II SA/Wa 26/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Marek Pietras Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Protokolant Iwona Cichocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2004 r. sprawy ze skargi M.H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r., którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił M.H. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których p. H. nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Takie okoliczności, zdaniem organu nie zostały udowodnione. Z akt rentowych wynika, że łączny okres ubezpieczenia p. H. wynosi 3 lata 6 miesięcy i 7 dni., który jest nieadekwatny do jej wieku. W ostatnim dziesięcioleciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy nie udokumentowano żadnego ubezpieczenia. Pracę popartą opłacaniem składek na ubezpieczenie wykonywała od stycznia 1975 r. do sierpnia 1977 r. W ocenie Prezesa ZUS przerwy w świadczeniu pracy nie były spowodowane szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi spełnienie ustawowych warunków do renty, bowiem w tym czasie nie była orzeczona wobec p. H.całkowita niezdolność do pracy. Fakty te powodują, że świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane, ponieważ przepis art. 83 ustawy emerytalnej nie pozwala na przyznanie świadczenia w oderwaniu od przepracowania odpowiednio długiego okresu, chociaż niewystarczającego do przyznania świadczenia ustawowego, gdyż świadczenie przyznane w trybie wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie. Wskazano, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżąca wnosiła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podała, że w 1979 r. urodziła niepełnosprawne dziecko, którym opiekowała się okresowo, tj. do 1983 r. Córka zmarła w 1990 r. W roku 1986 i 1990 urodziła kolejne dzieci. Po śmierci córki nie podjęła pracy, ponieważ była załamana. W 1997 r. została orzeczona w stosunku do niej częściowa niezdolność do pracy. Decyzją lekarza orzecznika z czerwca 2003 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy do czerwca 2005 r. Podkreśla, że nie uchylała się od podjęcia jakiejkolwiek pracy, tylko tragedia rodzinna nie pozwalała jej na podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast, zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przyznane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Zauważyć należy, że skarżąca na 48 lat życia posiada łącznie 3 lata i 6 miesięcy okresów ubezpieczenia. Jedyny okres składkowy przypada na lata 1975-1977, natomiast całkowita niezdolność do pracy została dopiero orzeczona w czerwcu 2003 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad chorym dzieckiem nie jest okolicznością niezależną od woli skarżącej, lecz jej wyborem i podejmując go powinna liczyć się z jego konsekwencjami. Tak więc umieszczona w art. 83 ustawy przesłanka niezdolności do pracy nie jest ziszczona w sytuacji niemożności podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem z niedorozwojem. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. Ustalono, że skarżąca ma 48 lat i posiada jedynie 3 lata i 6 miesięcy okresu ubezpieczenia. Skarżąca swoją bezczynność zawodową do 1990 r. tłumaczyła sprawowaniem opieki nad córką, zaś po 1990 r. złym stanem fizycznym i psychicznym. Z akt rentowych wynika, że problemy ze zdrowiem zaczęły się w 1994 r., w 1997 r. została orzeczona częściowa niezdolność do pracy, a dopiero w 2003 r. została orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem okoliczności te nie tłumaczą tak krótkiego okresu zatrudnienia. Podkreślić należy, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 cyt. ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna skarżącego. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek z tym, że w przypadkach, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia, mógł on sam lub uprawniony członek rodziny otrzymać świadczenie nadzwyczajne. Dlatego sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz przerwanie pracy i opieka nad chorą córką, przy bardzo krótkim okresie składkowym i nieskładkowym, nie może być postawą do przyznania tego świadczenia Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.