II GSK 245/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie NSA Janusz Drachal Józef Waksmundzki (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 31 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1841/07 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników postanawia: oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 31 października 2007 r. o sygn. akt IV SA/Wa 1841/07 odrzucił skargę M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego wobec skarżącego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W zaskarżonej decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej Prezes KRUS odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności innej decyzji z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] o ustaniu rolniczego ubezpieczenia społecznego wobec M. K., gdyż nie znalazł podstaw prawnych określonych w art. 156 k.p.a. uprawniających organ administracji publicznej do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Organ podał, że w okresie od 22 września 1996 r. do 30 listopada 1996 r. i od 1 października 1997 do 31 grudnia 1997 r. oraz od 17 września 2002 r. skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik we własnym gospodarstwie rolnym. Jednakże w 2004 r. została ujawniona organowi nowa okoliczność faktyczna tj. informacja Urzędu Gminy w R. o wykreśleniu M. K. z ewidencji działalności gospodarczej w dniu [...] grudnia 2000 r., do której został wpisany [...] listopada 1997 r. Skutkiem tego było wydanie decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.). Ponadto organ pouczył stronę o przysługującym jej prawie odwołania od decyzji do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., w oparciu o art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.), dalej p.p.s.a. odrzucił skargę M. K. na decyzję Prezesa KRUS z [...] maja 2007 r. gdyż uznał, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd podniósł, że decyzja z [...] marca 2004 r. została skontrolowana przez sądy powszechne tj. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2004 r. a następnie przez Sąd Apelacyjny w K. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. odmówił rozpoznania skargi kasacyjnej i w ten sposób uznał zasadność decyzji o ustaniu ubezpieczenia wobec skarżącej. Zgodnie z art. 83a ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s. w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników decyzje ostateczne Zakładu - odpowiednio Prezesa KRUS, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład (Prezesa KRUS) uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Na tej podstawie Sąd I instancji przyjął, że w sprawach dotyczących ustania ubezpieczenia społecznego rolników właściwy jest sąd powszechny a wraz z wniesieniem odwołania sprawa otrzymuje status sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 k.p.c. Zatem ponowna weryfikacja decyzji przez organ administracji jest niedopuszczalna. Sąd I instancji zarzucił także, że skarga na decyzję Prezesa KRUS została wniesiona do sądu z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. gdyż skarżąca nie wyczerpała środków zaskarżenia tj. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co jest warunkiem koniecznym do skutecznego złożenia skargi przed sądem administracyjnym. Z wymienionych względów Sąd I instancji uznał, że skarga na decyzję z dnia [...] maja 2007 r. jest niedopuszczalna i wydał postanowienie o jej odrzuceniu. W skardze kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. M. K. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 51 ust.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. przez przyjęcie, że Prezes KRUS posiada wyłączną kompetencję do stwierdzenia nieważności decyzji i w związku z tym strona nie ma uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania sądowoadmnistracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj: - Art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) w ten sposób, że Sąd I instancji nie skontrolował prawidłowo zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem; - Art. 58 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 180 § 1 k.p.a. , art. 51 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 83a ust. 2 u.s.u.s., art. 156 § 1 i art. 157 § 2 i § 3 k.p.a. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej; - Art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarga na decyzję została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia; - Art. 133 i art. 134 p.p.s.a. w ten sposób, że Sąd I instancji zamknął rozprawę uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną w sytuacji, gdy wydał orzeczenie jedynie na podstawie części akt sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że skoro przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. określa tylko kompetencje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezesa KRUS) w zakresie wydawania decyzji o zmianie, uchyleniu i stwierdzeniu nieważności decyzji ostatecznych to nie można twierdzić, jak przyjął to Sąd I instancji, że strona - ubezpieczony nie ma prawa złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności. W świetle przepisu art. 83a ust. 2 u.s.u.s. organ nie może stwierdzić nieważności decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy strona wniosła odwołanie od takiej decyzji do sądu powszechnego. Przepis ten wyłącza jednak zastosowania art. 157 § 2 k.p.a, co wynika z art. 180 § 1 k.p.a. Według skarżącego organ wszczyna postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z urzędu, wtedy gdy akt ten nie zostanie zaskarżony do sądu powszechnego zaś na wniosek, gdy strona występuje o wszczęcie takiego postępowania. Ponadto skarżący podniósł, że jeżeli sprawa ma charakter administracyjny to Prezes KRUS błędnie pouczył go o prawie wniesienia odwołania do sądu powszechnego i tym samym pozbawił skarżącego prawa zaskarżenia tej decyzji w trybie właściwym dla postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. W ramach zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego skarżący zarzucił Sądowi I instancji, że niezasadnie odrzucił skargę na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2007 r. z powodu niewyczerpana środków zaskarżenia. Należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W świetle art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje już żaden środek prawnej kontroli przewidziany w ustawie taki jak: zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wymóg ten nie dotyczy jednak sytuacji, w której skargę na akt administracyjny lub czynność wnosi Rzecznik Praw Obywatelskich lub prokurator. Zatem przesłanką skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest wyczerpanie środka zaskarżenia określonego w ustawie procesowej regulującej dane postępowanie, w którym został wydany zakwestionowany akt administracyjny. Będzie to zwyczajny środek zaskarżenia w postaci zażalenia lub odwołania, a jeśli żaden z takich instrumentów prawnych stronie nie przysługuje - środek prawny nadzwyczajny w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z kolei w przepisie art. 58 § 1 pkt 1- 6 p.p.s.a. ustawodawca określił enumeratywnie sytuacje, w których sąd administracyjny odrzuca skargę jako niedopuszczalną. Punkt 6 tego przepisu stanowi, że Sąd I instancji odrzuci skargę, jeżeli z innych przyczyn jej wniesienie jest niedopuszczalne. Dyspozycja tego przepisu obejmuje więc sytuację, w której strona zaskarżyła akt administracyjny wydany w I instancji i nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych służących weryfikacji tego aktu i kończących postępowanie administracyjne w sprawie. W rozpoznawanej sprawie M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. bezpośrednio od decyzji Prezesa KRUS z [...] maja 2007 r. wydanej w I instancji, w której organ ten odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności innej decyzji dotyczącej ustania ubezpieczenia społecznego. Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi rolnictwa. Przepis art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. stanowi, że ilekroć jest mowa w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego o ministrach rozumie się przez to kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra. Od decyzji wydanych w I instancji przez ministra stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.). Zaskarżona decyzja nie była rozstrzygnięciem ostatecznym, gdyż strona nie wniosła do Prezesa KRUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z tego względu należy stwierdzić, że Sąd I instancji wydając postanowienie o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł prawidłowo. Skarżący prawidłowo wybrał drogę sądowoadministracyjną w sprawie decyzji Prezesa KRUS odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jednakże nie wyczerpał środków zaskarżenia określonych w przepisach prawa. Jak słusznie zauważył skarżący Prezes KRUS, błędnie pouczył stronę o przysługującym jej prawie wniesienia odwołania od zaskarżonej decyzji do sądu powszechnego-Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. w terminie miesiąca od daty doręczenia stronie rozstrzygnięcia organu. Wadliwe pouczenie w tej sprawie mogłoby stanowić przesłankę do ewentualnego wystąpienia przez stronę z wnioskiem do Prezesa KRUS o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z przepisami k.p.a. Skarżący mógłby wystąpić z takim wnioskiem do organu po otrzymaniu postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi. Podkreślić jednak należy, że błędne pouczenie organu co do rodzaju środka zaskarżenia przysługującego stronie od decyzji Prezesa KRUS nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak sentencji.