I SA/Po 1036/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.), Sędziowie WSA Elwira Brychcy, as. sąd. WSA Katarzyna Nikodem, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. oddala skargę /-/ K.Nikodem /-/ W.Zygmont /-/ E.Brychcy Inspektor Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej J. K. decyzją z dnia [...]. nr [...] określiła podatnikowi A. G. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące: od lutego do sierpnia i od października do listopada 1997r. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję. Skarga na ostateczną decyzję organu odwoławczego została odrzucona postanowieniem z dnia 5.04.2002r. NSA w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 2625/01 Z decyzji wynikało, że podatnik prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą, firma :"A" A. G., zawarł w 1997r. umowy kupna- sprzedaży z przedsiębiorstwem "B"- T.B., z przedsiębiorstwem "C" – T. B. i z przedsiębiorstwem "D" – W. K. i na podstawie otrzymanych faktur sprzedaży odliczył podatek VAT naliczony przy nabyciu towarów. Organy podatkowe uznały, że faktury pochodziły od podmiotów nie prowadzących działalności gospodarczej, nie będących podatnikami podatku VAT, gdyż nie dokonały zgłoszenia rejestracyjnego w podatku VAT (VAT-R), nie deklarowały podatku należnego od zawartych umów sprzedaży i nie odprowadzały należnego podatku do budżetu państwa. Tym samym, nie były to podmioty uprawnione do wystawiania faktur sprzedaży VAT, a przepis § 54 ust. 4 pkt 1 lit.a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1.12.1997r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 156, poz. 1024 ze zm.) przewiduje, iż faktury wystawione przez podmiot nie istniejący lub nie uprawniony do wystawiania faktur nie mogą stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27.04.2004r., sygn. K 24/03, który wszedł w życie w dniu 12.05.2004r., orzekł, iż przepis art. 32 a ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, jest niezgodny z przepisem art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a nadto, że § 48 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.03.2002r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym 3, jest niezgodny z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji. Podatnik dnia 29.12.2004r. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. [...] i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy, polegającego na uchyleniu decyzji organu I instancji. Podatnik wskazał jako podstawę wznowienia art. 240 § 1 pkt 8 O.p. i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.04.2004r. K 24/03. We wniosku o wznowienie postępowania podatnik zawarł również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Uzasadniając ten wniosek stwierdził, że w sprawie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy . Podatnik uzależniał podjęcie dalszych czynności od zakończenia postępowania egzekucyjnego. Podniósł, że wznowienie postępowania na podstawie przepisu 240 § 1 pkt 8 O.p. może nastąpić wyłącznie na podstawie żądania strony. Okres jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na żądanie wznowienia postępowania, wydaje się być stanowczo za krótki. Powyższe ograniczenie nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia, toteż wniosek należy oceniać według jego treści, a nie cech formalnych. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] znak [...] na podstawie art. 162 § 1 i 2, art. 183 § 1 w zw. z art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 O.p. odmówił podatnikowi przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu stwierdził, iż toczące się postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości nie jest przeszkodą do składania wniosków i tym samym nie można uzależnić podjęcia dalszych czynności od zakończenia tego postępowania. Natomiast skarga została odrzucona postanowieniem NSA OZ w Poznaniu z dnia 14.05.2001r. sygn. akt I SA/Po 2625/01. W okresie od dnia wejścia w życie orzeczenia (od 12.05.2004r. do 12.06.2004r., kiedy minął ustawowy termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 8 O.p.), nie zaistniały żadne przeszkody uniemożliwiające stronie złożenie wniosku o wznowienie postępowania. W zażaleniu podatnik domagał się uchylenia powyższego postanowienia i przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Zarzucił, iż przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności strony i działać w sposób, który nie skutkuje nadmierną surowością i zamknięciem drogi do obrony praw. Okres jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia na żądanie wznowienia postępowania jest za krótki. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [..]. nr [...], na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 162 § 1 - 3 O.p. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając postanowienie stwierdził, że naruszenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (okres od 13.06. do 29.12. 2004r.) nie usprawiedliwia prowadzone postępowanie egzekucyjne ani sądowe. Podatnik nie uprawdopodobnił (ciężar dowodu, że spóźnienie jest niezawinione, spoczywał na podatniku) braku winy w niedochowaniu terminu. W skardze podatnik domagał się uchylenia powyższego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [..] r., a także zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu skarżący złożył niezwłocznie po ustaleniu, że rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedyną możliwość wzruszenia decyzji podatkowych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Podał, że jako przedsiębiorca nie śledzi na bieżąco wyroków ogłaszanych przez Trybunał Konstytucyjny i przez długi czas nic o tym wyroku nie wiedział. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawując w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Wprawdzie ciężar daniny publicznej nie powinien zależeć od czynności proceduralnej jaką jest dotrzymanie terminu (por. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla "Ustawa ordynacja podatkowa - komentarz", Dom Wydawniczy ABC, 2000r., str. 390) jednakże, co wymaga podkreślenia, dobroczynny skutek terminów polega na tym - że ujmując poszczególne czynności procesowe w wymierne jednostki czasowe zobowiązują do wykonywania ich w oznaczonym czasie, tak przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, jak i przez stronę postępowania administracyjnego - że pełnią również rolę gwarancyjną dla stron, stabilizują rozstrzygnięcia. Dlatego przywracanie uchybionych terminów nie następuje z urzędu, a samo przywrócenie terminu następuje tylko wyjątkowo - gdy zostaną w zupełności i w sposób nie budzący wątpliwości spełnione prawem przewidziane wymogi. Skarżący nie zdołał pełnienia tych wymogów uprawdopodobnić. Zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy z ważnych powodów termin ten przywrócić na prośbę zainteresowanego, wniesioną, w ciągu siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przepis ten wymaga zachowania szczególnej staranności jako przesłanki koniecznej do usprawiedliwienia uchybienia terminu. Stwierdza on, że aby można było przywrócić termin, należy miedzy innymi uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi. Chodzi zatem o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli skarżącego i uniemożliwiło mu dopełnienie czynności procesowej w terminie. Winę należy rozumieć w sposób obiektywny, wymagając staranności od skarżącego, jako profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, E. Iserzon, J. Starościak, Warszawa 1970r.) Za takie powody uznaje się np. nagłą chorobę, awarię komunikacyjną, pożar, powódź. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego, czy też wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie mogą być uznane za okoliczności wyłączające winę w uchybieniu terminu, gdyż nie stanowią, obiektywnej przeszkody do podjęcia takiej czynności. Poza tym prośba o przywrócenie terminu może być wniesiona najpóźniej w siódmym dniu od ustania przyczyny uchybienia terminu. Termin siedmiodniowy jest już nieprzywracalny, więc w razie jego upłynięcia podatnik bezpowrotnie traci szansę na dokonanie czynności w terminie. Biorąc pod uwagę postępowanie sądowe, które zakończyło się postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2002r. - data ustania przyczyny uchybienia terminu przypadła na maj 2002r. Natomiast w przypadku postępowania egzekucyjnego zweryfikowanie tej daty nie jest w ogóle możliwe, gdyż postępowanie trwa nadal. Przedstawione przez stronę przeszkody uniemożliwiające zachowanie terminu nie istniały do czasu złożenia wniosku o uchybienie terminu, a tym bardziej w okresie od 12maja do 12 czerwca 2004r., kiedy przypadał ustawowy termin do jego złożenia. Również zupełnym nieporozumieniem jest twierdzenie o zbyt krótkim, bo miesięcznym terminie, do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Podkreślenia wymaga, że jest to najdłuższy termin przyjęty do składania środków mających na celu wzruszenie decyzji, w tym także do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z innych, niż w niniejszej sprawie przyczyn. Z wyżej powołanych względów nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia twierdzenie, że skarżący bez własnej winy nie złożył wniosku o wznowienie postępowania z powodu zbyt krótkiego terminu przewidzianego w ustawie do dokonania takiej czynności. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 kwietnia 2004r. sygn. akt K 24/03 wszedł w życie 12 maja 2004r. wobec czego zgodnie z art. 241 § 2 pkt 2 O.p. żądanie wznowienia postępowania mogło nastąpić w terminie miesiąca od tego dnia, tj. do 12 czerwca 2004r. Nie można też podzielić poglądu skarżącego, że brak wiedzy na temat możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania uzasadnia brak jego winy. Cytując fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2007r. sygn. akt I FSK 537/06 podkreślić należy, że każdy, kto podejmuje się funkcjonować w sferze gospodarczej, musi zadbać o stosowną obsługę prawna. Żaden przepis nie nakłada na organy podatkowe obowiązku rozsyłania do podatników informacji o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania po korzystnym dla podatników orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. Realizacja postulatu skarżącego prowadziłaby do zwolnienia z odpowiedzialności za swoje działania podatników i przerzucenia na całe społeczeństwo kosztów obsługi prawnej podmiotów gospodarczych. Taka interpretacja obowiązku informowania stron podważa fundamentalna zasadę informowania o stanie prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej za pośrednictwem organów publikacyjnych jak Dziennik Ustaw i Monitor Polski. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego został prawidłowo opublikowany w Dzienniku Ustaw, to było to wystarczające działanie organów, Państwa do zapewnienia jego obywatelom możliwości prawnych wzruszenia decyzji opartych na zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny przepisie. Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),orzekł Sąd jak w sentencji wyroku. /-/ E. Brychcy /-/ W. Zygmont /-/ K. Nikodem