I GZ 99/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] Sp. z o.o. w Mysłowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 kwietnia 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 1716/06 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w Mysłowicach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt III SA/GI 1716/06 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy [...] Spółce z o.o. w Mysłowicach w częściowym zakresie, to jest zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Po rozpatrzeniu sprzeciwu [...] Spółki z o.o. w Mysłowicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2007 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że instytucja prawa pomocy stanowi szczególny przypadek wyłączenia wobec strony postępowania sądowego obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że strona winna, we własnym interesie, dochować należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, w związku z czym podnoszone przez nią okoliczności powinny być udokumentowane w sposób dla sądu przekonywujący. W ocenie sądu przywołany art. 246 § 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy spoczywa inicjatywa dowodowa co do wykazania, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. Użyte bowiem przez ustawodawcę w ww. przepisie sformułowanie "wykazać" znaczy, według słownika języka polskiego, udowodnić. W rozpatrywanej sprawie strona nie wykazała okoliczności podniesionych w sprzeciwie, tj. gwałtownego pogorszenia sytuacji finansowej w 2006 r. jakimikolwiek dokumentami. Sąd zauważył natomiast, że bezspornie w ramach prowadzanej działalności gospodarczej spółka dokonywała operacji finansowych na kwoty znacznie przekraczające wpis sądowy. Z tego względu nie podzielono poglądu, że uiszczenie wpisu było obiektywnie niemożliwe. Stwierdzono też, że ogólne i niepoparte żadnymi dowodami twierdzenia nie pozwalały dokonać oceny przywołanych w sprzeciwie czynności zmierzających do "zapewnienia rentowności spółki". W związku z powyższym na podstawie art. 160 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalono. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka [...] wniosła o jego zmianę i zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu zażalenia spółka twierdziła, że w miarę swoich możliwości wykazywała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podniosła jednak, że w dniu wnoszenia sprzeciwu nie był znany jej wynik finansowy w 2006 r. (choć sytuacja ulegała pogorszeniu w stopniu oznaczającym zaprzestanie prowadzenia działalności obliczonej na zysk), mogła przedstawić natomiast dokumenty dotyczące roku obrachunkowego 2005. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i następ. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a., zapewniać ma realizację prawa do sądu podmiotom, które wykażą brak środków finansowych uniemożliwiających ten dostęp. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że zastosowanie w sprawie możliwości wydania takiego rozstrzygnięcia zależy od oceny sądu administracyjnego sytuacji finansowej wnioskodawcy. Ocenny charakter tego rozstrzygnięcia nie oznacza oczywiście dowolności działania sądu administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że osoba prawna wnioskując o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich działań, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Praw. Lexis Nexis, Warszawa 2006, wyd. II, s. 504). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena sytuacji finansowej skarżącej spółki dokonana przez Sąd I instancji zasługuje na aprobatę. Zgodzić się należy, że użyty w art. 246 § 2 p.p.s.a. termin "wykaże" oznacza obciążenie strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciężarem dowodu co do istnienia okoliczności uzasadniających pozytywne ustosunkowanie się do jej oczekiwań (przekonanie sądu administracyjnego o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w całości). W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji miał jednak uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że strona nie wykazała istnienia jej sytuacji finansowej przemawiającej za tym, iż spełnia ona ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W aktach sprawy są dokumenty obrazujące kondycję finansową spółki na koniec 2005 r. Rok ten zakończyła ona wprawdzie stratą. Przy wzięciu jednak pod uwagę wykazanych aktywów obrotowych w tym "należności krótkoterminowych" oraz "środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych", nie można było już za bezpodstawne uznać stwierdzenia, że sytuacja finansowa spółki nie potwierdzała braku możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania w sprawie. Z dokumentacji zaś odnoszącej się do 2006 r. wynika natomiast, że dokonywała ona operacji finansowych na kwoty znacznie przekraczające wpis sądowy w niniejszej sprawie i nie wykazała pogorszenia sytuacji finansowej. Odmienny pogląd w tym względzie zaprezentowany w zażaleniu stanowi w istocie gołosłowną polemikę ze spostrzeżeniami Sądu I instancji. Zauważyć należy, że przy braku możliwości przedłożenia sprawozdania finansowego za 2006 r. strona swą sytuację finansową w tym roku mogła wykazywać innymi dokumentami (w tym zakresie nie ma zamkniętego katalogu). Oczywiste jest natomiast, że sąd administracyjny wzywając do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, wskazuje na dokumenty standardowo obrazujące stan finansowy. Jeżeli zatem strona z przyczyn obiektywnych nie dysponuje tego typu dokumentami, to winna wykazać inicjatywę dowodową w celu wykazania swej sytuacji finansowej przemawiającej za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.