I SA/Sz 250/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2007 r. sprawy ze skargi T. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę Dyrektor Izby Celnej przed wszczęciem egzekucji w dniu [...] wystawił i doręczył Zobowiązanemu T. M. zamieszkałemu w S. upomnienie. Wobec braku dobrowolnej wpłaty, Dyrektor Izby Celnej wszczął postępowanie egzekucyjne, poprzez dokonanie zajęcia wynagrodzenia za pracę T. M.. Tytuł wykonawczy doręczono Zobowiązanemu wraz z zawiadomieniem o zajęciu w dniu [...]r. Obowiązek objęty tytułem wykonawczym dotyczy długu celnego wynikającego z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]r. Pismem z dnia [...]r. T. M. zgłosił do organu egzekucyjnego zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku w oparciu o przesłankę z art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, który uzasadnia faktem nieotrzymania decyzji organu odwoławczego. Strona utrzymuje, iż jej pełnomocnik skutecznie zawiadomił organ celny o wygaśnięciu umocowania do reprezentowania przed doręczeniem decyzji organu odwoławczego, co powoduje, że decyzja nigdy nie została skutecznie doręczona Stronie postępowania, stąd jest dotknięta wadą nieważności. W konsekwencji Zobowiązany wniósł o wstrzymanie czynności egzekucyjnych oraz umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Celnej występujący jednocześnie w roli wierzyciela i organu egzekucyjnego w dniu [...]r. na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowieniem nr [...], uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku. W uzasadnieniu, wskazał, że jedynie oświadczenie woli mocodawcy tj. T. M. dotyczące cofnięcia pełnomocnictwa może być uznane za skuteczne. Organ przyjął, iż skoro wszelka korespondencja związana z postępowaniem odwoławczym była kierowana do pełnomocnika a informacja o ustaniu pełnomocnictwa wpłynęła do organów celnych od pełnomocnika a nie mocodawcy okoliczność ta pozostaje bez wpływu na uznanie prawidłowości doręczenia ostatecznej decyzji. Jednocześnie organ egzekucyjny poinformował Zobowiązanego o braku podstaw do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Ponadto Dyrektor Izby Celnej wskazał, że T. M. w dniu [...]r. złożył do Dyrektora Izby Celnej pismo w którym zakwestionował fakt doręczenia upomnienia. Wskazał, że w ustawowym terminie złożył przez pełnomocnika odwołanie od decyzji stanowiącej podstawę prawną egzekwowanej należności i do chwili obecnej nie otrzymał rozstrzygnięcia organu odwoławczego, co zdaniem strony uzasadnia wstrzymanie wykonania decyzji, jej uchylenie oraz umorzenie postępowania w sprawie. Pismem z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej wskazał, że postępowanie odwoławcze zostało zakończone decyzją tego organu z dnia [...]r., która w dniu [...]r. została doręczona pełnomocnikowi Strony T. K., zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem. Organ wskazał, że pełnomocnictwo to nie zostało dotychczas wycofane, stąd wysłanie upomnienia przed egzekucyjnego przypominającego o obowiązku dobrowolnego wykonania należności celnej jest działaniem zgodnym z prawem. W dniu [...]r. zobowiązany złożył kolejne pismo, w którym wniósł o uznanie decyzji za nieważną. Podał, że w tym okresie nie był już reprezentowany przez pełnomocnika, o czym Urząd Celny został zawiadomiony pismem z dnia [...]r. i z tego względu wszelka korespondencja w tej sprawie kierowana była w sposób nieprawidłowy, co czyni zasadnym zarzut, iż Strona została pozbawiona prawa czynnego udziału w postępowaniu. Z uwagi na powyższe oraz w związku z kolejnym pismem z dnia [...]r. Urząd Celny wszczął postępowanie administracyjne w sprawie o uchylenie decyzji w trybie art. 265 Kodeksu Celnego. Pełnomocnik Strony pismem z dnia [...] r. złożył zażalenie na ww. postanowienie z dnia [...]r. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego podtrzymał w całości zgłoszony zarzut nieistnienia obowiązku. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z [...]r. w sprawie uznania za nieuzasadniony zarzutu nieistnienia obowiązku. Przyjął mianowicie, iż skoro zgodnie z art. 23 § 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Skarbowej , sprawuje w stosunku do Dyrektora Izby Celnej nadzór jedynie nad egzekucją administracyjna to tym samym jest związany wypowiedzią Dyrektora Izby Celnej jako wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku. W konsekwencji tutejszy organ nie miał możliwości rozstrzygnąć zgłoszonego zarzutu w sposób inny, aniżeli zgodnie ze stanowiskiem wierzyciela. Wskazał ponadto, że podniesiony zarzut był i jest przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez organ celny - Dyrektora Izby Celnej i w trybie art. 265 Kodeksu celnego przez Urząd Celny, a organ egzekucyjny nie może rozstrzygać o zasadności określenia należności celnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. M. podniósł, iż organy administracyjne naruszyły przepisy: - art. 210 i art. 211 Ordynacji podatkowej poprzez niedoręczenie skarżącemu decyzji Dyrektora Izby Celnej nr [...]r, - art. 29 § 1 w związku z art. 27 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez dopuszczenie do egzekucji mimo wystawienia tytułu egzekucyjnego bez podstawy prawnej. Wobec powyższego Strona wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej [...]r. oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzutu nieistnienia obowiązku, zwolnienie od kosztów postępowania sądowego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] doręczonego skarżącemu w dniu [...]r. w przedmiocie zarzutu nieistnienia obowiązku zgłoszonego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Dyrektora Izby Celnej nr [...]r. W uzasadnieniu Skarżący polemizuje ze stanowiskiem tutejszego organu i w dalszym ciągu podtrzymuje, że decyzja z dnia [...]r. nigdy nie stała się decyzją ostateczną i nie może stanowić podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego wobec nie doręczenia Skarżącemu decyzji organu odwoławczego. Wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, że jest związany wypowiedzią wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku i że organ ten nie miał możliwości rozstrzygnąć zarzutu w sposób inny, aniżeli zgodnie ze stanowiskiem wierzyciela, albowiem wszczęcie i prowadzenie przeciwko osobie skarżącego egzekucji administracyjnej jest bezpodstawne. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była decyzja nr [...]r. z dnia [...]r. Decyzja ta została zaskarżona przez pełnomocnika strony, który pismem z dnia [...]r. skutecznie cofnął pełnomocnictwo zawiadamiając o tym organ celny. Dyrektor Izby Celnej dopiero po trzech latach i sześciu miesiącach tj. w dniu [....]r. wydał decyzję nr [...] jako organ odwoławczy i nigdy jej, jak podnosi skarżący, nie doręczył. Z powyższego wynika podnosi skarżący, że decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest nieważna, ponieważ decyzja organu odwoławczego uchylająca przedmiotową decyzję w stosunku do jednej ze stron została w części odnoszącej się także do osoby skarżącego utrzymana w mocy. Z uwagi na nie doręczenie decyzji organu odwoławczego skarżący został pozbawiony prawa złożenia skargi do sądu administracyjnego, zaś decyzja organu I instancji nigdy nie stała się w stosunku do Jego osoby ostateczną. Zatem taka decyzja nie mogła być podstawą wystawienia tytułu wykonawczego będącego podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego a Dyrektor Izby Skarbowej w ogóle się do powyższego nie ustosunkował, stwierdzając jedynie, że "jest związany wypowiedzią wierzyciela". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej odnosząc się do zarzutów skargi z uzasadnieniem jak w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zobowiązany, wnosząc zarzut na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. Nr 229, 2005 r., poz.1954 ze zm.) stwierdził, że nie istnieje egzekwowany obowiązek, ponieważ nie otrzymał decyzji organu odwoławczego. Jeżeli chodzi o przyczyny, o których mowa w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to mogą się one opierać na okolicznościach, które zaszły po wydaniu tytułu wykonawczego. Zarzut nieistnienia obowiązku może być spowodowany np. jego wygaśnięciem wskutek przedawnienia, ale także taką sytuacją, gdzie zobowiązanie podatkowe w ogóle nie powstało wobec braku obowiązku podatkowego lub przedawnienia prawa do jego wymiaru. Przepis art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1-6 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela w tym przedmiocie, przy czym między innymi co do istnienia egzekwowanego obowiązku wypowiedź wierzyciela jest wiążąca dla organu egzekucyjnego. Swoje stanowisko wierzyciel zajmuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie, chyba, że wierzyciel stosownie do art. 34 § 1a stwierdzi niedopuszczalność zarzutu. Powstaje jednak zagadnienie czy ten wymóg dotyczy także sytuacji, gdy zarówno wierzycielem, organem rozpoznającym zażalenie na postanowienie wyrażające stanowisko wierzyciela jak i organem egzekucyjnym jest ten sam organ, a więc jak w sprawie niniejszej Dyrektor Izby Celnej. Stosownie bowiem do art. 19 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor izby celnej jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do których poboru zobowiązane są organy celne na podstawie odrębnych przepisów. Ilekroć w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest mowa o wierzycielu to rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Uprawnionym zaś do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest: (...) w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych oraz z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji albo informacji o opłacie paliwowej - właściwy dla tego naczelnika dyrektor izby celnej (art. 5 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie wierzyciela wyrażające stanowisko w zakresie zarzutów (art. 34 § 1 i 2) jest właściwy, stosownie do art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dla tego wierzyciela organ wyższego stopnia, o którym mowa w art. 17 K.p.a. tj. odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie (...), zatem w myśl § 1a art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o ile odrębne przepisy (inne niż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, za czym przemawia brzmienie § 1 art. 17 tej ustawy, który odsyła do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2 tej ustawy, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 Kpa. Zażalenie zatem rozpoznaje ten sam organ tj. tak jak w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Celnej. Mając powyższe na uwadze wykładnia celowościowa wymienionego przepisu art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi do wniosku, iż w wypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie takiego postępowania - uzyskania stanowiska wierzyciela jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego, ale narusza nadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego. Takie stanowisko znajduje oparcie zarówno w poglądach zaprezentowanych w orzecznictwie (por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt I FPS 4/06, NSA wyrok NSA W-wa z dnia 20 grudnia 2005 r. sygn. akt FSK 2677/04, wyrok NSA W-wa z dnia 07 czerwca 2006 r. sygn. akt II FSK 775/05), jak i w doktrynie prawa (por. R. Hauser, Z. Leoński w Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wyd. C. H. Beck, Warszawa 2003, str. 105). Postanowienie zatem organu egzekucyjnego rozstrzyga o zarzutach wniesionych przez zobowiązanego i zawiera w sobie jednocześnie stanowisko wierzyciela (art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Stanowisko zatem Dyrektora Izby Celnej, który odstąpił w niniejszej sprawie od wystąpienia o własne stanowisko w sprawie uznać należy za zasadne. Stosownie do art. 23 § 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dyrektor izby skarbowej w stosunku do dyrektora izby celnej sprawuje nadzór nad egzekucją należności pieniężnych przy czym jest również (art. 23 § 4 pkt 1 tej ustawy) organem odwoławczym dla postanowień wydanych przez nadzorowane organy egzekucyjne i organem sprawującym -jedynie (art. 23 § 4 pkt 2 tej ustawy), kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej działając, jako organ odwoławczy jedynie dla postanowień wydanych przez organ egzekucyjny a nie wierzyciela na podstawie art. 34 § 4, rozstrzyga o zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Zaskarżenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powyższego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej otwiera temu Sądowi drogę do kontroli postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [....] r. zawierającego również stanowisko wierzyciela. Zobowiązany podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku wskazał, że decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest nieważna, ponieważ decyzja organu odwoławczego uchylająca decyzję określającą należności celne w stosunku do jednej ze stron została w części odnoszącej się także do osoby skarżącego utrzymana w mocy, a z uwagi na brak doręczenia decyzji organu odwoławczego skarżący został pozbawiony prawa złożenia skargi do sądu administracyjnego, zaś decyzja organu pierwszej instancji nigdy nie stała się w stosunku do Jego osoby ostateczną. W istocie zarzut sprowadza się do kwestionowania podstawy wystawienia tytułu wykonawczego opierającego się na nieważnej decyzji z dnia [...]r. Z ustaleń dokonanych przez organ egzekucyjny (będącym jednocześnie wierzycielem z tytułu należności celnych) wynikało, iż skarżący nie uiścił w terminie należności celnych. O wysokości tych zaległości ostatecznie rozstrzygała decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. Skoro skarżący nie dokonał wpłaty na zaległość określoną w decyzji, to organ celny (wierzyciel) był zobowiązany do wystawienia tytułu wykonawczego na tę zaległość oraz skierowania go do egzekucji - co też uczynił. Podstawę do podjęcia takich działań stanowi przepis art. 26 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tak jak wskazał w swoim postanowieniu Dyrektor Izby Celnej , zarzut zobowiązanego co do braku doręczenia decyzji organu odwoławczego a związany ze złożeniem przez pełnomocnika strony pisma z dnia [...]r. zawierającego informację o wygaśnięciu pełnomocnictwa, był przedmiotem oceny organu celnego w postępowaniu w sprawie należności celnych, zakończonym decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. jako organu odwoławczego i skierowaną do pełnomocnika strony a doręczoną [...]r. i są przedmiotem oceny w postępowaniu wszczętym [...]r. przez Urząd Celny w sprawie o uchylenie decyzji w trybie art. 265 Kodeksu Celnego. W toku postępowania egzekucyjnego nie mogła być podstawą weryfikacji ostateczna w administracyjnym toku instancji decyzja Dyrektora Izby Celnej określająca należności celne, na którą wystawiono tytuł wykonawczy. Podstawę do uwzględnienia zarzutu nie mógł też stanowić sam zarzut nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. jak i wszczęcie na wniosek skarżącego postępowania o uchylenie decyzji w trybie określonym w art. 265 ustawy Kodeks celny. Dopiero bowiem wydanie decyzji, którą by stwierdzono nieważność decyzji będącej podstawa wystawienia tytułu wykonawczego mogłoby doprowadzić do uwzględnienia zarzutu skarżącego. Taka sytuacja jednak, jak wynika z przedstawionych sądowi akt sprawy nie miała miejsca. Zatem do uwzględnienia stanowiska zobowiązanego nie mógł doprowadzić zarzut dotyczący prowadzenia postępowania egzekucyjnego a opierający się na braku doręczenia skarżącemu decyzji Dyrektora Izby Celnej w sytuacji, gdy organ opierał się na ustaleniu, iż decyzja została doręczona pełnomocnikowi strony ustanowionemu w toczącym się postępowaniu w sprawie określenia należności celnych. W przeciwnym wypadku w toku egzekucji organ wszedłby w uprawnienia organu odwoławczego - Dyrektora Izby Celnej e - od rozstrzygnięcia wydawanego przez naczelnika urzędu celnego i rozpoznawałby sprawę niejako w trzeciej instancji. Podobnie sam wierzyciel wypowiadając stanowisko w sprawie zarzutów odnosi się do określonego istniejącego stanu faktycznego. W tych okolicznościach uznać należy, że postanowienie Dyrektora Izby Celnej, które jest jednocześnie stanowiskiem wierzyciela zawiera stosowne uzasadnienie, w tym odnosi się do zarzutu zobowiązanego i w okolicznościach niniejszej sprawy jest zasadne. Także rozpoznającemu zażalenie Dyrektorowi Izby Skarbowej sposób zarzucić, jak podnosi skarżący, nie ustosunkowanie się do podnoszonych okoliczności odnośnie braku doręczenia decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej, jak była o tym mowa wyżej, jako organ odwoławczy dla postanowień wydanych przez nadzorowane organy egzekucyjne jest zobligowany stosownie do art. 138 kpa w zw. z art. 144 kpa i art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, poza oczywiście wnikaniem w treść obowiązku określonego decyzją ostateczną organu celnego będącego podstawą prowadzenia egzekucji. Organ odwoławczy wskazał, w zakresie zarzutu braku doręczenia decyzji organu odwoławczego, że przed organem celnym ten zarzut był i jest rozpoznawany w odrębnym postępowaniu, powołując je, a ponadto, że Dyrektor Izby Skarbowej jako organ odwoławczy od postanowienia organu egzekucyjnego nie jest władny wnikać w treść obowiązku określonego ostateczną decyzją organu celnego z dnia 17.05.2005 r., prowadziłoby to bowiem do rozstrzygania o zasadności wymierzonych należności celnych a ta może być przedmiotem postępowania przed organem celnym a nie organem egzekucyjnym. Uznanie w tych warunkach przez Dyrektora Izby Skarbowej, że zażalenie skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Celnej nie ma uzasadnionych podstaw i że zarzut nieistnienia obowiązku jest nieuzasadniony, nie narusza, zdaniem Sądu, przepisów prawa w stopniu powodującym konieczność uchylenia tak postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie jak i Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie, w tym wskazanych przez skarżącego przepisów art. 29 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 210 i 211 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Mając powyższe na uwadze skarga jako nieuzasadniona stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) podlega oddaleniu.