją i niewątpliwie na działce skarżącego doszło do emisji. Wobec przyjęcia, iż na działce doszło do emisji zdaniem skarżącego pozostaje ustalenie, czy emisja ta może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, może powodować szkodę materialną, może pogarszać walory estetyczne środowiska lub może kolidować innymi uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska. W sprawie zachodzą co najmniej dwie przesłanki: - nastąpiło pogorszenie walorów estetycznych środowiska poprzez dzikie składowisko odpadów - powstała szkoda materialna, bowiem wywiezienie gruzu na grunt rolny co najmniej zmniejsza jego przydatność i działka nie może być wykorzystywana na cele rekreacyjne - a zaniechał organ ustalenia czy skład gruzu może negatywnie oddziaływać na zdrowie ludzi lub stan środowiska. Zdaniem skarżącego pozbycie się odpadów stanowić może równocześnie zanieczyszczenie środowiska . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i przytoczył argumenty takie jak w uzasadnieniu decyzji organu II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, iż sprawa cywilna przed sądem rejonowym z powództwa J.S. przeciwko R.L. o zapłatę albo przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego /sygn. akt I C 776/04/ zakończyła się zasądzeniem na rzecz J.S. od pozwanego kwoty 30.000 zł, bowiem wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2006 r. apelacja pozwanego R.L. została oddalona i zasądzono na rzecz powoda koszty postępowania w kwocie 1200 zł. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 29 sierpnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Niniejsza sprawa prowadzona była przed organem I instancji dwutorowo na podstawie dwóch odrębnych ustaw. Po pierwsze wszczęta z urzędu przez Prezydenta Miasta w dniu [...] sierpnia 2003 r. na skutek doniesienia J.S. o wywiezieniu na jego nieruchomość odpadów budowlanych przez R.L. i po uchyleniu pierwszej decyzji w niniejszej sprawie w dniu 2 marca 2004 r. – na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach /Dz. U. Nr 62 poz. 628/. Do dnia wyrokowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zawieszone jest to postępowanie administracyjne wobec wytoczenia powództwa cywilnego przez skarżącego i niepodjęte mimo prawomocnego wyroku sądu cywilnego, uznającego słuszność roszczeń J.S.. Po drugie wszczęte na wniosek J.S. w dniu 23 stycznia 2006 r. – na podstawie art.102 ust.2 ustawy prawo ochrony środowiska /Dz. U. Nr 62 poz. 627/. Zatem przedmiotem oceny Sądu były decyzje organu I instancji z dnia [...] lipca 2006 r. uznająca żądanie J.S. do rekultywacji na podstawie art.102 ust. 2 i ust.4 ustawy prawo ochrony środowiska za bezzasadne i utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2007 r. Już choćby z tego zestawienia prowadzonych postępowań administracyjnych wynika, że problemem zarówno dla organów jak i skarżącego jest wzajemny stosunek ustaw o ochronie środowiska i o odpadach. Uszło jednakże uwadze, iż w przedmiotowej sprawie, także może mieć zastosowanie inna ustawa – a mianowicie ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 121 poz. 1266/. Ustawa prawo ochrony środowiska w art.101 określiła na czym polega ochrona powierzchni ziemi – a mianowicie – zapewnieniu jak najlepszej jej jakości poprzez : - racjonalne gospodarowanie - zachowanie wartości przyrodniczych - zachowanie możliwości produkcyjnego wykorzystania - ograniczanie zmian naturalnego ukształtowania. - utrzymanie jakości gleby i ziemi powyżej lub co najmniej na poziomie wymaganych standardów - doprowadzenie jakości gleby i ziemi co najmniej do wymaganych standardów, jeżeli nie są one dotrzymane, - zachowanie wartości kulturowych z uwzględnieniem zabytków archeologicznych. A nadto zapobieganiu ruchom masowym ziemi i ich skutkom. Zatem ustawa ta jest ogólną podstawą do działań związanych z ochroną powierzchni ziemi, w której określony został cel ochrony powierzchni ziemi jako ochrona zasobów środowiska. Zasadniczą natomiast i zarazem najbardziej szczegółową regulacją dotyczącą omawianej problematyki w zakresie ochrony zasobów i jakości gruntów rolnych jest ustawa z 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych jako przepis szczególny wobec ustawy prawo ochrony środowiska. Celem tej ustawy jest zachowanie jak największego obszaru gruntów, poprawa ich wartości oraz pełne wykorzystanie dla potrzeb produkcji rolnej i leśnej. Cel ten jest głównie gospodarczy, ale łączą się z nim także cele środowiskowe bowiem i grunty rolne należycie zagospodarowane są pozytywnym elementem środowiska podnoszącym jego wartość. Szczególny sposób interpretacji w myśl lex specialis derogat legis generalis – ma znaczenie w przypadku obowiązku rekultywacji, gdyż obie ustawy tę instytucję zawierają. Okolicznością, która w niniejszej sprawie ma zasadnicze znaczenie co do określenia przepisów prawa w przedmiocie rekultywacji, to jest która ustawa będzie miała zastosowanie w żądaniu przez skarżącego rekultywacji swojej nieruchomości, jest określenie przez skarżącego nieruchomości jako gruntu rolnego, a wypis z rejestru gruntów z dnia 28 sierpnia 2003 r. ten fakt potwierdza. Ustawodawca w art.3 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych określił pięć grup zadań i wynikających z nich obowiązków z zakresu ochrony gruntów adresowanych także do organów administracji publicznej sprawujących nadzór i kontrolę nad ich realizacją w tym i rekultywacji. Zadania te polegają na: - ograniczaniu przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolne i nieleśne, - zapobiegania procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych oraz szkodom w produkcji rolniczej powstającym wskutek działalności nierolniczej i ruchów masowych ziemi - rekultywacji i zagospodarowaniu gruntów na cele rolnicze - zachowaniu torfowisk i oczek wodnych jako naturalnych zbiorników wodnych - ograniczaniu zmian naturalnego ukształtowania powierzchni ziemi Stąd też wszczęta na wniosek skarżącego sprawa o zobowiązanie R.L. do rekultywacji zdewastowanej działki na podstawie art.102 ustawy prawo ochrony środowiska zakończona zaskarżoną decyzją uznająca to żądanie za bezzasadne na podstawie w/w przepisu należy uznać za zgodną z prawem . Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do przedmiotu postępowania administracyjnego, z którym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a mianowicie, iż nawieziony gruz na grunt rolny skarżącego jest odpadem w rozumieniu wyżej cytowanej ustawy o odpadach. Na takie twierdzenie składają się następujące okoliczności : - nawieziony gruz sam skarżący w swoim pierwszym wniosku do Prezydenta Miasta nazwał odpadami, których usunięcia się domagał - dokładnie wiadomo skąd ten gruz pochodził i gdzie powinien być złożony i dlaczego znalazł się na działce skarżącego /remont ulicy i ronda jako odsiewki betonowe/ - w sprawie zatem nie budzi wątpliwości okoliczność, iż chodziło o "pozbycie się odpadów " w miejscu do tego nie przeznaczonym - postępowanie administracyjne w sprawie usunięcia tych odpadów jest w toku - Sąd cywilny prawomocnie zasądził na rzecz skarżącego stosowną kwotę jako rekompensatę na przywrócenie stanu poprzedniego jego nieruchomości. A zatem spełnione zostały wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 3 ust.1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, a nadto w załączniku Nr 1 do w/w ustawy, który to określa kategorie odpadów w tym Q 16 – wszelkie substancje lub przedmioty, które nie zostały uwzględnione w powyższych kategoriach /np. działalności usługowej, remontowe/j. W myśl ustawy "odpady to każda substancja lub przedmiot należący do jednej z kategorii określonych w załączniku do ustawy, których posiadacz pozbywa się lub do ich pozbycia się jest obowiązany". Usunięcie odpadów z nieruchomości skarżącego nie będzie jednoznaczne z odmową rekultywacji gruntu rolnego, ale w myśl ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Niezbędne będzie w tym nowym postępowaniu ustalenie przez organ w jaki sposób grunt ten był użytkowany przez skarżącego przed złożeniem na nim odpadów – czy jako grunt rolny, łąka, pastwisko, teren na cele rekreacyjne /jak pisze pełnomocnik skarżącego w skardze, bowiem celem rekultywacji będzie przywrócenie tej nieruchomości użyteczności takiej jak przed nawiezieniem gruzu. Także konieczne będzie zbadanie – jak podnoszone jest w skardze – ewentualnej szkodliwości dla ludzi bądź środowiska, poprzez ustalenie składu gruzu. Te zatem okoliczności zadecydowały, iż skarga na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz.1270/ została oddalona.