I OSK 1068/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt II SAB/Sz 17/06 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie udostępnienia do wglądu akt postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt II SAB/Sz 17/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę J. K. wniesioną na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie udostępnienia do wglądu akt. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) skargę można wnieść do sądu administracyjnego po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. W przypadku, gdy ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia, a skarga dotyczy czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wówczas skargę można wnieść po uprzednim wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności (art. 52 § 3 P.p.s.a.). Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w przypadku, gdy sprawa dotyczy skargi na bezczynność organu administracji publicznej w przedmiocie wydania aktu lub czynności, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Sąd wskazał, że pismem z dnia 19 marca 2007 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 23 marca 2007 r.) zobowiązał skarżącego do podania, czy przed wniesieniem skargi do Sądu, wyczerpał środek zaskarżenia, polegający na skierowaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] pisemnego wezwania do usunięcia naruszenia prawa polegającego na bezczynności organu w sprawie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie do wglądu akt oraz do nadesłania kopii tego wniosku w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe skarżący w piśmie z dnia 27 marca 2007 r. wyjaśnił, że od 1999 r. kierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] szereg pism, jednakże w ocenie Sądu skarżący nie wykonał zobowiązania, gdyż nie nadesłał kopii wezwania do usunięcia naruszenia prawa, a z treści udzielonej przez skarżącego odpowiedzi nie wynika, że kierował stosowne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Sąd stwierdził, że skoro skarżący wniósł skargę bez wyczerpania środków odwoławczych, skarga na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. podlegała odrzuceniu. Skargę kasacyjną od postanowienia skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. K., reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, zaskarżając to postanowienie w całości. Skarżący na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 34 P.p.s.a. polegające na ograniczeniu możności obrony swych praw. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd pominął fakt, iż został mu przyznany pełnomocnik z urzędu. Ponieważ w sprawie zaistniały wątpliwości co do faktycznego i skutecznego udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa, Sąd do czasu uzupełnienia braku formalnego tego pełnomocnictwa nie powinien podejmować żadnych czynności, w tym zwracać się do skarżącego o przedstawienie stosownych odpowiedzi i żądanych dowodów. Ponadto skarżący wskazał, że jest osobą bardzo schorowaną i ułomną co powoduje m.in., iż pozbawiony jest osobistej możliwości obrony swych praw. Zdaniem skarżącego postępowanie Sądu pomijające udział pełnomocnika można nawet rozpatrywać w kategoriach nieważności postępowania w rozumieniu art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania, a więc niezależnie od tego, czy skarżący w skardze kasacyjnej postawił odpowiedni zarzut, a jeżeli go postawił, niezależnie od tego, czy został należycie uzasadniony. Wskazana w skardze kasacyjnej podstawa zaskarżenia znajduje swoje uzasadnienie. Nie może budzić wątpliwości z punktu widzenia faktycznego, jak i prawnego okoliczność, że skarżący jako strona postępowania został pozbawiony możności obrony swych praw. Z okoliczności sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II SAB/Sz 17/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyznał skarżącemu J. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2006 r. (k. 58 akt) Sąd wezwał pełnomocnika do podania, czy w myśl art. 244 § 2 P.p.s.a. skarżący udzielił mu stosownego pełnomocnictwa. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 20 grudnia 2006 r. (k. 62 akt) adwokat J. U. poinformował, że wysłał skarżącemu blankiet pełnomocnictwa, jednak nie nastąpił jego zwrot do kancelarii. Zarządzeniem z dnia 2 stycznia 2007 r. (k. 63 akt) Sąd wezwał skarżącego do podania, czy udzielił pełnomocnictwa ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi oraz poinformował, iż nieudzielenie pełnomocnictwa adwokatowi przyznanemu w ramach prawa pomocy potraktowane zostanie jako rezygnacja z prawa pomocy. Wobec braku odpowiedzi skarżącego, zarządzeniem z dnia 13 marca 2007 r. (k. 66 akt) Sąd wezwał skarżącego do podania, czy przed wniesieniem skargi składał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek o usunięcie naruszenia prawa w trybie art. 52 § 3 P.p.s.a. oraz nadesłania tego wniosku w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, a ponadto ponownie zobowiązał skarżącego do podania, czy udzielił pełnomocnictwa ustanowionemu w sprawie adwokatowi. W piśmie z dnia 29 marca 2007 r. skarżący oświadczył, że udziela pełnomocnictwa adwokatowi oraz wskazał, iż "składał różne pisma do SKO [...] oraz do MOPS [...]". Następnie zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2007 r. (k. 76 akt) Sąd poinformował skarżącego, że warunkiem skutecznego udzielenia pełnomocnictwa jest podpisanie blankietu pełnomocnictwa i przesłanie tego dokumentu do Sądu. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył do akt sprawy pełnomocnictwo, w którym upoważnił adwokata J. U. do "zastępowania go – obrony przed sądami wszystkich instancji i innymi instytucjami oraz podejmowania wszystkich czynności w sprawie". Zgodnie z art. 34 P.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Następstwem udzielenia pełnomocnictwa jest powstanie po stronie pełnomocnika uprawnienia do działania w imieniu i ze skutkiem dla mocodawcy. Wynikające z tego przepisu uprawnienie do "działania przed sądem", to podejmowanie wszystkich czynności procesowych, jakie mają związek ze sprawą i które są konieczne do jej prowadzenia. Ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy nadaje mu wszelkie uprawnienia, podobnie jak pełnomocnikowi z wyboru. Należy zgodzić się z argumentacją skarżącego, że Sąd pierwszej instancji do czasu wyjaśnienia kwestii prawidłowości udzielenia pełnomocnictwa nie powinien wzywać go do podejmowania czynności, których niewykonanie mogłoby skutkować odrzuceniem skargi. Brak pełnomocnictwa jest bowiem brakiem formalnym, który podlega uzupełnieniu. Uzupełnienie braku formalnego powoduje, że czynność podjęta przez pełnomocnika jest ważna. Pominięcie w postępowaniu sądowym ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika, znanego Sądowi z imienia i nazwiska (nawet mimo braku stosownego pełnomocnictwa) i zobowiązanie samego skarżącego do wskazania, czy przed wniesieniem skargi do Sądu wezwał Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do usunięcia naruszenia prawa i ewentualnie do nadesłania tegoż wezwania oznacza pozbawienie skarżącego możności obrony jego praw, skutkujące nieważnością postępowania – art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo dla adwokata J. U. datowane na dzień 20 kwietnia 2007 r. (k.79 akt), które dołączone zostało jeszcze przed wydaniem zaskarżonego postanowienia obligowało Sąd do wystosowania wezwania w przedmiocie ustalenia, czy skarżący wzywał organ do usunięcia naruszenia prawa właśnie do zastępującego stronę pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Zawarty w środku odwoławczym wniosek o zwrot kosztów postępowania nie mógł zostać uwzględniony, bowiem art. 203 pkt 1 P.p.s.a. odnosi się wyłącznie do sytuacji, w których w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Ponieważ w niniejszej sprawie przedmiotem skargi kasacyjnej było postanowienie odrzucające skargę, Sąd nie ma podstaw do orzeczenia kosztów postępowania.