V SA/Wa 114/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nalezności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. skargę oddala, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Ł. P. – Kancelaria Adwokacka w W., ul. [...] kwotę 309,80 zł (trzysta dziewięć zł i 80/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem opłaty od pełnomocnictwa - kwotę 17 zł (siedemnaście zł) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług - kwotę 52,80 zł ( pięćdziesiąt dwa i 80/100). Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako "Prezes Zakładu") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "Zakład") nr [...] z dnia [...] września 2005 r., którą odmówiono M. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do września 1999 r. wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu została wydana w następującym stanie faktycznym: M. B. pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. wystąpił o umorzenie ww. należności. Wniosek swój umotywował trudną sytuacją materialną oraz pogarszającym się stanem zdrowia. Zaznaczył, iż jego renta z tytułu umiarkowanej niepełnosprawności w wysokości [...] zł brutto jest objęta egzekucją komorniczą. Ponadto wskazał, iż korzysta z pomocy materialnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. w postaci zasiłków. W dniu [...] września 2005 r. Zakład wydał decyzję, nr [...], którą odmówił zobowiązanemu umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999 r. do września 1999 r. wraz z odsetkami wyliczonymi na dzień [...] sierpnia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług gastronomicznych. W dniu [...] stycznia 2002 r. wezwano go do uregulowania składek ma ubezpieczenie społeczne. W celu wyegzekwowania zaległych należności wszczęto przeciwko dłużnikowi egzekucję administracyjną poprzez zajęcie przysługującego mu świadczenia rentowego. Jak zaznaczył Zakład egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego w S. jest skuteczna. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny sprawy uznano, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zawarte w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych [(Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s."] oraz rozporządzenia Ministra gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne [(Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r"]. Organ zaznaczył, iż decyzje w zakresie umarzania należności Zakładu z tytułu składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia tj. całkowitą nieściągalność lub ważny interes osoby zobowiązanej. Z drugiej strony Zakład podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia musi uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych. W związku powyższym – w ocenie Zakładu – okoliczności, w oparciu o które wydano przedmiotową decyzję nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto należność z tytułu tychże składek objęta jest 10 letnim terminem przedawnienia, dłużnik natomiast – po spełnieniu określonych warunków – ma możliwość zawarcia z Zakładem układu ratalnego. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – umotywowanego przez wnioskodawcę trudną sytuacją materialną i zdrowotną – Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu Prezes Zakładu wskazał na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności. Zaznaczył, iż wystąpienie ustawowych przesłanek nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia, ponieważ decyzja w tym zakresie podejmowana jest po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy w tym również w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umarzania zaległości. Prezes Zakładu podkreślił ponadto, iż w celu wyegzekwowania zaległych należności prowadzona jest skuteczna egzekucja, dłużnik zaś, ma możliwość zawarcia układu ratalnego. Na powyższą decyzję M. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 28 ust 3a u.s.u.s., - art. 6, 7, 8, 9, 11, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – powoływanej dalej jako "k.p.a."], - art. 2 i 7 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji dowolność oraz brak prawidłowego uzasadnienia. Jego zdaniem w uzasadnieniach decyzji zarówno Zakładu jak i Prezesa Zakładu ustosunkowano się do jego sytuacji nazbyt ogólnikowo. Stwierdził, że z treści tych uzasadnień nie sposób wywnioskować, jakie okoliczności uznano za prawdziwe, a jakim nie dano wiary. Nie można więc – w ocenie skarżącego – stwierdzić, czym kierowano się odmawiając umorzenia należności. Według skarżącego prowadzone w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe było "grą pozorów", a celem Zakładu nie było ustalenie prawdy obiektywnej. Doszło zatem do naruszenia art. 6, 7, 8, 9, 11 i 80 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ II instancji ponownie zaznaczył, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek, gdyż nie występuje ich całkowita i trwała nieściągalność. Organ wskazał, iż wobec wnioskodawcy prowadzona jest skutecznie egzekucja ze świadczenia rentowego. Ponadto podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie nie wykorzystano wszystkich możliwości związanych z dochodzeniem należności wobec wnioskodawcy wskazując na 10 letni okres przedawnienia, a także na brak inicjatywy skarżącego w zakresie choćby częściowej spłaty zadłużenia poprzez zawarcie układu ratalnego. Organ rentowy podkreślił również, iż za umorzeniem nie przemawia stan finansów ubezpieczeń społecznych. Organ rentowy odniósł się także do podnoszonych przez skarżącego zarzutów naruszenia Konstytucji RP wskazując, iż zarzuty te nie są uzasadnione Zdaniem organu konstytucyjne prawa skarżącego do ochrony zdrowia i życia, są zapewnione przez wiele instytucji, czemu skarżący nie zaprzecza w treści skargi, opisując, iż korzysta z darmowego leczenia jak również opieki społecznej. W piśmie procesowym z dnia 6 listopada 2006 r. skarżący podtrzymał w całości zarzuty zawarte w złożonej skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe regulacje należało uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Badając bowiem niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z dnia [...] sierpnia 2005 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organ orzekający ustalił, iż wobec dłużnika wszczęta został egzekucja ze świadczenia rentowego na pokrycie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto długi ustawowy 10 letni okres przedawnienia należności wskazuje na zasadność podejmowania przez ZUS dalszych czynności w celu ich dochodzenia od zobowiązanego. W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje orzekającym organom. Mogą one umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organów do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Nie zaistnienie ww. przesłanek w niniejszej sprawie uniemożliwiało umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek nawet przy braku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała zaś – w przeciwieństwie do twierdzeń skarżącego – uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W uzasadnieniu tym wskazano bowiem jakimi przesłankami kierował się Prezes Zakładu utrzymując w mocy decyzję Zakładu odmawiającą dłużnikowi umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie orzekł, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do uznania, iż zachodzi w stosunku do niego całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących naruszenia Konstytucji RP stwierdzić należy, iż nie są one uzasadnione. Konstytucyjne prawa skarżącego do ochrony zdrowia i życia są zapewnione – jak słusznie podkreślono w odpowiedzi na skargę – m.in. przez ośrodki pomocy społecznej oraz bezpłatną służbę zdrowia, z których to świadczeń skarżący korzysta. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas sprawa umorzenia będzie ponownie rozstrzygana. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu zasądzono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z §18 ust. 1 pkt 1 lit "c" i §2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).