II SA/Wa 1030/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Agnieszka Miernik, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] marca 2007 r., 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. K. kwotę 215,98 (dwieście piętnaście i 98/100) złotych zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2007 roku, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] marca 2007 r., wydaną w oparciu o treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmawiającą A.K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na następujący stan faktyczny sprawy. A.K. w chwili starania się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku liczyła 50 lat i legitymowała się łącznym stażem ubezpieczeniowym (łącznym okresem składkowym i nieskładkowym) wynoszącym ponad 24 lata. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2006 r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] października 2006 r. do dnia [...] listopada 2009 r. Na ostatnie dziesięć lat przed złożeniem wniosku łączny staż ubezpieczeniowy wynosił niecałe 3 lata, niezależnie czy liczono go od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Ostatni udowodniony okres ubezpieczenia kończy się z dniem 1 maja 2003 r. i jest to okres nieskładkowy. Od tej daty do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy upłynęło ponad 3 lata, 5 miesięcy i 16 dni. Organ uznał, iż powyższej, blisko trzy i półrocznej przerwy, wbrew twierdzeniom A.K., nie usprawiedliwia sprawowanie opieki nad matką – inwalidką I grupy, albowiem powyższa okoliczność stanowi wybór A.K. i nie może być uznana za okoliczność niezależną od jej woli i uzasadniającą brak zatrudnienia lub prowadzenie działalności objętej ubezpieczeniem. Nie jest to zatem okoliczność wyjątkowa, uprawniająca do przyznania świadczenia. W ocenie organu to jedyna przesłanka, dla której odmówiono przyznania świadczenia. W tej materii organ wskazał na praktykę orzeczniczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 22 września 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 26/04). W ustaleniach organu bezsporne jest sprawowanie opieki nad swoją matką przez A.K. od dawna, aż do powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącej w październiku 2006 roku. Organ wskazuje tu nadto na wyczerpanie przez A.K. czasowej puli świadczeń na ten cel w okresie od marca 1999 r. do maja 2003 r. Od powyższej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie, kwestionując powyższą decyzję. W uzasadnieniu skargi wskazywała na swój długi okres ubezpieczeniowy oraz polemizowała z oceną organu, iż sprawowanie opieki nad całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji matką nie stanowi w niniejszej sprawie okoliczności wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie świadczenia. Podkreślała, iż z przyczyn etycznych nie mogła przerwać świadczenia tej opieki od maja 2003 r. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podnosząc, iż skarżąca mogła umieścić swoją matkę w zakładzie opiekuńczo-leczniczym i kontynuować pracę zawodową po wyczerpaniu zasiłku na opiekę po dniu 1 maja 2003 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Niniejsza sprawa dotyczy w istocie uznania, czy w danym stanie faktycznym sprawowanie przez A.K. opieki nad swoją niepełnosprawną matką stanowi usprawiedliwienie braku uiszczania składek ubezpieczeniowych przez okres trzech i pół lat, a zatem czy stanowi szczególną okoliczność, o której mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostałe przesłanki zawarte w niniejszym przepisie są w niniejszej sprawie przez skarżącą spełnione. Dokonując negatywnego dla skarżącej uznania, organ wyciągnął nieprawidłowe wnioski z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym aspekcie nie uwzględnia kompleksowo pojmowanej istoty sprawy i jej wielu aspektów. Opieka nad osobami bliskimi jest nie tylko obowiązkiem moralnym, ale i prawnym. W 1998 roku matka skarżącej utraciła pamięć i skarżąca poświęciła się opiece nad nią. Mieszkała z nią wspólnie i prowadziła gospodarstwo domowe. Nie ułożyła sobie życia osobistego, zaś opieka nad matką stała się istotą jej życia. Długotrwałość sprawowania opieki nad swoją matką (gdy tę opiekę mogła sprawować godząc ją z zatrudnieniem, jak i później, gdy sprawowała ją wykorzystując stosowne zasiłki z ubezpieczenia społecznego), A.K. usprawiedliwiała z przyczynami etycznymi, jak i samym faktem bardzo silnego związku emocjonalnego pomiędzy tymi dwiema kobietami, kontynuowaniem opieki także po dniu 1 maja 2003 roku, zwłaszcza gdy z uwagi na wiek matki i postępy choroby, opieka ta stawała się jeszcze bardziej niezbędna. Nie bez znaczenia jest tu także choroba matki – utrata pamięci i związane z tym uzasadnione przeświadczenie skarżącej, że matka zrobi sobie krzywdę, gdy będzie pozbawiona opieki. Sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką było z pewnością jej wyborem. Wyborem na całe życie. Jednakże wyboru tego skarżąca nie dokonała w maju 2003 roku, gdy opiekę nadal kontynuowała, mimo braku świadczeń, ale, co jest tu istotne, kilka lat wcześniej. Środki finansowe, jakimi dysponowała matka skarżącej uniemożliwiały samoubezpieczenie A.K. w okresie po 1 maja 2003 roku, bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb oraz kosztów leczenia. A.K. nie ustawała w staraniach uzyskania jakiegokolwiek świadczenia z tytułu opieki, będąc cały czas przeświadczona, że takie świadczenie jest należne. W niniejszej sprawie bezsporne jest długotrwałe sprawowanie opieki przez skarżącą nad swoja niepełnosprawna matką, niezdolną do samodzielnej egzystencji, inwalidką I grupy. Z roku na rok, w związku z procesem starzenia, jak i w związku z postępem choroby, powiększał się zakres sprawowania tej opieki. Trudności związane z całokształtem sprawowania takiej opieki i jej długotrwałość doprowadziły w rezultacie do całkowitej utraty zdolności do pracy przez samą skarżącą od października 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustala powyższe fakty, jednakże wyciąga z nich nieprawidłowe wnioski. Tę bardzo nietypową okoliczność długotrwałej stałej opieki należy zestawić z faktem długoletniego stażu ubezpieczeniowego A.K. – ponad 24 lata, co odnosząc do jej wieku – 50 lat, nie jest w niniejszej sprawie bez znaczenia. Pominąwszy okresy nieskładkowe (6 lat), ponad 18 lat stażu ubezpieczeniowego zostało przez skarżącą wypracowane przez bezpośrednie świadczenie pracy (okres składkowy). Natomiast okres nieskładkowy to głównie stosowne zasiłki z ubezpieczenia społecznego, związane z opieką sprawowaną nad matką. Tak więc nie mamy w niniejszej sprawie doczynienia z osobą unikającą pracy, ale z osobą obarczoną poważnym nieszczęściem, któremu cały czas usiłowała samodzielnie sprostać. Poważnym błędem organu jest niewiązanie ze sobą wszystkich tych wyżej wskazanych okoliczności. Skarżąca od października 2006 roku jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Fakt nielegitymowania się przez nią w ostatnich latach (maj 2003 – październik 2006) opłacaniem składek ubezpieczenia społecznego znajduje swoje usprawiedliwienie w fakcie wcześniejszego poświęcenia się dla chorej matki, które zresztą pochłonęło większość jej dorosłego życia i w pewnej mierze odmiennie ją ukształtowało. W porównaniu z ogólnym okresem ubezpieczenia skarżącej (ponad 24 lata) i jej wiekiem (50 lat) okres trzech i pół roku nie jest tu nadmierny, a nadto jest on usprawiedliwiony wyjątkowymi i szczególnymi okolicznościami. Powoływanie się przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy na zapadły w innej konkretnej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 22 września 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 26/04) nie jest trafne, albowiem mimo pewnego podobieństwa, stany faktyczne obu spraw znacznie się różnią. W sprawie A.K. mamy do czynienia z osobą legitymującą się stosunkowo długim, w porównaniu z jej wiekiem, stażem ubezpieczeniowym i kontynuowaniem rozpoczętej wiele lat temu opieki. Organ, ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, jest związany treścią niniejszego wyroku i dlatego powinien zwrócić szczególną uwagę na podane wyżej aspekty sprawy i dokonać prawidłowego zważenia ciężaru argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 par. 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.