II FSK 338/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędziowie NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), WSA del. Jacek Jaśkiewicz, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 września 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 198/07 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 15 stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. II FSK 338/08 Uzasadnienie 1. Wyrokiem z dnia 25 września 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygnaturze akt I SA/Gl 198/07, oddalił skargę J.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 15 stycznia 2007 roku w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 stycznia 2007 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało postanowienie tegoż organu z dnia 5 grudnia 2006 r., oddalające skargę na czynności egzekucyjne. Jako podstawę postanowienia wskazano art. 23 § 1 i § 3 oraz art. 54 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 36, poz. 161 z późn. zm.) dalej u.p.e.a., oraz art. 127 § 3 w zw. z art. 144 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze zmianami) dalej k.p.a. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 5 grudnia 2006 r. oddaliło skargę J. K. na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego to jest Prezydenta Miasta C. w postaci zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Prawem tym było świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności (będącego organem rentowym) poprzez wezwanie organu rentowego, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia emerytalnego zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego zaspokojenia zobowiązań pieniężnych. Organ w uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje zobowiązanemu w sytuacjach, co do których ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia. Tymczasem okoliczności podnoszone przez J.K. stanowią podstawę do wnoszenia zarzutów w trybie art. 33 i art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, toteż nie mogą być rozpatrzone w trybie skargi na czynności egzekucyjne. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.K. nie podzielił poglądu Kolegium o wykluczaniu się postępowań zainicjowanych skargą i zarzutami, przy czym wskazał, iż złożył oba te środki jednocześnie (wyjaśnił też, iż wydano już rozstrzygnięcie w przedmiocie wniesionych zarzutów, uznając je za bezzasadne). Następnie zobowiązany zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 roku Nr 121, poz. 844) poprzez przyjęcie, iż podatek ten obciąża go jako współdłużnika, gdy brak jest dokumentu potwierdzającego jego tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Zaakcentował, iż jest jedynie spadkobiercą I.K., a z tego faktu nie wynika posiadanie nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło w zaskarżonym postanowieniu, że skarga na czynności egzekucyjne może dotyczyć czynności wykonawczych postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 1a pkt 2 cyt. ustawy, do czynności wykonawczych można zaliczyć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, obejmujące czynności faktyczne (a nie akty prawne). Ponownie wskazano, iż przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia np. zarzutów, zażalenia czy wniosku o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż strona w skardze jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestionuje samą zasadność nałożenia na nią obowiązku podatkowego, lecz nie kwestionuje czynności wykonawczych tego postępowania. 2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdził, że nie narusza ono prawa. Wskazał, że przepis art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umożliwia zobowiązanemu wniesienie skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Sąd stwierdził, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego może być wnoszona na czynności o charakterze wykonawczym i środek ten nie przysługuje na czynności procesowe, polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego (przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego). Skarżący zarówno w skardze jak i w późniejszych pismach procesowych nie sformułował jasno skargi dotyczącej czynności organu w postaci zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego u organu rentowego oraz wezwania tegoż organu, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia emerytalnego zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego zaspokojenia zobowiązań pieniężnych. W dalszej kolejności Sąd wskazał, że autor skargi sformułował zarzuty dotyczące zasadności nałożenia na niego obowiązku podatkowego i złej woli innego ze spadkobierców. Zarzuty te jednak nie mogły stanowić postawy do wniesienia skargi w trybie art. 54 § 1 cyt. ustawy. Sąd nie mógł bowiem w niniejszym postępowaniu ocenić zasadności obciążenia skarżącego podatkiem od nieruchomości czy też rozstrzygnąć w przedmiocie skutków niewłaściwego zachowania się innego spadkobiercy. Tego rodzaju argumenty podlegały, jak zauważył Sąd, rozpatrzeniu w innym trybie (zainicjowanym przez skarżącego) tj. w postępowaniu wymiarowym czy w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku (lub innym postępowaniu przed sądem powszechnym). Sąd nie dopatrzył się także jakichkolwiek uchybień przy zastosowaniu środka egzekucyjnego przewidzianego w art. 79 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec tego Sąd oddalił skargę w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 września 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) dalej u.p.p.s.a. 3. W skardze kasacyjnej J. K., zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 141 § 4 u.p.p.s.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia oraz lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia przez sąd. Kolejny zarzut dotyczył rażącego naruszenia przez Sąd zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) poprzez wydanie zaskarżonego orzeczenia bez dogłębnego zbadania uprzednio postawionych zarzutów i merytorycznego ustosunkowania się do wnioskowanych przez stronę dowodów. Następnie zarzucono Sądowi naruszenie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez bezzasadne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do wniesienia środka zaskarżenia w postaci skargi na czynności egzekucyjne. Autor skargi kasacyjnej wskazał również na uchybienia Sądu w zakresie art. art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U z 2006 r., Nr 121, poz. 844 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że podatek od nieruchomości jest obowiązkiem skarżącego jako współposiadacza, współwłaściciela będącego współdłużnikiem solidarnym mimo, że w sprawie nie znajduje się żaden dokument potwierdzający tytuł prawny skarżącego do przedmiotowej nieruchomości, a organ wydający decyzję bazuje wyłącznie na oświadczeniu na piśmie złożonym przez M. A., którego nie dostarczono skarżącemu a nadto nie zezwolono na zapoznanie się z jego treścią w sposób bezpośredni. Ostatni zarzut wskazywał na naruszenie w zaskarżonym wyroku art. 215 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 roku Nr 8, poz. 60 ze zm.), poprzez wydanie orzeczenia zobowiązującego J.K. do uiszczenia należności podatkowych na tym przepisie oraz popełnienie błędu w ustaleniach faktycznych oraz nieprawidłową ocenę materiału dowodowego poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy. W oparciu o powołane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i "orzeczenie co do meritum sprawy", ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podtrzymano dotychczasowe stanowisko w sprawie, przy czym sformułowane wyżej zarzuty nie znalazły precyzyjniejszego rozwinięcia prawnego ani uzupełnienia. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw ani zarzutów, a zatem należało ją oddalić. Badanie zasadności powołanych w skardze kasacyjnej podstaw poprzedzić należy przypomnieniem, że skarga ta jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, którego elementy konstrukcyjne i treściowe wyznaczają granice jej rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 u.p.p.s.a.) W szczególności związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać jedynie naruszenie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie podstawy kasacyjnej oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Zgodnie z art. 174 u.p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy przy tym do koniecznych cech skargi kasacyjnej (art. 176 u.p.p.s.a.). Ma to istotne znaczenie dla usprawiedliwienia tej skargi kasacyjnej. W podanych podstawach, ich zarzutach oraz uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego nie wskazał rodzaju naruszonego prawa (materialnego lub procesowego stosownie do treści art. 174 pkt 1 lub 2 u.p.p.s.a.). Jeśli którakolwiek z podanych podstaw skargi miała charakter materialny, prawidłowość jej postawienia wymagała również wskazania sposobu naruszenia prawa (błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie); jeśli procesowy: wymagane było postawienie i uzasadnienie zarzutu, iż uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto w skardze kasacyjnej nie został określony zakres zaskarżenia (art. 176 u.p.p.s.a.) Zawiera ona też pojęcie nie znane podstawom tego środka zaskarżenia (rażące naruszenie prawa). Ostatni zaś zarzut pozbawiony jest jakiejkolwiek podstawy prawnej. Omawiane uchybienia mają charakter elementarny prowadząc do ominięcia wymogów explicite wyrażonych w ustawie. Przy tak rysujących się zastrzeżeniach co do treści powołanych w skardze kasacyjnej podstaw konieczne jest podkreślenie, że przyjęte przez ustawodawcę w art. 183 § 1 u.p.p.s.a. granice rozpoznania sprawy oznaczają, iż tylko wskazane w skardze kasacyjnej przyczyny zaskarżenia orzeczenia sądu niższej instancji są rozważane przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie może on z urzędu, poza nieważnością postępowania (która w sprawie nie zachodziła), podjąć działań, mających na celu wykrycie innych niż wskazane wyraźnie naruszeń prawa. Zatem poprawiać, uzupełniać czy konkretyzować podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest bowiem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych. Poza wskazanymi wyżej, prima facie dostrzegalnymi uchybieniami konstrukcyjnymi, nie sposób uniknąć wrażenia, iż uzasadnienie skargi kasacyjnej jest wyłącznie polemiką z rozstrzygnięciem organów podatkowych nie zaś Wojewódzkiego Sądu Administracyjnemu, czemu służy przecież istota skargi kasacyjnej. Dodać też należy, iż zarówno art. 7 i 8 k.p.a. jak i art. 215 Ordynacji podatkowej nie były stosowane przez sąd pierwszej instancji, a za utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i piśmiennictwie uznać należy stanowisko, iż przepisy regulujące postępowanie administracyjne w tym i podatkowe, powołane w oderwaniu od stosownych przepisów postępowania sądowego, nie mogą stanowić podstawy zaskarżenia wyroku w procesie kasacyjnym, o której mowa w art. 174 pkt 2 u.p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 184 u.p.p.s.a., orzeczono jak w wyroku.