II GZ 101/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 1847/07 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi I. R. im. prof. dr hab. med. E. R. w W. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie przyznania dotacji podmiotowej na finansowanie podstawowej działalności statutowej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1847/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyznał I. R. im. prof. dr hab. med. E. R. w W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie jego skargi na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie dotacji podmiotowej na finansowanie podstawowej działalności statutowej. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. I. R. im. prof. dr hab. med. E. R. w W. złożył w dniu 11 maja 2007 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 3 października 2007 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w W. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Po rozpatrzeniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 31 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1847/07 odmówił Instytutowi przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, stwierdzając, iż skarżąca posiada na rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie 509.281,78 zł co zdaniem Sądu przesądza o tym, że nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 8/08 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w W. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie NSA wskazał, iż w niniejszej sprawie o prawo pomocy wnosi podmiot o specyficznej formie - Instytut stanowiący jednostkę badawczo-rozwojową, co powoduje konieczność weryfikacji stanowiska dotyczącego wyznaczenia granic dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny powołał się na przepis art. 35 ustawy o finansach publicznych i wskazał, że jego treść wyklucza dowolność w dysponowaniu środkami, natomiast wprowadza wymóg planowego nimi gospodarowania. Ta cecha, jak wskazał NSA, odróżnia omawiane podmioty od tych, które działając na rynku gospodarczym mogą swobodnie dysponować własnymi środkami i w tym kontekście należałoby rozważyć twierdzenie strony, że w ustalonym planie finansowym nie posiada ona wystarczających środków na pokrycie nieplanowanych wydatków w postaci opłaty sądowej, a sam fakt posiadania przezeń środków na rachunku bankowym w wysokości 509.281,78 zł nie przesądza o posiadaniu wystarczających środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Sąd drugiej instancji wskazał także na kwestię realnej możliwości ściągnięcia należności krótkoterminowych objętych wierzytelnościami i że przedwczesne byłoby rozstrzygnięcie tego zagadnienia poprzez przyjęcie w oderwaniu od realiów, że istnienie nieuregulowanych jeszcze należności pieniężnych gwarantuje stronie posiadanie środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając ponownie sprawę stwierdził, że stosownie do treści przepisu art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 11 maja 2007 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Oceniając możliwości finansowe Instytutu Sąd wziął pod uwagę stan środków pieniężnych zgromadzonych na jego rachunku bankowym oraz fakt, że jest on jednostką badawczo-rozwojową należącą do sektora finansów publicznych, w którym obowiązuje dyscyplina finansów publicznych. Zgodnie z oświadczeniem Instytutu w jego planie finansowym nie zostały ustalone żadne środki na cele związane z pokryciem kosztów sądowych w niniejszej sprawie. WSA wskazał, że stosownie do treści art. 35 ustawy o finansach publicznych wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokości ustalonych w ustawie budżetowej, uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego i w planie finansowym jednostki samorządu terytorialnego i w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych, zatem nawet posiadanie środków na rachunku bankowym nie jest wystarczające do przyjęcia możliwości ich przeznaczenia na wpis sądowy. Rozważając z kolei pozycję budżetu jednostki obejmującą należności krótkoterminowe Sąd dał wiarę twierdzeniom strony skarżącej o braku realnej możliwości ściągnięcia tych należności. Z tych przyczyn oraz biorąc pod uwagę wysokość ciążących na Instytucie kosztów wpisu od skargi (19.025,- zł) Sąd przyjął, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co skutkowało przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł zażalenie na to postanowienie domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu wskazał, że nie podziela argumentacji sądów obu instancji, ponieważ każdy plan rzeczowo-finansowy jednostki badawczo rozwojowej, jaką jest Instytut, powinien przewidywać istnienie rezerwy finansowej, która mogłaby być przeznaczona na sfinansowanie nieprzewidzianych wydatków. Wskazał również, że plany finansowe jednostek sektora finansów publicznych nie są niezmienne i mogą być korygowane w trakcie ich wykonywania. Zdaniem Ministra skarżący należy co prawda do sektora finansów publicznych nie jest jednak jednostką budżetową, co oznacza, że osiąga dochody również z działalności prowadzonej na zasadach komercyjnych. W odpowiedzi na zażalenie I. R. im. prof. dr hab. med. E. R. w W. wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 w związku z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny kontrolując orzeczenie sądu I instancji, na które zostało wniesione zażalenie, rozstrzyga czy podczas orzekania nie doszło do naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O ile sąd I instancji nie naruszył prawa, nie istnieją podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do oceny słuszności rozstrzygnięcia, a jedynie jego legalności. (v. postanowienie NSA z 17 marca 2008 r., sygn. akt I GZ 41/08). Zdaniem NSA dla oceny zaskarżonego postanowienia znaczenie miał fakt, iż zapadło ono po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek uchylenia pierwotnego rozstrzygnięcia przez sąd kasacyjny. Należy podkreślić, że w sprawie zachodzi sytuacja, w której zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd I instancji był związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i wspomniana okoliczność miała wpływ na zakres oceny zaskarżonego postanowienia. Sąd I instancji w procesie ponownego rozstrzygania miał zatem obowiązek uwzględnienia wydanego już w tej w sprawie przez NSA orzeczenia, a gdyby orzekał z jego pominięciem naruszyłby zasadę prawidłowego orzekania i naraził się na zarzut naruszenia art. 190 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że rozpoznając ponownie sprawę i oceniając sytuację finansową strony skarżącej Sąd I instancji zasadnie wziął pod uwagę fakt, że jest ona jednostką badawczo-rozwojową należącą do sektora finansów publicznych, w którym obowiązuje dyscyplina finansów publicznych a w planie finansowym nie zostały ustalone żadne środki na cele związane z pokryciem kosztów sądowych. Z tych względów stan środków pieniężnych zgromadzonych na jego rachunku bankowym nie przesądza kwestii możliwości poniesienia kosztów postępowania. Brak też podstaw, aby nie dać wiary oświadczeniu Instytutu, że brak jest realnej możliwości wyegzekwowania należności krótkoterminowych. W świetle powyższego, zdaniem NSA, prawidłowość postanowienia WSA z dnia 20 lutego 2008 r. nie budzi wątpliwości. Z tych względów skoro postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. - oddalił zażalenie jako niezasadne.