II SA/Gl 616/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędzia WSA Iwona Bogucka, Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel, po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. C., G. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego o d d a l a s k a r g ę Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w D. decyzją nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy Prawo budowlane /t.j. Dz.U. nr 207, poz. 2016 z 2003 r./ nakazał B. i G. C. rozbiórkę ścian parteru i ścian fundamentowych stanowiących rozbudowę budynku mieszkalnego na działce A przy ul. A w D. w trybie natychmiastowym. W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na skutek pisma [...] Przedsiębiorstwa Wodociągów z [...].2002 r. informującego o prowadzeniu robót budowlanych na odcinku rurociągu magistralnego Ø 800 przechodzącego przez działkę nr A przy ul. A w D.. Działka ta od [...] 1999 r. stanowi własność B. i G. C. /akt notarialny z [...] 1999 r./ W następstwie inspekcji z dnia [...] 2002 r. ustalono, iż bezpośrednio na rurociągu Ø 800, przechodzącym przez działkę A, zostały wybudowane ściany fundamentowe konstrukcji żelbetowej o wysokości około 0,5 m nad poziom terenu. Kolejne oględziny z dnia [...].2004 r. /przeprowadzone po uchyleniu decyzji I instancji decyzją [...]WINB z [...].2003 r./ wykazały kontynuowanie przez inwestorów rozbudowy budynku mieszkalnego na działce A, a mianowicie wykonanie na ścianach fundamentowych: zewnętrznych ścian parteru budynku. W oparciu o pismo Urzędu Miejskiego w D. z dnia [...].2002 r. ustalono, iż inwestorzy nie uzyskali decyzji zezwalającej na rozbudowę budynku mieszkalnego przy ul. A. Oznacza to, że prowadzone roboty budowlane stanowią samowolę budowlaną, zostały bowiem podjęte i były kontynuowane z naruszeniem art. 28 ustawy Prawo budowlane. Rurociąg, na którym przeprowadzono roboty budowlane został wykonany około 50 lat temu z rur żeliwnych łączonych kielichowo. Roboty te, jako sprzeczne z warunkami technicznymi zagrażają bezpieczeństwu ludzi przebywających w pobliżu rurociągu, uniemożliwiają wykonanie prac konserwacyjnych i usunięcie ewentualnej awarii. W związku z tym orzekając o rozbiórce wykonanej części obiektu w oparciu o art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego, nakazano jej przeprowadzenie "w terminie natychmiastowym". Nadto organ uznał, iż do sprawy samowolnego wykonania części obiektu nie może znaleźć zastosowania art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego dlatego, że budowa ta narusza warunki techniczne zawarte w Wymaganiach Technicznych Wykonania i Odbioru Sieci Wodociągowej [...]. Zgodnie z tymi ostatnimi przepisami odległość zabudowy od wodociągu DN powyżej Ø 500 winna wynosić 5 m. Skoro budowa została zlokalizowana bezpośrednio na wodociągu Ø 800 nie istnieje możliwość jej doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami. W odwołaniu inwestorzy – B. i G. C. podali, iż nabywając działkę w 1999 r. nie wiedzieli, że przebiega przez nią wodociąg Ø 800, bowiem nie był on uwidoczniony na żadnych mapach. Wodociąg ten został ujawniony dopiero przez nich w 1999 r. Okazało się wtedy, że został wykonany około 50 lat temu, jego dysponent [...]PW w K. nie posiada dokumentów zezwalających na jego realizację. W ocenie odwołujących się wodociąg ten stanowi samowolę, a przez lokalizację w części środkowej działki uniemożliwia im jej zagospodarowanie w sposób zamierzony. Ponieważ mimo podjętych starań nie doprowadzili do usunięcia wodociągu zdecydowali się na rozbudowę budynku mieszkalnego "korzystając z przysługującego im prawa o samowoli budowlanej. Jest to nasza desperacja, a nie zła wola" – stwierdzili odwołujący się. W ich ocenie sprawa popełnionej przez nich samowoli powinna być rozpatrywana łącznie ze sprawą samowolnie wykonanego na ich działce wodociągu. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej jego wykonania w terminie natychmiastowym i w tej części orzekł o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, w pozostałej części utrzymał w mocy kontrolowaną decyzję. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał art. 138 § 1 pkt 2 kpa i art. 108 kpa oraz art. 48 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7.07.1994 r. Prawo budowlane /t.j. Dz.U. nr 267/03 poz. 2016 z zm./. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy zaakceptował ustalenia faktyczne i ich kwalifikację prawną zawartą w decyzji organu I instancji w części nakazującej rozbiórkę. Podzielił także pogląd o braku podstaw do prowadzenia postępowania legalizacyjnego, a to wobec naruszenia przez przedmiotową budowę przepisów technicznych /lokalizacja samowoli w miejscu przebiegu rurociągu/. Uchylenie decyzji w zakresie nakazu wykonania jej w terminie natychmiastowym organ uzasadnił treścią art. 48 Prawa budowlanego, który nie przewiduje wyznaczenia jakiegokolwiek terminu wykonania nakazu. Decyzji mógł natomiast być nadany rygor natychmiastowej wykonalności zgodnie z art. 109 kpa z uwagi na realne zagrożenie bezpieczeństwa mienia. Odnosząc się do zarzutów związanych z wodociągiem przebiegającym przez działkę skarżących organ odwoławczy podał, iż decyzją ostateczną z dnia [...] r. nr [...] umorzono postępowanie, w którym nie potwierdzono nielegalności spornego wodociągu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. i G. C. domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzję uznali za niesprawiedliwą i absurdalną. W dodatkowym piśmie z [...] 2005 r. wskazali na toczące się postępowanie karne. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn podanych w decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem przeprowadzona przez Sąd, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/, kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób wskazany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 z zm./, dalej ppsa. Fakt popełnienia przez skarżących samowoli budowlanej jest w sprawie bezsporny. Polega ona na wykonaniu – bez wymaganego pozwolenia na budowę /art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego/ części obiektu budowlanego bo tak – w ocenie Sądu – należy potraktować realizację ścian fundamentowych wraz ze ścianami parteru. Likwidacja tej samowoli stanowi obowiązek organów nadzoru budowlanego i powinna nastąpić w oparciu o art. 48 Prawa budowlanego w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy – Prawo budowlane z dnia 16.04. 2004 r. /Dz.U. nr 93, poz. 88/, co wynika z art. 2 tej ostatniej ustawy. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy Prawo budowlane rozbiórce podlega obiekt budowlany lub jego część, będący w budowie lub wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę, chyba że organ nadzoru budowlanego stwierdzi wystąpienie okoliczności o których mowa w art. 48 ust. 2 Okoliczności te zobowiązują bowiem organ do rozpoczęcia procedury legalizacyjnej wyrażającej się w wydaniu postanowienia wstrzymującego prowadzenie robót budowlanych i nakładającego na inwestora obowiązki, o których mowa w art. 48 ust. 3. Wydanie tego postanowienia jest jednak uzależnione od spełnienia się okoliczności z art. 48 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego. Oznacza to, że o ile – jak w niniejszej sprawie – organ stwierdzi, że samowolna budowa narusza przepisy, w tym techniczno-budowlane, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu lub jego części do stanu zgodnego z prawem, nie rozpoczyna procedury legalizacyjnej, ale w oparciu o art. 48 ust. 1 orzeka o nakazie rozbiórki. W sprawie popełnionej samowoli będącej przedmiotem skargi organy ustaliły, że doprowadzenie części obiektu do stanu zgodnego z przepisami jest niemożliwe. Fundamenty oraz ściany parteru wykonano bowiem na rurociągu /wodociągu/ Ø 800 mm, co narusza warunki techniczne zawarte w Wymaganiach Technicznych Wykonania i Odbioru Sieci Wodociągowych [...]. Te ostatnie przepisy przewidują odległość zabudowy od wodociągu powyżej Ø 500 – 5 m. W tej sytuacji – skład orzekający – podzielił pogląd organów orzekających o niemożności doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem, a tym samym braku podstaw do prowadzenia procedury legalizacyjnej. Skutkiem takiej oceny musiało być orzeczenie rozbiórki wykonanej części obiektu budowlanego w oparciu o art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego. Wbrew twierdzeniom skarżących popełnionej przez nich samowoli nie może usprawiedliwiać ich przekonanie o samowolnej realizacji na ich działce wodociągu Ø 800 /rurociągu/. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie w sprawie legalności budowy tego wodociągu, a Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26.10.2005 r. sygn. akt II SA/Gl 11/04 oddalił skargę B. i G. C. na tą decyzję. Jak wynika z uzasadnienia powyższego wyroku nie został wykazany nieodpowiedni stan techniczny wodociągu, a sam wodociąg został zinwentaryzowany geodezyjnie na odcinku działki skarżących i działek przyległych. Tym samym, w zakresie interesu skarżących, sprawa została zdaniem Sądu dostatecznie wyjaśniona. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia czyim kosztem i na skutek czyich działań doszło do inwentaryzacji wodociągu oraz że nastąpiła ona z dużym opóźnieniem. Poza zakresem niniejszej sprawy pozostają także kwestie związane z ewentualnymi roszczeniami skarżących, wynikającymi z istnienia wodociągu na ich działce, czy też związanych z zaniedbaniem jego inwentaryzacji bezpośrednio po wykonaniu. Z urzędu Sąd pragnie zwrócić uwagę organowi odwoławczemu na naruszenie ostateczną decyzją art. 108 kpa. Zgodnie z tym przepisem rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany decyzji, od której służy odwołanie, a więc od razu przy jej wydaniu albo też może ona nim być opatrzona w późniejszym terminie. Jednakże z uwagi na brzmienie art. 130 § 1 i § 2 rygor może być nadany tylko w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania, gdy strony nie zaskarżą decyzji /bo po jego upływie decyzja podlega wykonaniu/, a w przypadku wniesienia odwołania – może to nastąpić do wydania decyzji przez organ odwoławczy /który przed wydaniem decyzji ostatecznej władny jest wstrzymać wykonanie decyzji w oparciu o art. 135 kpa/. W przypadku, który wystąpił w rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy stwierdzając, że organ I instancji orzekł o terminie wykonania decyzji z art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego, powinien – wobec braku podstaw do takiego rozstrzygnięcia – uchylić w tym zakresie decyzję organu I instancji i umorzyć w tej części postępowanie. Orzekanie o rygorze natychmiastowej wykonalności było zbędne i niedopuszczalne, bowiem decyzja ostateczna podlega wykonaniu /chyba, że dojdzie do jej wstrzymania w trybie art. 61 ppsa/. Uchybienie to jednak nie miało wpływu na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 litera c/ i dlatego uznając skargę za nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ppsa, orzeczono jak w sentencji.