II OSK 1251/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Maria Rzążewska Sędziowie Krystyna Borkowska ( spr) Teresa Kobylecka Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 26 września 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej ze skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej C. w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1827/05 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1827/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi M. B. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] uwzględniającą w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę Spółdzielni Mieszkaniowej "C." na decyzję tego organu w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, co następuje: Decyzją z dnia [...] – na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej "C" – Prezydent Miasta O. wymeldował M. B. z pobytu stałego w O. przy ul. [...]. Powodem wymeldowania było opuszczenie przedmiotowego lokalu przez M. B., w związku z jego aresztowaniem. Lokal został przekazany do dyspozycji Spółdzielni, a następnie przydzielony nowemu najemcy. Wojewoda [...]– po rozpatrzeniu odwołania M. B. –decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o odmowie wymeldowania odwołującego się z miejsca pobytu stałego w O. przy ul. [...]. Na powyższą decyzję Spółdzielnia Mieszkaniowa "C" złożyła skargę do sądu administracyjnego. Skarga ta została uwzględniona w całości przez organ odwoławczy, który decyzją z dnia [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] i utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...]. Na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] M. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uwzględniając skargę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem organ może wymeldować osobę z miejsca pobytu stałego, jeżeli opuści ona o miejsce i nie dopełni obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest jednolity pogląd, iż spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli (wyroki NSA z dnia 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99; z dnia 17 marca 2003 r., V SA 2323/02; z dnia 23 lutego 2001 r., V SA 3169/00). M. B. zamieszkał w lokalu nr [...] przy ul. [...] w O. we wrześniu 2003 r., zaś 8 grudnia 2003 r. został w nim zameldowany. W lokalu tym mieszkał do dnia 6 lutego 2004 r., tj. do dnia aresztowania go. Wydając decyzję w trybie autokontroli Wojewoda [...] przyjął ostatecznie, że skarżący został skazany na 25 lat pozbawienia wolności za czyn określony w art. 148 § 1 Kodeksu karnego oraz że o warunkowe przedterminowe zwolnienie będzie mógł ubiegać się nie wcześniej niż po odbyciu 20 lat pozbawienia wolności. W ocenie Sądu organ odwoławczy błędnie przyjął, że w opisanej sytuacji opuszczenie lokalu należy traktować jako trwałe i dobrowolne. O dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego pobytu można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w danym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a nieprzebywanie w nim nie jest wymuszone sytuacją niezależną od takiej osoby (tak też WSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 października 2005 r., IV SA/Wa 1234/05). Sąd zwrócił także uwagę na fakt, że od wyroku skazującego została złożona kasacja, która nie została dotąd rozpoznana. Ponadto Kodeks karny wykonawczy umożliwia w określonych sytuacjach opuszczanie zakładu karnego. Sąd I instancji wskazał też, że nie została w wyczerpujący sposób wyjaśniona przez organy sprawa przebywania skarżącego w spornym lokalu do czasu aresztowania. Materiał dowodowy w tej kwestii jest sprzeczny. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "C" w O., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca Spółdzielnia zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, że opuszczenie lokalu nastąpiło wbrew woli zameldowanego i że tym samym nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do wymeldowania. W ocenie skarżącej Spółdzielni "dobrowolność" opuszczenia lokalu nie może być tłumaczona "z pominięciem oceny zachowania się osoby zameldowanej". Inna jest sytuacja prawna osoby, która opuszcza lokal z powodu bezprawnych działań osób trzecich, od tej, która opuszcza miejsce pobytu na wskutek własnych bezprawnych działań. Zrównanie tych odmiennych sytuacji jest nie do pogodzenia z konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości, praworządności i proporcjonalności, a w szczególności z art. 2, art. 7, art. 32 i art. 47 Konstytucji RP. Także analiza orzecznictwa sądowego pozwala na wysnucie wniosku, że brak dobrowolności w opuszczeniu lokalu dotyczy sytuacji wynikającej z bezprawnych działań lub zachowań innych osób (wyroki NSA z 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99; z dnia 17 marca 2003 r., V SA 2323/02; z dnia 23 września 1999 r., V SA 252/99). Pismem z dnia 7 listopada 2006 r. M. B. złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że o zakresie kontroli zaskarżonego orzeczenia decyduje wnoszący skargę kasacyjną, chyba że zachodzi nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 cyt. ustawy przesłanek nie zaistniała. Kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczy się więc wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. Skargę kasacyjną – jak wynika z treści art. 174 cyt. ustawy – można oprzeć na dwóch podstawach: naruszeniu prawa materialnego – przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenia przepisów postępowania , o ile uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jedynym zarzutem skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, sprowadzający się do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych "przez przyjęcie, iż opuszczenie lokalu nastąpiło wbrew woli zameldowanego". Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy stwierdzić, co następuje: Naruszenie prawa materialnego przejawiające się w jego błędnej wykładni polega na mylnym zrozumieniu a więc wadliwej interpretacji treści normy prawnej, wynikającej z przepisu objętego zarzutem naruszenie. Nieodzownym elementem uzasadnienia tej podstawy kasacyjnej winno więc być wskazanie na czym polega wadliwa interpretacja tego przepisu przez Sąd I instancji, a także wyjaśnienie jak zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną przepis ten winien być rozumiany. Natomiast uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe jego zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, czyli błędnym uznaniu, że stan faktyczny ustalony w sprawie odpowiada hipotetycznemu stanowi przewidzianemu w danym przepisie. Należy przy tym zauważyć, że obydwie te podstawy nie mogą zachodzić jednocześnie (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, art. 174). Zawarte w skardze kasacyjnej uzasadnienia zarzutu naruszenia przez sąd art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazuje, iż w istocie sprowadza się on do niewłaściwego zastosowania ww. przepisu, tj. wadliwej jego subsumcji. Aby zarzut ten mógł odnieść zamierzony skutek należało w takiej sytuacji zarzucić sądowi naruszenie odpowiednich przepisów postępowania (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna tego rodzaju zarzutów jednak nie zawiera. Powoduje to, iż za bezskuteczne należy uznać próby podważania przez skarżącą spółdzielnię ocen i ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zawartego w wyroku rozstrzygnięcia. Już tylko z tego powodu skarga podlegała oddaleniu. Niezależnie od tego podnieść należy, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji uchylił decyzję organu odwoławczego nie tylko z uwagi na reprezentowanie odmiennego od wyrażonego w ww. decyzji stanowiska w kwestii "dobrowolnego opuszczenia" przez M. B. przedmiotowego lokalu ale również dlatego, iż uznał, że sprawa dotycząca przebywania ww. w tym lokalu nie została wyczerpująco wyjaśniona. W aktach sprawy – zdaniem Sądu – znajdują się dowody wskazujące na to, iż najemca lokalu W. B. zawsze mieszkał w lokalu sam. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, iż niewyjaśnienie wskazanej wyżej okoliczności, mającej rozstrzygające znaczenie dla wyniku sprawy czyniło zasadnym uchylenie decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego – w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W ocenie sądu kasacyjnego, Sąd I instancji – zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy – nadmierne znaczenie przypisuje kwestii dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego lokalu. Zakładając, że opuszczenie lokalu nastąpiło w związku z aresztowaniem, to było to konsekwencją popełnionego przez M. B. przestępstwa na osobie, która dysponowała mieszkaniem. To czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji kiedy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań. Z punktu widzenia art. 15 ust. 2 cyt. ustawy istotne znaczenie ma aby opuszczenie lokalu miało trwały charakter. Prawomocnie orzeczona kara 25 lat pozbawienia wolności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powoduje, iż uznać należy, że opuszczenie lokalu przez zameldowanego miało charakter trwały. Stosownie do brzmienia art. 9 ust. 2b cyt. ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie pobytu w tym lokalu. Zatem przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i przez najbliższych 20–25 lat przebywać tam nie będzie. Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.