II FSK 24/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędziowie NSA Stanisław Bogucki, WSA del. Tomasz Zborzyński, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "F." spółki z o.o. z siedzibą we W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 września 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 947/07 w sprawie ze skargi "F." spółki z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 20 lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w części decyzji organu I instancji i określenia straty w podatku dochodowym od osób prawnych za okres 5 – 31 lutego 2002 r. p o s t a n a w i a oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 24 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 947/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę F Sp. z o. o. w W. (dalej: Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 lutego 2007 r. w przedmiocie uchylenia w części decyzji organu pierwszej instancji i określenia straty w podatku dochodowym od osób prawnych za okres od dnia 5 lutego 2002 r. do dnia 31 lutego 2002 r. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: pełnomocnik Spółki pismem z dnia 23 marca 2007 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 lutego 2007 r. Pełnomocnik nie uiścił wpisu stałego od wniesionej skargi. W związku z powyższym sąd powołując się na treść art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej: p.p.s.a. oraz § 2 ust. 3 pkt 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem wskazał, że wpis stały od skargi na decyzję w sprawach skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu zobowiązań podatkowych wynosi 500 zł. W ocenie sądu z akt sprawy wynika, iż profesjonalny pełnomocnik strony skarżącej nie uiścił wpisu stałego od wniesionej skargi, a tym samym uchybił wymogowi formalnemu, ustanowionemu dla pism wnoszonych przez profesjonalnego pełnomocnika, od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowo-administracyjnego - oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Wobec nie wykonania ciążącego na reprezentującym stronę skarżącą radcy prawnym obowiązku, sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższe postanowienie w całości zarzucając mu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, tj. zaniechanie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi wniesionej przez stronę skarżącą, a w dalszej kolejności odrzucenie tejże skargi, pomimo niejednoznaczności przepisów rozporządzenia i braku precyzji w określeniu sposobu uiszczania wpisu w sytuacji, gdy skarga wnoszona jest do sądu za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżony akt administracyjny, a także w sytuacji, gdy jedynie z orzecznictwa NSA wynika, iż w danej sprawie należy od skargi uiścić wpis stały; - art. 221 p.p.s.a poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. zaniechanie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi wniesionej przez stronę skarżącą, a w dalszej kolejności odrzucenie tejże skargi, pomimo niejednoznaczności przepisów rozporządzenia i braku precyzji w określeniu sposobu uiszczania wpisu w sytuacji, gdy skarga wnoszona jest do sądu za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżony akt administracyjny, a także w sytuacji, gdy jedynie z orzecznictwa NSA wynika, iż w danej sprawie należy od skargi uiścić wpis stały; - § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia poprzez błędne ustalenie, iż sprawa niniejsza należy do "innych spraw z zakresu zobowiązań podatkowych", zaś brak wcześniejszego ustalenia czy dana sprawa nie należy do spraw objętych wpisem stosunkowym, a następnie do której z podanych kategorii spraw należy ją zakwalifikować i jaki wpis należy od niej uiścić; - § 2 ust 3 pkt 15 rozporządzenia poprzez jego powołanie w treści zaskarżonego postanowienia, mimo braku takiego przepisu w powołanym wyżej rozporządzeniu; - § 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie, tj. pominięcie, iż sprawa dotycząca częściowego uchylenia decyzji organu I instancji i określenia straty w podatku dochodowym jest sprawą, w której wpis zależy od wysokości pieniężnej objętej zaskarżonym aktem, zaś jedynie z orzecznictwa NSA wynika, iż w sprawach tych należy uiścić wpis stały, a w konsekwencji odrzucenie skargi jako nie opłaconej, bez wcześniejszego wezwania strony do uiszczenia wpisu w należnej wysokości; - § 5 rozporządzenia poprzez pominięcie, iż przy uiszczaniu wpisu zarówno gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego, jak i na rachunek bankowy tego sądu - należy wskazać tytuł wpłaty, rodzaj pisma, od którego wpis jest uiszczany, raz sygnaturę akt sądowych, podczas gdy strona wnosząc skargę na decyzję organu administracyjnego za pośrednictwem tego organu nie ma możliwości wskazania sygnatury akt sądowych, które nie są jeszcze założone, a zatem nie ma możliwości uczynić zadość wymogom powołanego przepisu; - art. 45 ust, 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa strony skarżącej prawa do sądu, poprzez odrzucenie skargi bez wcześniejszego wezwania do uiszczenia wpisu, pomimo niejednoznaczności przepisów rozporządzenia i braku precyzji w określeniu sposobu uiszczania wpisu w sytuacji, gdy skarga dotyczy należności pieniężnej, tj. częściowego uchylenia przez organ odwoławczy decyzji wymiarowej wydanej przez organ I instancji oraz określenia straty w podatku dochodowym; - art. 87 Konstytucji RP poprzez zbagatelizowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, iż orzecznictwo sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a w konsekwencji nie może być podstawą odrzucenia skargi w sytuacji, gdy jedynie z orzecznictwa NSA wynika, iż od skargi w danej sprawie winien być uiszczony wpis stały; niejednoznaczność przepisów i przyjęty w orzecznictwie (na potrzeby ściśle określonej sprawy sądowej) sposób ich wykładni nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla strony w postaci odrzucenia skargi; w konsekwencji WSA we Wrocławiu zamiast odrzucać skargę winien był wezwać stronę (także reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika) do jej opłacenia; W związku z tak postawnymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania przez rozszerzony skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, albowiem w przedmiotowej sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Na początku należy wskazać, ze z art. 221 p.p.s.a. wynika, że pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt SK 11/05 § 5 ust. 2 rozporządzenia został uznany za niezgodny z art. 221 p.p.s.a. oraz z art. 2 Konstytucji RP. Przepis § 5 ust. 2 rozporządzenia utracił moc obowiązującą z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, tj. z dniem 17 marca 2006 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 45, poz. 322). Wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że pisma wnoszone przez adwokatów lub radców prawnych, podlegające opłatom stałym, które nie zostaną należycie opłacone jednocześnie ze złożeniem pism, będą przez sądy administracyjne pozostawiane bez rozpoznania, lub odrzucane, bez uprzedniego wzywania do uiszczenia opłat, stosownie do art. 221 p.p.s.a. Skarga w niniejszej sprawie nosi datę 14 czerwca 2007 r. i została złożona w dniu 15 czerwca 2007 r., a więc została sporządzona już po dacie wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przepis art. 54 § 1 p.p.s.a. stanowi, że skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Wpis stały uiszcza się zaś bez wezwania Sądu i gdy pismo procesowe nie zostanie właściwie opłacone zostaną zastosowane sankcje wynikające z art. 221 p.p.s.a. W niniejszej sprawie pełnomocnik strony zarzucił naruszenie art. 220 § 1 i 3 oraz art. 221 p.p.s.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Należy wyjaśnić, że pojęcie błędna wykładnia oraz niewłaściwe zastosowanie mają własne odrębne znaczenia. Błędna wykładnia przepisu polega na mylnym (nieprawidłowym) rozumieniu danej normy prawnej. Natomiast niewłaściwe zastosowanie prawa polega na błędnej subsumcji, tj. "podciągnięciu" stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis. Z alternatywnego ujęcia każdej z tych postaci naruszenia prawa wynika, że jeżeli skarżący pragnie zakwestionować zaskarżone orzeczenie z punktu widzenia obydwu postaci naruszenia prawa, powinien wyraźnie wskazać każdą z tych postaci i przytoczyć zarzuty odnoszące się odpowiednio do każdej z nich. Autor skargi kasacyjnej uważa, że w niniejszej sprawie pełnomocnik strony powinien zostać wezwany do uiszczenia wpisu, gdyż ze względu na swój charakter należy ona do spraw objętych wpisem stosunkowym, a nie stałym. Jest to pogląd błędny, gdyż przedmiotem niniejszej sprawy jest uchylenie w części decyzji organu pierwszej instancji i określenia straty w podatku dochodowym od osób prawnych za wskazany okres. Nie można więc uznać, że przedmiotem zaskarżonego aktu była należność pieniężna, stanowiąca wartość przedmiotu zaskarżenia, o której mowa w art. 216 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia nie może być określona kwotowo. Skoro zatem nie był należny wpis stosunkowy, należało przyjąć, że właściwy jest wpis stały. Kwoty wpisu stałego od skargi do sądu administracyjnego pierwszej instancji oraz od zażalenia na postanowienia tych sądów określają przepisy § 2 rozporządzenia, uzależniając ich wysokość od formy prawnej zaskarżonego aktu, a także od jego przedmiotu. W niniejszej sprawie zastosowanie miał § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia (Sąd pierwszej instancji mylnie wskazał na § 2 ust. 3 pkt 15, ale prawidłowo powołał treść pkt 12 rozporządzenia), a nie przepisy rozporządzenia dotyczące wpisu stosunkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podatnik (pełnomocnik) powinien wiedzieć, że w każdym sądzie funkcjonuje Wydział informacji o sprawach, gdzie można się dowiedzieć na jakim etapie postępowania jest sprawa, kiedy wpłynęła do Sądu i jaką nadano jej sygnaturę. Dowiadywanie się jest jednym z obowiązków profesjonalnego pełnomocnika – szczególnie, że przepis art. 221 p.p.s.a. dotyczy właśnie profesjonalnych pełnomocników, a nie stron działających bez ich pomocy. Nie można zgodzić się również z zarzutem naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Niezrozumiałe jest w jaki sposób naruszono prawo strony do sądu, poprzez niewezwanie jej pełnomocnika do uiszczenia wpisu stałego od skargi, skoro w świetle w/w przepisów uiszczenie tego wpisu stanowiło jego obowiązek procesowy. Z kolei art. 87 Konstytucji RP dotyczy źródeł prawa obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pełnomocnik strony sugeruje, że uznanie danego wpisu za stały lub stosunkowy zależy od oceny Sądu. Należy jednak wskazać, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom i to właśnie na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uznał, że niniejszej sprawie mamy do czynienia z wpisem stałym. Stwierdzić także należy, że pełnomocnik Spółki winien zachować należytą staranność w prowadzeniu spraw mocodawcy i dbałość o jego interesy. W niniejszej sprawie staranności takiej nie dochował i tym samym pozbawił stronę możliwości dalszego dochodzenia swych praw przed Sądem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.