I FSK 100/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1403/07 w sprawie ze skargi M. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 11 czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o zwrot podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zaskarżonym postanowieniem z 31 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1403/07 odrzucił skargę M. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 11 czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o zwrot podatku od towarów i usług i orzekł o zwrocie stronie skarżącej kwoty 1886 zł uiszczonej tytułem wpisu sądowego. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że stronie doręczono 16 sierpnia 2007 r. wezwanie do uiszczenia, w terminie siedmiu dni od daty otrzymania tego pisma, wpisu od wyżej wymienionej skargi pod rygorem jej odrzucenia. Powyższy termin upływał 23 sierpnia 2007 r., natomiast z rejestru opłat sądowych wynikało, że wpłaty dokonano 24 sierpnia 2007 r. Sąd pierwszej instancji, powołując art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), stwierdził, że wniesiona skarga, mimo wezwania do uiszczenia wpisu, nie została opłacona w terminie, zatem podlega odrzuceniu. Czynność w postępowaniu sądowym podjęta po upływie terminu jest bowiem zgodnie z art. 85 p.p.s.a bezskuteczna. W skardze kasacyjnej na to postanowienie skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania – art. 220 § 3 i art. 219 § 2 p.p.s.a. oraz prawa materialnego – art. 45 ust. 1 w związku z art. 175 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 179 oraz art. 180 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej art. 220 § 3 p.p.s.a. nie miał zastosowania w sprawie, bowiem zlecenie przelewu kwoty wymaganego wpisu zostało wykonane z zachowaniem wskazanego terminu, czyli 22 sierpnia 2007 r., o czym świadczy dołączone potwierdzenie przelewu i wyciąg z konta bankowego wystawione przez Lloyds TSB Bank plc w Londynie (bankiem korespondentem na terenie Polski jest PKO BP S.A.). Naruszenia art. 219 § 2 p.p.s.a. skarżąca upatruje w uznaniu przez Sąd, że datą uiszczenia wpisu jest data wpływu (zaksięgowania) środków na konto WSA. Powołując się na orzecznictwo NSA, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego strona podniosła, iż datą uiszczenia wpisu jest data zlecenia przelewu z rachunku, na którym znajdowały się środki na jego realizację. Ponadto skarżąca podniosła, iż wydanie zaskarżonego postanowienia przez asesora sądowego, który nie jest sędzią w rozumieniu przepisów Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do niezależnego, bezstronnego i niezawisłego sądu, co budzi poważne wątpliwości strony skarżącej. Wątpliwości te są związane ze sposobem powoływania asesorów i sprawowania nad nimi kontroli, które świadczą o niezachowaniu wobec nich zasady niezawisłości, jak ma to miejsce w stosunku do sędziów. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 166 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W sprawie tej Sąd pierwszej instancji przyjął, że datą wniesienia wpisu powinna być uznana data zlecenia przelewu, uznał jednak, że datą tą jest 24 sierpnia 2007 r. Data ta wskazuje jednak jedynie na dzień, w którym bank pośredniczący w transakcji dokonał ostatniej fazy transferu środków z konta zagranicznego na rachunek docelowego odbiorcy w kraju. Na wydruku z kasy WSA datą zlecenia przelewu jest bowiem data skierowania środków przez Centrum Rozliczeniowe PKO BP S.A., a nie data zlecenia przelewu bezpośrednio z konta nadawcy. W orzecznictwie i doktrynie utrwalone jest stanowisko, że za datę wpisu dokonanego przelewem na rachunek bankowy stanowi dzień przyjęcia zlecenia przelewu przez bank, w którym zlecający ma rachunek, na którym są środki na pokrycie transakcji (vide post. NSA z 12 maja 2005 r., FSK 1403/04, ONSA WSA 2006, nr 1, poz. 10; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II.). Skoro zlecenie przelewu wpisu z rachunku skarżącej jak wynika ze znajdującego się w aktach dowodu w tym zakresie nastąpiło 22 sierpnia 2007 r., to wbrew temu, co przyjął Sąd pierwszej instancji, wpis skarżąca uiściła w terminie. Nie powinno mieć przy tym znaczenia to, że bank zlecający ma siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej, a nie w kraju siedziby sądu. Wprawdzie jeszcze na tle uregulowań zawartych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed wejściem Polski do Unii Europejskiej Sąd Najwyższy w uchwale z 25 czerwca 2003 r., III CZP 28/03, (OSNC 2004, nr 5, poz. 71) podjętej w składzie trzyosobowym przyjął, że datą uiszczenia opłaty sądowej w sprawie cywilnej w drodze przelewu bankowego dokonanego w banku zagranicznym – w sytuacji, w której rachunek bankowy właściwego sądu został uznany kwotą tej opłaty przez bank krajowy, będący bankiem korespondentem banku zagranicznego – jest data otrzymania przez bank krajowy polecenia rozliczeniowego, przekazanego przez bank zagraniczny celem realizacji polecenia przelewu, jednak stanowisko to w związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej i zmianami ustawy Prawo bankowe straciło na aktualności, na co także zwrócił już uwagę Sąd Najwyższy w tej uchwale, stwierdzając, że straci ona na aktualności po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Z dniem wejścia Polski do Unii Europejskiej zmianie uległo pojęcie banku zagranicznego określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo bankowe w związku ze zmianą tej ustawy dokonaną ustawą z 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe i o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 11, poz. 1195) i ustawą z 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 91 poz. 870). Od tego momentu bankiem zagranicznym jest bank mający siedzibę za granicą RP, na terytorium państwa niebędącego członkiem Unii Europejskiej. W art. 63 g ustawy – Prawo bankowe określone zostały zasady dokonywania przelewów i wpłat gotówkowych w obrocie między państwami członkowskimi w kwocie nieprzekraczajacej równowartości 50.000 euro przeliczonej wg kursów średnich ustalanych przez Narodowy Bank Polski w dniu przyjęcia zlecenia zwane przelewami transgranicznymi. W ust. 15 tegoż artykułu zawarte jest upoważnienie dla właściwego ministra do spraw finansów publicznych, do określenia po zasięgnięciu opinii Prezesa Narodowego Banku Polskiego, w drodze rozporządzenia między innymi szczegółowych obowiązków banków oraz instytucji pośredniczących, związanych z wykonywaniem przelewów transgranicznych. W wydanym na podstawie tego upoważnienia rozporządzeniu Ministra Finansów z 21 sierpnia 2003 r. w sprawie przelewów transgranicznych (Dz. U. Nr 163, poz. 1576) w § 3 pkt 2 wskazano, że przelew transgraniczny jest wykonywany między innymi jako polecenie przelewu z zagranicy, polegające na przekazaniu przez instytucję kredytową, oddział instytucji kredytowej, a także inny podmiot upoważniony do wykonywania przelewów transgranicznych, działające na terytorium państwa członkowskiego, określonej kwoty pieniężnej z rachunku zleceniodawcy na rachunek beneficjenta w Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym przez instytucję kredytową rozumie się stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 17 ustawy Prawo bankowe podmiot mający swoją siedzibę za granicą Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, prowadzący we własnym imieniu i na własny rachunek, na podstawie zezwolenia właściwych władz nadzorczych, działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów lub innych środków powierzonych pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym i udzielaniu kredytów lub na wydawaniu pieniądza elektronicznego. Zgodnie z § 4 cytowanego rozporządzenia przyjęcie przez bank zlecenia na wykonanie przelewu transgranicznego następuje w dniu spełnienia przez zleceniodawcę wszystkich warunków określonych przez ten bank, w tym dostarczenia wszystkich niezbędnych informacji i zapewnienia środków niezbędnych do jej wykonania (data przyjęcia zlecenia). Skoro bankiem zleceniodawcy dla przelewów transgranicznych otrzymywanych z zagranicy jest instytucja kredytowa, oddział instytucji kredytowej, a także inny podmiot upoważniony do wykonywania przelewów transgranicznych, działające na terytorium państwa członkowskiego (§ 2 pkt 5 lit. b cytowanego rozporządzenia), to mając na uwadze powyższe uregulowania dotyczące przelewów transgranicznych między państwami członkowskimi należy przyjąć, że datą uiszczenia wpisu w przypadku przelewu z państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest dzień przyjęcia zlecenia przelewu transgranicznego przez instytucję kredytową (bank) działającą na terytorium państwa członkowskiego, w której zlecający ma rachunek, na którym są środki na pokrycie transakcji. Przechodząc do oceny zasadności naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji RP, to jak wynika ze sformułowanych w tym zakresie zarzutów, skarżąca naruszenie tych przepisów upatruje w wydaniu zaskarżonego orzeczenia przez asesora sądowego, a więc z nieprawidłowym wg skarżącej składem sądu. Nieprawidłowy skład sądu stanowi stosownie do art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłankę nieważności postępowania, a w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a nie będąc związany granicami skargi kasacyjnej z urzędu zobowiązany jest rozważyć, czy zachodzą przyczyny nieważności niezależnie od prawidłowości sformułowanych w tym zakresie zarzutów. Zagadnienie instytucji asesora sądowego było przedmiotem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który oceniał, czy przepisy ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; dalej u.s.p.) kształtujące tę instytucję są zgodne z przepisami Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06 (OTK-A 2007, Nr 9, poz. 108) stwierdził, że art. 135 § 1 powołanej ustawy jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wyjaśnił, że "stwierdzenie niekonstytucyjności art. 135 § 1 u.s.p. oznacza, że nie podlega kompetencji Ministra Sprawiedliwości powierzanie asesorom sądowym wykonywania czynności sędziowskich. Asesorzy, którym Minister Sprawiedliwości powierzył wykonywanie czynności sędziowskich, nie będą mieli w swych kompetencjach wykonywania tych czynności. Sprawy zawisłe przed sądami rejonowymi nie będą mogły być rozpoznawane z udziałem asesorów i muszą zostać przejęte przez obecnie zatrudnionych sędziów." Z tego względu Trybunał orzekł, że art. 135 § 1 u.s.p. traci moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 5 listopada 2007 r., Nr 204, poz. 1482). Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że do czasu utraty mocy obowiązującej art. 135 ust. 1 u.s.p. należy stosować przepisy dotychczasowe. Rozważając zakres stwierdzonej niekonstytucyjności Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wyrok dotyczy przepisów ustrojowych, z których korzystano przy wydawaniu wszystkich rozstrzygnięć z udziałem asesorów. W tej sytuacji, zdaniem Trybunału rodzi się pytanie "...o związek między faktem niekonstytucyjności wskazanych przepisów ustrojowych a skutecznością wyroków dotychczas wydanych przez asesorów. Należy podkreślić, że wyroki wydane w okresie, w którym z punktu widzenia obowiązującego standardu konstytucyjnego powierzenie asesorom orzekania nie było zakwestionowane, nie mogą być kwestionowane. (...) Dopiero bowiem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ratione imperii doprowadziło do obalenia domniemania konstytucyjności zakwestionowanej normy. W wyniku promulgacji orzeczenia Trybunału, po upływie osiemnastomiesięcznego terminu odroczenia, w wypadku braku zmiany przez ustawodawcę zakwestionowanej normy niniejszy wyrok doprowadzi do eliminacji niekonstytucyjnego przepisu z systemu prawa. Do tego czasu rozstrzygnięcia wydawane przez asesorów są z konstytucyjnego punktu widzenia dopuszczalne." Wprawdzie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczy unormowań, kształtujących instytucję asesora sądu powszechnego, jednak z uwagi na podobieństwo regulacji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że stanowisko w nim wyrażone należy odnieść do instytucji asesora w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wobec tego konieczne jest w stosunku do zarzutów strony wskazanie na to, że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że nawet stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisu przyznającego kompetencję do powierzania asesorowi sądowemu pełnienia czynności sędziowskich na czas oznaczony, nie może stanowić podstawy do kwestionowania udziału asesora w wydawaniu orzeczeń w okresie obowiązywania niekonstytucyjnego przepisu. W związku z tym, udział w składzie orzekającym asesora sądowego, któremu powierzono pełnienie czynności sędziowskich nie powinien być traktowany jako sprzeczny z przepisami prawa. Wobec powyższego, skoro zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 220 § 3 i art. 219 § 2 p.p.s.a okazały się uzasadnione, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 i § 3 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. W razie uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia postanowienia sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi przepis art. 203 dotyczący zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie ma zastosowania niezależnie od zgłoszonego przez wnoszącego skargę kasacyjną wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Strona wnosząca skargę kasacyjną ma w takiej sytuacji możliwość odzyskania kosztów postępowania kasacyjnego po uwzględnieniu skargi w wyniku ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako że koszty te należy zaliczyć do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu na podstawie art. 200 p.p.s.a. (vide postanowienie NSA z 30 września 2005 r., II OSK 702/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 16.). Powyższy pogląd znalazł aprobatę również w literaturze przedmiotu – S. Babiarz; B. Dauter; M. Niezgódka-Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", LexisNexis, Warszawa 2007, wyd. I. Naczelny Sąd Administracyjny powyższy pogląd podziela na gruncie niniejszej sprawy, a skoro w niniejszym postępowaniu kasacyjnym Sąd nie miał na celu wydania orzeczenia odnoszącego się do merytorycznego rozstrzygnięcia (zakończenia sporu), to z tego względu brak było podstaw do zwrotu kosztów sądowych.