II FSK 46/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Marek Zirk - Sadowski, Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia WSA del. Jacek Jaśkiewicz (sprawozdawca), Protokolant Anna Dziewiż - Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. D.-K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1816/07 w sprawie ze skargi M. D.-K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 11 września 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości za 2001 r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną. 1. Postanowieniem z 31 października 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. D. – K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 11 września 2007r. nr [...]. Sąd pierwszej instancji, po poddaniu skargi wstępnej kontroli wskazał, że stosownie do art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.) pisma wnoszone przez adwokata lub radcę, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Oznacza to, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193; dalej powoływane jako Rozporządzenie w sprawie wysokości zasad pobierania wpisu), że wpis należny w sprawie wynosi 100 zł i jest wpisem stałym. Stwierdziwszy, że skarga została wniesiona, w imieniu skarżącej przez pełnomocnika - adwokata K. O. Sąd Wojewódzki poczynił ustalenia, że skarga nie została opłacona bez wezwania. 2. Strona skarżąca wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania zarzucając naruszenie przepisów postępowania: - art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (nieważność postępowania) polegające na wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi i przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie, w sytuacji gdy pełnomocnik wnoszący skargę nie był umocowany do jej wniesienia, nie został wezwany do uzupełnienia braków i nie przedstawił pełnomocnictwa; - art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a. polegające na nie wezwaniu pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi przez złożenie pełnomocnictwa; - art. 44 § 2 p.p.s.a. poprzez nie wyznaczenie terminu do uzupełnienia tego braku w postaci przedłożenia pełnomocnictwa; - art. 221 w zw. z art. 220 § 1 p.p.s.a. poprzez nie wezwanie skarżącej do uiszczenia należnego wpisu i odrzucenie skargi w sytuacji gdy pełnomocnik pierwotnie miał być (i został) umocowany do sporządzenia skargi; - art. 221 z zw. z art. 163 § 2 p.p.s.a. przez uznanie, iż skarżąca nie zapłaciła opłaty sądowej w sytuacji gdy taka opłata została dokonana przed doręczeniem postanowienia o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu środka odwoławczego, pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że reprezentował skarżącą w postępowaniu podatkowym i jego dotychczasowe pełnomocnictwo było ograniczone jedynie do tych czynności - nie uprawniało go do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny dostrzegł brak opłaty od skargi, to mógł się on stać podstawą do odrzucenia skargi dopiero po wezwaniu pełnomocnika do usunięcia braków w postaci przedłożenia pełnomocnictwa. W uzasadnieniu skargi wskazano również, że pełnomocnik strony miał jedynie sporządzić skargę i nie uczestniczyć w dalszym postępowaniu. Potwierdzeniem tego miało być pełnomocnictwo złożone do akt. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Podane w skardze kasacyjnej podstawy nie są usprawiedliwione. Z istoty pełnomocnictwa wynika zasada, że każda z czynności procesowych pełnomocnika pociąga za sobą w chwili jej dokonania (zaniechania) bezpośrednie i natychmiastowe skutki dla mocodawcy. Zasada to koresponduje z wymogiem określonym w art. 221 p.p.s.a. Jednakże zastosowanie rygoru przewidzianego wskazanym przepisem wymaga ustalenia, czy dane pismo zostało wniesione przez radcę prawnego lub adwokata. Dlatego wyjaśnienie, czy strona skarżąca jest prawidłowo reprezentowana przez pełnomocnika wyprzedza ocenę, czy skarga została należycie opłacona. W podzielanym tu postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2006 r. (I GSK 2212/06, publ. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzecznictwo, pod red. B. Dautera, Warszawa 2007 r., s. 392) podkreślono, iż przemawiają za tym argumenty wywiedzione z zasady skargowości (art. 3 § 2 p.p.s.a.) oraz potrzeba wyjaśnienia wątpliwości dotyczących umocowania osoby wnoszącej skargę w imieniu innego podmiotu. Wykazanie statusu podmiotu wnoszącego skargę w imieniu cudzym dokonuje się przez złożenie dokumentu wykazującego zasadę oraz rodzaj stosunku określanego mianem pełnomocnictwa procesowego (art. 37 § 1 p.p.s.a.). Nie ma wątpliwości, że niedołączenie pełnomocnictwa przy pierwszej czynności procesowej jest usuwalnym brakiem formalnym. Przyjmuje się w takiej sytuacji, iż wezwanie do usunięcia tego braku kieruje się do pełnomocnika (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 123; M. Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 217). Usunięcie braku może także polegać na pisemnym potwierdzeniu udzielonego pełnomocnictwa dokonanym po wniesieniu skargi (post. NSA z dnia 20 grudnia 2005 r., II OSK 241/05, publ. LEX 190983). Uchybieniem Sądu pierwszej instancji było zatem wywiedzenie skutku z art. 221 p.p.s.a. przed wdrożeniem postępowania zmierzającego do usunięcia braku polegającego na niedołączeniu do skargi pełnomocnictwa procesowego lub jego wierzytelnego odpisu. 4. Rozważając skutki tego uchybienia należy mieć na względzie, że brak należytego umocowania pełnomocnika występuje zarówno wtedy, gdy w tym charakterze występowała osoba, która mogła być pełnomocnikiem, lecz istniały braki w udzieleniu pełnomocnictwa, jak i wtedy, gdy jako pełnomocnik podejmowała czynności osoba, która w ogóle pełnomocnikiem być nie mogła. Tylko w drugiej sytuacji nie jest dozwolone potwierdzenie przez stronę dokonanych przez pełnomocnika czynności. Zatem występowanie w charakterze pełnomocnika procesowego osoby, która nie może być pełnomocnikiem, oznacza zawsze brak należytego umocowania powodujący nieważność postępowania (por. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., III CZP 154/07, OSNC 2008/12/133). Z racji tożsamości rozważanej regulacji procesowej pogląd ten na gruncie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy w pełni podzielić przyjmując, że nieważność postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zachodzi w sytuacji, gdy czynności procesowe pełnomocnika uprawnionego - w rozumieniu art. 35 p.p.s.a. - który nie złożył pełnomocnictwa do reprezentacji strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym, zostały po ich dokonaniu potwierdzone przez stronę. Zatem rozważenie skutków uchybienia wymaga ustalenia ich istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 174 pkt p.p.s.a.). Z treści odpisu dokumentu z dnia 7 listopada 2007 r., załączonego do skargi kasacyjnej (k. 29 akt Sądu pierwszej instancji) wynika, że adwokatowi K. O. zostało udzielone pełnomocnictwo do "złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego" oraz została "zatwierdzona czynność w postaci wniesienia tej skargi datowanej na dzień 17 września 2007 r." 5. Na tle art. 221 p.p.s.a. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało poczynione rozróżnienie pomiędzy umocowaniem do sporządzenia skargi kasacyjnej a umocowaniem do jej wniesienia. Dystynkcja ta, zrodzona na tle tzw. przymusu adwokackiego wynikającego z art. 175 § 1 p.p.s.a. może być także rozważana przy środkach zaskarżenia nim nie objętych. Nie ma bowiem przeszkód by strona umocowała pełnomocnika tylko do sporządzenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Tym samym jej wniesienie stanowiłoby odrębną czynność, nie objętą zakresem tak udzielonego pełnomocnictwa. Użycie w przedstawionym dokumencie sformułowania "złożenie" będącego synonimem terminu "wniesienie", powołanego także odrębnie do potwierdzenia dokonanej czynności wskazuje, że wolą strony było umocowanie pełnomocnika do wniesienia skargi w rozumieniu art. 54 § 1 p.p.s.a. Z art. 221 p.p.s.a. wynika, że opłata stała, bez wezwania, powinna być uiszczona w takim terminie jaki jest dopuszczalny do złożenia pisma podlegającego tej opłacie (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, op. cit., s. 721). Skoro czynność pełnomocnika strony będącego adwokatem została potwierdzona przez wykazanie jego umocowania do wniesienia skargi to skutki wynikłe z tej czynności obejmują również zaniechanie polegające na braku uiszczenia wpisu stałego. Trzydziestodniowy termin do uiszczenia tego wpisu (biegnący równolegle z terminem do wniesienia skargi) upłynął w dniu 17 października 2007 r. Do dnia jego końca wpis stały od skargi w kwocie 100 zł nie został uiszczony. Dlatego też zachodziła podstawa do odrzucenia skargi. Mimo wskazanego uchybienia i częściowej wadliwości uzasadniania zaskarżonego postanowienia odpowiada ono prawu. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.