V SA/Wa 760/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska, Sędzia WSA Jolanta Bożek, Asesor WSA Andrzej Kania (spr.), Protokolant Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2006 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu--), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2006 r., nr [...] odmawiającą A. K. umorzenia należności z tytułu składek. Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Pismem z 9 września 2006 r. A.K. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w Ł., o umorzenie zaległych składek. W uzasadnieniu wniosku powołała się na zły stan zdrowia, który nie pozwala na kontynuowanie działalności gospodarczej a także na sytuację materialną uniemożliwiającą uregulowanie składek. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] października 2006 r., nr [...] odmówił umorzenia stronie należności z tytułu składek (w tym odsetek za zwłokę): na ubezpieczenia społeczne (za okres 02-06.2001 r., 08.2001 r. - 11.2002 r., 01.2003 r. - 01.2004 r., 11-12.2005 r.) w łącznej kwocie 24.703,81 zł.; składek na ubezpieczenie zdrowotne (za okres 01 - 06.2001 r., 08.2001 r.- 10.2002 r., 01-06.2003 r., 08.2003 r. - 01.2004 r., 07-08.2004 r., 11.2004 r. - 12.2005 r.) w łącznej kwocie 8.556,22 zł. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za okres 01 - 06.2002 r., 08 - 11. 2002 r., 01.2003 r. - 01.2004 r., 11-12.2005 r. ) w łącznej kwocie 1.824,05 zł. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u. s. u. s--. Uzasadniając decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że A.K. w okresie od 15.12.2000 r. do 31.12.2005 r. prowadziła działalność gospodarczą, zatrudniając, w okresie od 01.08.2002 r. do 31.10.2002 r., pracowników. Wskazane w sentencji decyzji zadłużenie powstało w wyniku nie wywiązania się przez wnioskodawcę z ustawowego obowiązku regulowania należności z tytułu składek. Następnie organ przytoczył treść przepisów art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. regulujących umarzanie należności z tytułu składek a także wskazał rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytuł składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Powołując się na art. 30 u.s.u.s., podkreślił, że należności finansowane przez ubezpieczonych nie mogą być obejmowane jakąkolwiek ulgą. Zdaniem organu w sprawie nie występuje żadna z przesłanek, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., umożliwiająca umorzenie należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Opierając się na dokumentach zgromadzonych w toku postępowania Zakład stwierdził, że A.K. nie osiąga dochodów, jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna nie pobierająca zasiłku. Mąż strony pobiera świadczenie rentowe w kwocie 527,26 zł. brutto oraz osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 899,10 zł. brutto, co umożliwia dochodzenie przez Zakład zobowiązań od męża strony. Małżonkowie K. nie korzystają z pomocy MOPS, mają przyznany dodatek mieszkaniowy na okres 05.2006 r. do 10.2006 r. w wysokości 129,65 zł. W sprawie nie wystąpiły również przesłanki umożliwiające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Strona posiada zadłużenie z tytułu pożyczki zaciągniętej w P. S.A., dług powstały w okresie prowadzenia działalności gospodarczej oraz zobowiązania z tytułu zaległego podatku VAT w pierwszym Urzędzie Skarbowym Ł. Dalej organ podał, że średnie dochody strony w 2005 r. wynosiły 414,30 zł. miesięcznie brutto. Mąż strony posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów gotówkowych. Końcowo organ zaznaczył, że umorzenie zadłużenia nie jest jedyną ulgą o którą może starać się dłużnik, wskazując na możliwość rozłożenia należności na raty na wniosek zobowiązanego. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z [...] grudnia 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) oraz art. 83 ust. 4 u..s.u.s. utrzymał w mocy powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu w pełni podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w sprawie A. K. nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zaznaczył, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów na potwierdzenie twierdzeń o złym stanie zdrowia. Nie zgodził się ze stroną, że w wyniku przymusu ubezpieczenia naruszone zostały jej prawa odnośnie wolności i własności z wynagrodzenia za pracę. Prezes Zakładu stwierdził nadto, że obowiązkiem każdego podmiotu prowadzącego działalność jest zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie należnych zobowiązań a za ryzyko związane z prowadzoną działalnością odpowiada podmiot ją prowadzący. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu A.K., pismem z 31 grudnia 2006 r., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej rozstrzygnięcia. W skardze podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 a u.s.u.s. w związku z art. 3 b tej ustawy w Rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. i poprzez przyjęcie, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz kosztów upomnień jest niezasadne w sytuacji kiedy narzucono skarżącej wbrew dyspozycji z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 37 w zw. z art. 64 Konstytucji przymus ubezpieczenia się, niezgodnie z zasadami demokratycznego państwa prawa. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, ma poważne dolegliwości zdrowotne. Nie zgodziła się, że organ ma możliwość zaspokojenia roszczenia ze świadczeń otrzymywanych przez męża bowiem renta zostanie wyłączona spod egzekucji a umowa o pracę męża może zostać w każdym momencie rozwiązana. Oświadczyła, że zobowiązania z tytułu podatku VAT zostały wstrzymane postanowieniami wydanymi przez Urząd Skarbowy w Ł. Zarzuciła, że Zakład nie wezwał jej do przedstawienia dokumentów potwierdzających osiągane dochody przed 2005 r. co świadczy o niepoprawnym prowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Skarżąca wyraziła również wątpliwość, czy jej wniosek o umorzenie należności powinien być rozpatrywany przez Prezesa Zakładu czy też Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Ponadto podniosła, że prowadzone administracyjne postępowania egzekucyjne przez ZUS Oddział w Ł. nie może być skuteczne z uwagi na obarczenie tytułów wykonawczych istotnymi wadami. Najważniejszym argumentem, zdaniem Skarżącej, który powinien doprowadzić do umorzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne jest fakt, że składka ta jest całkowicie dobrowolna, a jej nie opłacenie stanowi świadome z niej zrezygnowanie. Dalej Skarżąca zarzuciła, że została bezprawnie zmuszona do przymusu ubezpieczeniowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ przepis art. 47 u.s.u.s. stanowiący, że na podatniku składek ciąży obowiązek terminowego comiesięcznego rozliczania i opłacania składek nie powinien się ukazać i być obowiązujący. Natomiast istniejące rozwiązania ustawowe w zakresie w jakim stwarzają przymus ubezpieczeniowy ograniczają prawa Skarżącej wynikające z art. 37 Konstytucji RP odnośnie wolności osobistej oraz dobrowolnego dysponowania środkami pieniężnymi. Powołując się na treść art. 68 ust. 1 Konstytucji RP zauważyła, że nie wynika z tego przepisu obowiązek łożeni na ubezpieczenie społeczne a stosownie do treści art. 68 ust. 1 Konstytucji RP ustawodawca powinien respektować podmiotowość obywateli do dysponowania środkami finansowymi według własnego uznania i przeznaczenia. Przedstawiając powyższe Skarżąca uznała skargę za całkowicie zasadną i konieczną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ. W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu Zastępca Dyrektora Oddziału Zakładu M. G.. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Ta sama osoba - pracownik organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu), ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje, pochodzące od różnych organów. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu G. H. nie mgła zatem podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę. Wydanie decyzji ostatecznej, z upoważnienia organu, przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a., stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu przesłanka ta wystąpiła w niniejszej sprawie. Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji, skutkująca jej uchyleniem, sprawia że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze, odnoszących się do meritum sprawy. Uchylenie decyzji Prezesa Zakładu nie oznacza więc, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu, który winien uwzględnić pogląd Sądu co do naruszenia omówionych powyżej przepisów formalnych. Zasady prowadzenia takiego postępowania wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu I instancji (Zakładu) i ustosunkowania do wszystkich podnoszonych przez Skarżącego okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy ale także obligują organ odwoławczy do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego (w razie potrzeby jego uzupełnienia w dopuszczalnym zakresie). Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję, powinno być zawarte w decyzji - jej uzasadnieniu co jest szczególnie istotne w sytuacji decyzji o charakterze uznaniowym. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tę decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania uchylonej decyzji, do czasu uprawomocnienia się wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.