I GZ 235/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – F. H. "A." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt I SA/Go 409/06 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. – F. H. "A." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt I SA/Go 409/06 odmówił T. K. - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą F. H. "A." - przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd przypomniał m.in., że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I GZ 81/07 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Go 409/06, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ponowił wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, zaś Sąd I instancji wydając wskazane na wstępie postanowienie stwierdził, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia nie wynika, aby jego sytuacja finansowa uległa zmianie od czasu prawomocnego postanowienia NSA z dnia 21 czerwca 2007 r. Zdaniem Sądu skarżący przytoczył jedynie ogólnikowe informacje znane już Sądowi o stanie rodzinnym i braku dochodów co przesądzało o braku podstawy do zmiany dotychczasowej oceny Sądu o niewykazaniu przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe postanowienie T. K. wniósł zażalenie domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bądź też jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. W. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stanowisko Sądu I instancji, zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, jest krzywdzące dla niego i jego rodziny oraz zamyka mu drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. W jego ocenie, ponad wszelką wątpliwość zostało wykazane, że nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego. Skarżący podkreślił, że od chwili wszczęcia przez organy celne postępowań weryfikacyjnych jego sytuacja rodzinna uległa drastycznej zmianie. Wywodził, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. W konkluzji skarżący podniósł, że nieprzyznanie mu prawa pomocy pozbawi go możliwości zrealizowania jego podstawowego prawa, jakim jest prawo do sądu. Byłoby to sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale również z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżący zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i zażaleniu na ww. postanowienie poprzestał na oświadczeniu, że nie osiąga żadnych dochodów, że nie prowadzi działalności gospodarczej, oraz że koszty utrzymania żony i dwóch nastoletnich synów wynoszą miesięcznie 3.000 zł. W tym stanie rzeczy zgodzić należy się z Sądem I instancji, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Twierdzenia skarżącego o złej sytuacji majątkowej nie zostały bowiem niczym poparte. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane są z urzędu fakty związane z sytuacja majątkową skarżącego z uwagi na fakt wielości spraw skarżącego toczących się przed sądami administracyjnymi. I tak skarżący - wbrew złożonemu oświadczeniu (k. 111 akt) - prowadzi działalność gospodarczą, o czym świadczy fakt zatrudniania w okresie od stycznia do grudnia 2007 r. pracownika z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 400 zł. Wobec powyższego uprawnione jest stwierdzenie, że dane zawarte przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wiarygodne i na ich podstawie ocena aktualnej sytuacji majątkowej strony nie była możliwa, co musi wywołać negatywne dla strony skutki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skoro strona nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów, to istotnie Sąd I instancji nie dysponował materiałem, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy, zaś z materiału znajdującego się w aktach sprawy wynika, że od czasu zakończenia postępowania międzyinstancyjnego (postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I GZ 81/07) sytuacja skarżącego nie ulega zmianie (pogorszeniu). Na marginesie wskazać należy, że na aprobatę zasługuje twierdzenie skarżącego, iż w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Z tych samych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego, że nieprzyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Tym samym nie można przyjąć, by w stanie faktycznym sprawy to odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy ograniczała jego prawo dostępu do sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.