V SA/Wa 407/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2007 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] Wnioskiem z dnia 20 lipca 2004 r. S. C. wniósł o umorzenie obciążających go należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 1996 r. do 31 grudnia 1998 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż nie prowadzi działalności gospodarczej od października 1998 r., wyjaśnił, że od 1997 r. toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego z byłą żoną. Nie posiada samochodu i nie otrzymuje pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej; obecnie przebywa na rencie chorobowej (552 zł brutto). Sytuacja materialna wnioskodawcy jest ciężka, żona jako rencistka otrzymuje 570 zł brutto. Wskazał, iż nie jest w stanie spłacać zadłużenia, które powstało z powodu trudnej sytuacji gospodarczej, gdyż za pracę otrzymywał wynagrodzenie w towarze lub z dwumiesięcznym opóźnieniem w stosunku do daty wystawienia faktury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] września 2004 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okres od stycznia 1996 r. do września 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym składek na ubezpieczenie społeczne, składek na Fundusz Pracy, składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, kosztów upomnień i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, iż w wyniku przeprowadzonych ustaleń stwierdzono, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą do dnia 24 maja 1999 r. i z tym dniem postanowiono wykreślić podmiot z ewidencji działalności gospodarczej mocą decyzji z dnia [...] maja 1999 r. Organ wskazał, iż wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w kwocie 552 zł, a jego żona otrzymuje świadczenie w kwocie 700 zł. ZUS wyjaśnił, że strona jest właścicielem trzech nieruchomości i posiada, jak wynika z zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., zaległości z tytułu podatków w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę. W ocenie ZUS- u wnioskodawca posiada dochód podlegający egzekucji oraz majątek o wartości egzekucyjnej, a zatem w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu wyżej wymienionej ustawy. Zobowiązany nie przedstawił ponadto żadnych dokumentów, które uzasadniłyby umorzenie zaległości pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na jego ważny interes. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez wnioskodawcę, rozstrzygnięcie ZUS zostało utrzymane w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. Prezes ZUS wyjaśnił, iż zadłużenia figurujące na kontach rozliczeniowych wnioskodawcy w ZUS nie obejmują składek na jego ubezpieczenie społeczne, lecz są to nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych przez niego pracowników i zleceniobiorców, a zatem nie mają do nich zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: u.s.u.s. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 984/05 stwierdził nieważność rozstrzygnięcia Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. ze względu na naruszenie przepisów o właściwości. W ocenie Sądu organem właściwym do rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był w owym czasie Minister Polityki Społecznej. Postanowieniem z [...] listopada 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał, w związku ze zmianą treści przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przedmiotowy wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Prezes ZUS utrzymał decyzję z dnia [...] września 2004 r. w mocy i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1996 r. do września 1998 r. oraz kosztów upomnień i odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Organ wskazał, iż wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony osiągającej dochody w kwocie ok. 1000 zł netto. Dwie nieruchomości, które strona przekazała w dniu [...] czerwca 2005 r. pasierbicy w drodze umowy darowizny są przedmiotem skargi pauliańskiej Zakładu Ubezpieczeń społecznych. Organ podkreślił, iż strona utraciła prawo do renty i prowadzone jest postępowanie odwoławcze od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia rentowego. Pismem datowanym na 30 marca 2006 r. wnioskodawca zaskarżył decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzją z [...] maja 2006 r. Prezes ZUS na podstawie przepisu art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej - p.p.s.a. uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] lutego 2006 r. z uwagi na naruszenie przepisów procedury administracyjnej, brak należytego uzasadnienia oraz fakt, iż nie zostało podane, co wzięto pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia i nie odniesiono się szczegółowo do zarzutów skarżącego i złożonych przezeń dokumentów. Ponadto w ocenie organu dłużnik nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem przedmiotowej decyzji. Pismem datowanym na 10 maja 2006 r. organ zawiadomił wnioskodawcę, iż w jego sprawie zakończono postępowanie wyjaśniające, w związku z czym przysługuje mu prawo wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie siedmiu dni od daty otrzymania pisma. Wnioskodawca, korzystając z prawa do wypowiedzenia się w sprawie, uzupełnił materiał dowodowy o postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. oraz opinie lekarskie. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisu art. 138 §1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: kpa, Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i nie ma nikogo na utrzymaniu, nie jest również właścicielem żadnego pojazdu, a egzekucja administracyjna prowadzona przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. została umorzona. Wyjaśnił, że strona zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu należącym do pasierbicy; zarówno wnioskodawca, jak też jego żona ma problemy ze zdrowiem i ponosi związane z tym koszty leczenia. Prezes ZUS stwierdził, iż w przypadku pozytywnego dla Zakładu zakończenia postępowania możliwe będzie skierowanie egzekucji do majątku strony, oraz że brak w sprawie przesłanek przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności. W ocenie organu wnioskodawca mieszkając wraz z żoną w mieszkaniu należącym do córki żony nie ponosi kosztów wynajmu, a jedynie stałe wydatki w kwocie około 200 zł, a sytuacja zdrowotna małżonków nie jest na tyle poważna, by stanowić wystarczającą przesłankę do umorzenia należności. Prezes ZUS stwierdził ponadto, iż strona nie udowodniła w sposób przekonywujący okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek mimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Powyższe rozstrzygnięcie strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji jako naruszającej prawo. W skardze wskazano, iż organ błędnie ustalił, że skarżący był właścicielem trzech nieruchomości, gdyż wchodziły one w skład jego majątkowej wspólności małżeńskiej z pierwszą żoną, a sprawa sądowa o podział majątku wspólnego nie z winy skarżącego trwała około 9 lat. Zdaniem skarżącego w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w K. ze skargi pauliańskiej powództwo Zakładu było niezasadne, gdyż obdarowana pasierbica skarżącego przyjęła darowiznę w dobrej wierze, a objęta darowizną nieruchomość była wolna od obciążeń. W księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości była jedynie wzmianka o toczącym się postępowaniu pomiędzy Zakładem a darczyńcą w kwestii zaległych należności, dlatego też powództwo powinno być oddalone. Strona stwierdziła, że nieprawdą jest, jakoby posiadała ona środki na spłatę zaległych świadczeń, gdyż ZUS w O.. cofnął decyzję w sprawie przyznania świadczenia rentowego i skarżący przez półtora roku nie otrzymywał żadnych świadczeń, a dopiero po odwołaniu się do Sądu Okręgowego decyzja ta została zmieniona. Skarżący wyjaśnił, że posiada ponaddwudziestoletni samochód, który nie stanowi żadnej wartości rynkowej i nie jest używany z uwagi na bardzo trudną sytuację majątkową skarżącego. Ponadto wskazał, iż zarówno dzieci jego, jak też jego obecnej żony są dorosłe i kontakty z nimi są utrudnione. Skarżący zaprzeczył, iż mieszka w mieszkaniu córki swej żony, gdyż właścicielka mieszkania przed wyjazdem za granicę zadysponowała przedmiotowym mieszkaniem i obecnie wnioskodawca wraz z żoną mieszka w zaadaptowanym pomieszczeniu gospodarczym, ponosząc koszty zakupu opału, energii elektrycznej i gazu. Dodatkowo w skardze podniesiono, iż wnioskodawca wraz z żoną utrzymują się z rent, których suma wynosi około 1000 zł i nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a małżonkowie nie posiadają żadnego majątku ruchomego bądź nieruchomego. Oboje mają poważne kłopoty zdrowotne, zaś wydatki związane z leczeniem zamykają się w dużych kwotach i ze względu na bardzo trudną sytuację majątkową zmuszeni są rezygnować z systematycznego leczenia. Stan obojga wyklucza podjecie jakiejkolwiek pracy. Strona wskazała ponadto, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. z uwagi na sytuacje majątkową i rodzinno-zdrowotną podatnika decyzją z [...] lutego 2006 r. umorzył zaległe należności wnioskodawcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Należy przypomnieć, iż w sprawie S. C. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał dwie decyzje merytoryczne ( pierwszo i drugoinstancyjną ) w dniach [...] września i [...] grudnia 2004r., następnie, po stwierdzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieważności decyzji z dn. [...] grudnia 2004r., organ wydał w dniu [...] lutego 2006r. decyzję drugoinstancyjną, utrzymującą w mocy decyzję z [...] września 2004r. Po wniesieniu przez S. C. ponownej skargi do sądu administracyjnego, organ w dniu [...] maja 2006r. wydał decyzję, powołując w podstawie prawnej m. in. art. 54 § 3 p.p.s.a., którą uchylił w całości decyzję z dnia [...] lutego 2006r., a następnie po kontynuowaniu postępowania administracyjnego, dnia [...] września 2006r. wydał kolejną decyzję administracyjną ( podając w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt. 1 kpa ), którą utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] września 2004r. Sąd zważył, że zgodnie z art. 54 § 3 p.p.s.a organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Zarówno treść przepisu, jaki i ukształtowane na jego gruncie orzecznictwo oraz poglądy doktryny jednoznacznie wskazują, iż dopuszczalna w tym trybie autokontrola swojego działania przez organ administracji musi spełniać jedyny warunek, jakim jest uwzględnienie skargi w całości. Ocena, czy przesłanka ta została spełniona musi nastąpić w kontekście treści skargi. Organ uwzględniając skargę w całości winien uznać za uzasadnione zarówno zarzuty oraz wnioski skargi, jak i wskazaną w niej podstawę prawną. "W zasadzie przez "uwzględnienie skargi w całości" należy rozumieć uwzględnienie skargi co do istoty sprawy, chyba, że skarżący wyraźnie wskazuje, że chodzi mu o inne rozstrzygnięcie. Dopuszczalne jest zatem stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli tego domagał się skarżący - por. uchwałę składu 7 sędziów NSA z 5 lipca 1999r., FPS 20/98 ( ONSA 1999, nr 4 poz.120). ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo prawnicze LexisNexis. Warszawa 2004)." Uwzględniając powyższe uwagi należy w pierwszej kolejności stwierdzić, iż w skardze z 30 marca 2006r. na decyzję z dnia [...] lutego 2006r. S. C. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uwzględnienia jego wniosku o umorzenie zaległych składek w całości. Rozstrzygnięciu organu odmawiającemu umorzenia zaległości zarzucił błędną ocenę jego sytuacji finansowej, która, jak twierdzi, faktycznie jest bardzo trudna i uniemożliwia spłatę zobowiązań wobec ZUS. W tym wypadku działania organu w trybie samokontroli, w wyniku którego najpierw wydano decyzję uchylającą zaskarżone rozstrzygnięcie, a następnie decyzję utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną odmawiającą S. C. umorzenia zaległości nie mogą w żadnym wypadku być uznane ze zgodne z treścią art. 54 § 3 p.p.s.a., gdyż nie stanowią uwzględnienia skargi w całości, ani nawet w jakiejkolwiek części. Dlatego też zarówno decyzja z dnia [...] lutego 2006r., jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] maja 2006r. naruszały art. 54 § 3 p.p.s.a., który został wskazany jako podstawa procesowoprawna do ich wydania. Stanowi to naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co z kolei stanowi o konieczności wyeliminowania ich z obiegu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. Jeśli chodzi o decyzję z dnia [...] maja 2006r., to podstawą działania sądu był ponadto przepis art. 135 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zatem ze względu na wskazane wyżej naruszenia prawa uchyleniu musiała podlegać także decyzja z [...] maja 2006r. W tym miejscu należy dodać także, iż niedopuszczalne i niezgodne z prawem było zaniechanie przez organ nadania biegu skardze wnioskodawcy od decyzji z [...] lutego 2006r. Nawet bowiem prawidłowe dokonanie autokontroli w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. nie zwalnia organu z obowiązku przekazania skargi do sądu zgodnie z treścią art. 54 § 2 p.p.s.a. Adresatem skargi jest zawsze sąd administracyjny, a nie organ, który ma tylko określone obowiązki związane z takim, a nie innym, przewidzianym przez aktualnie obowiązujące przepisy, trybem jej wnoszenia. W każdym bądź razie, uchylenie niniejszym wyrokiem obu decyzji wydanych niezgodnie z treścią art. 54 §3 p.p.s.a., powoduje konieczność niezwłocznego nadania przez organ biegu skardze S. C. z dnia 30 marca 2006r., celem rozpatrzenia jej przez sąd. Z tych wszystkich przyczyn, na podstawie wyżej powołanych przepisów należało orzec jak w wyroku. ----------------------- 1