II SA/Rz 141/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala do wyroku z dnia 16 czerwca 2005 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r., Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 9a i art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. Ł. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...].10.2003 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w K. przy ul. L., oznaczonej poprzednio jako działka nr 8838/15 (obecnie stanowiącej część działki nr 3081/7), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu aktu podano, że wskazaną wyżej decyzją organ I instancji odmówił Ma. Ł. zwrotu opisanej nieruchomości. Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że działka objęta wnioskiem o zwrot została wykupiona przez Skarb Państwa od poprzedniego właściciela S. R. aktem notarialnym z dnia 18.02.1977 r. rep. A nr [...], zawartym w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Celem wykupienia w trybie wywłaszczeniowym nieruchomości, było przeznaczenie jej pod realizację obiektów Urzędu Wojewódzkiego i Komitetu Wojewódzkiego PZPR w K., zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w Kr. z dnia [...].09.1976 r., [...]. Organ I instancji ustalił, że działka została zagospodarowana po wywłaszczeniu zgodnie z celem jej przejęcia. Do 2002 r, na działce tej istniał bowiem ciąg komunikacyjny, który przewidziany był do realizacji zgodnie z ww. planem realizacyjnym, będącym podstawą wywłaszczenia. W chwili obecnej przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca część działki nr 3081/7 stanowi własność Spółki o.o. "[...]". Spółka uzyskała własność tej nieruchomości w wyniku umowy zamiany zawartej z Gminą K. aktem notarialnym z dnia 14.10.2002 r., rep. A nr [...]. Z uwagi więc na fakt, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a także fakt, że w dniu złożenia wniosku o zwrot nie stanowiła już własności Gminy K. orzeczono o odmowie jej zwrotu. Od decyzji Prezydenta Miasta K. odwołała się M. Ł.. Zarzuciła, że organ I instancji nie uwzględnił w zaskarżonej decyzji istotnych okoliczności. Nie zostały bowiem wybudowane wszystkie przewidziane w planie realizacyjnym z 1976 r. obiekty, a w ich miejsce powstały inne budynki. Ponadto decyzja Głównego Architekta Województwa nie zatwierdza budowy jakiejkolwiek drogi, a zobowiązuje jedynie inwestora do zabezpieczenia dojazdu do pól. Organ I instancji pominął też sprawę niewykorzystania pod budowę drogi wskazanych na załączonej mapce fragmentów przedmiotowej działki, co stanowi naruszenie art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (z uwagi na niepo-wiadomienie poprzedniego właściciela o niewykorzystaniu nieruchomości i możliwości jej zwrotu). Odwołująca się wskazała też, że planowana droga miała służyć niezrealizowanemu Centrum Administracyjnemu Miasta K. oraz jako plac defilad przed również niezrealizowanym budynkiem KW PZPR. Z opisanych przyczyn, zawarty przez Gminę kontrakt z firmą "L." powinien być unieważniony z mocy prawa. Organ II instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Według art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stosownie do art. 137 ww. ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Mając na uwadze treść przytoczonych wyżej przepisów oraz materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie nieruchomości wskazanej przez wnioskodawczynię. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w chwili złożenia wniosku o zwrot (wniosek z 2003 r.) działka oznaczona obecnie nr 3081/7, nie stanowiła już ani własności Skarbu Państwa, ani też własności jednostki samorządu terytorialnego (Gminy K.). Aktem notarialnym z dnia 14.10.2002 r., Nr Rep. A nr [...] Gmina K. w drodze umowy zamiany nieruchomości, przeniosła prawo własności przedmiotowej działki na rzecz osoby trzeciej - "L. Polska" Spółka z o.o. z siedzibą w J. Według odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] właścicielem tej działki jest więc obecnie Spółka z o.o. "L. Polska", co wyklucza uwzględnienie wniosku. Przedmiotowa nieruchomość (działka nr 3081/7) nie stanowi własności podmiotów publicznoprawnych (tj. Skarbu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego). Jedynie zaś w przypadku, gdy w chwili rozstrzygania wniosku poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, możliwe jest orzeczenie o jej zwrocie. Przeniesienie prawa własności na rzecz osób trzecich stanowi więc negatywną przesłankę uniemożliwiającą jej zwrot poprzedniemu właścicielowi, z uwagi na niewykonalność ewentualnej decyzji o zwrocie. Stanowisko potwierdzające brak możliwości orzekania o zwrocie nieruchomości w takiej sytuacji potwierdzone zostało w aktualnym nadal orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.10.1998 r. III RN 25/98, Prokuratura i Prawo 1999/1/53, wyroki NSA z dnia 17.08.1998 r. IV SA 615/97 niepubl., z dnia 11.08.1998 r. IVSA 1687/90 niepubl, z dnia 16.01.1998 r. IVSA 512/96 niepubl.), jak również w piśmiennictwie prawniczym dotyczącym kwestii zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (Gerard Bieniek "Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami" ZCO Zielona Góra 2000 - Wyd.II tom II, str. 197, oraz Tadeusz Woś "Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości" Wyd. Prawnicze PWN Warszawa 1998, str. 200). W świetle powyższych wyjaśnień stwierdzić należy, że nawet ustalenie zbędności tej nieruchomości lub jej części na cel wywłaszczenia, nie pozwalałoby na orzeczenie o zwrocie nieruchomości na rzecz wnioskodawczym. Fakt, że w chwili obecnej ani Skarb Państwa, ani gmina nie są właścicielami działki objętej wnioskiem przesądza o tym że kwestie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, nie mają decydującego wpływu na rozstrzygniecie przedmiotowej sprawy. Organ odwoławczy podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zbędności określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, sporna działka została bowiem wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia chociaż będący podstawą wywłaszczenia plan realizacyjny nie został zrealizowany w całości dokładnie tak jak pierwotnie zakładano. Na przedmiotowej działce nie były jednak zaplanowane do realizacji żadne budynki, lecz miała ona być wykorzystana pod dojazd do obiektowi Urzędu Wojewódzkiego i KW PZPR. Wprawdzie budynek KW PZPR nie został wybudowany, jednakże sporna działka wykorzystana została pod budowę jednej z dróg dojazdowych do budynku b. Urzędu Wojewódzkiego w K. (co potwierdza m.in. zalegająca w aktach sprawy mapa zasadnicza). Z uwagi więc na wykorzystanie działki na cel wywłaszczenia, późniejsza zmiana przeznaczenia nieruchomości nie powoduje obowiązku jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13.06.1995 r. III AZP 395 publ. w OSNAP 1995/24/296). Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżyła M. Ł. i zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, a mianowicie art. 136, 137 i 15 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz sprzeczność ustaleń z treścią zgromadzonego materiału dowodowego polegająca na przyjęciu, że nieruchomość objęta sprawą została zagospodarowana zgodnie z celem przejęcia i domagała się uchylenia zaskarżonych decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdziła, że inwestycja na rzecz, której dokonano wywłaszczenia nigdy nie została zrealizowana w części dotyczącej nieruchomości objętej niniejszym wnioskiem, a zatem w żadnym wypadku nie można twierdzić, że została zagospodarowana zgodnie z celem przejęcia (nie rozpoczęto nawet budowy budynku KW ; PZPR). Nie zakończenie tej inwestycji zgodnie z planem zagospodarowania mimo upływu 7. lat pozbawiało skarżącą możliwości dochodzenia zwrotu nieruchomości. Najlepszym argumentem, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest fakt zbycia jej na rzecz firmy L. POLSKA, która wykorzystała ją w zupełnie innym celu. Na potrzeby tej transakcji zostały zmienione: plan ogólny i szczegółowy przestrzennego zagospodarowania. Postępowanie organów administracyjnych i samorządowych (uchwała nr [...]) jednoznacznie wskazuje, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, a konkretnie przepisów ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie bowiem z sytuacją zaistnienia przesłanek przewidzianych treścią przepisu art. 137, powstał obowiązek przewidziany treścią art. 136 ust. 2. Ten ostatni przepis jest bezwzględnie obowiązujący, dlatego zbycie nieruchomości objętej tą sprawą nie mogło mieć miejsca. Nie można zgodzić się z poglądem zaskarżonych decyzji, że w związku z faktem zbycia nieruchomości, dochodzenie roszczeń w trybie ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest bezprzedmiotowe. W takiej sytuacji można by, więc omijać prawo, najpierw wywłaszczając konkretną nieruchomość, a następnie ją zbywać i twierdzić, że konkretne przepisy tej ustawy nie mają zastosowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269), przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo 0 postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w określonych wyżej granicach Sąd uznał, że skarga nie może zostać uwzględniona. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący. Skarżąca domaga się zwrotu nieruchomości będącej obecnie częścią działki nr 3081/7 (uprzednio oznaczonej jako działka nr 8838/15) położonej w K., wykupionej przez Skarb Państwa od jej poprzednika prawnego S. R. aktem notarialnym z 18.02.1977 r., rep. A nr [...], zawartym w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Celem wykupienia w trybie wywłaszczeniowym nieruchomości, było przeznaczenie jej pod realizację obiektów Urzędu Wojewódzkiego i Komitetu Wojewódzkiego PZPR w K., zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w K. z dnia [...].09.1976 r., [...]. Organy obu instancji odmówiły uwzględnienia przedmiotowego wniosku z dwóch przyczyn. Mianowicie ustalono, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem na jaki ją przejęto, a ponadto w momencie złożenia wniosku o zwrot objęta postępowaniem działka nie stanowiła już własności Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego. Obecnie nieruchomość ta, będąca częśią działki nr 3081/7 stanowi własność Spółki o.o. "L. Polska". Spółka uzyskała własność tej nieruchomości w wyniku umowy zamiany zawartej z Gminą K. aktem notarialnym z dnia 14.10.2002 r., rep. A nr [...]. Do uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości muszą zaistnieć przewidziane prawem przesłanki określone w przepisie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą, a ponadto istnieć musi fizyczna możliwość dokonania zwrotu przejętej nieruchomości. Fizyczna możliwość zwrotu nieruchomości zachodzi wówczas, kiedy objęta postępowaniem działka stanowi w momencie orzekania o zwrocie własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Przeniesienie własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub gminę na inny podmiot wyłącza możliwość zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, nawet jeżeli nie została ona użyta na cel, na który została wywłaszczona. Oczywistym jest przecież, że organy administracji nie mogą orzekać o zwrocie nieruchomości, stanowiącej - na podstawie ważnego tytułu prawnego - własność podmiotu trzeciego. W analizowanej sprawie poza sporem pozostaje, że objęta żądaniem M. Ł. część działki nr 3081/7 (uprzednio oznaczona jako działka nr 8838/15) położona w K. stanowi własność Spółki o.o. "L. Polska", która uzyskała jej własność na podstawie umowy zamiany zawartej z Gminą K. aktem notarialnym z dnia 14.10.2002 r., rep. A nr [...]. Skoro wskazana nieruchomość nie stanowi własności ani Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego wniosek M. Ł. nie mógł zostać uwzględniony bez względu na to, czy przejęte nieruchomości zostały wykorzystane zgodnie z celem wykupienia w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.