I FZ 204/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "L." spółki z o.o. - w upadłości na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 820/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie strony skarżącej w ½ części wpisu od skargi kasacyjnej i odmowy udzielenia prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi "L." spółki z o.o. - w upadłości na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 14 maja 2007 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za listopad 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22.01.2008 r., sygn. I SA/Kr 820/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił syndyka masy upadłości "L." sp. z o.o. w upadłości od uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi i w pozostałym zakresie oddalił wniosek. Sąd uznał, że za zwolnieniem strony skarżącej od obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi przemawia fakt złożenia wielu skarg na decyzje organów podatkowych i znaczna wysokość wpisów sądowych. Jednocześnie zdaniem Sądu syndyk masy upadłości, reprezentujący obecnie upadłą spółkę, nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, iż w skład masy upadłości wchodzi zabudowana nieruchomość o wartości znacznie przekraczającej 100.000 zł, ruchomości oraz kwota ponad 130.000 zł zdeponowana na dwóch rachunkach bankowych upadłej spółki. W ocenie Sądu okoliczności te przesądzają o niemożliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto wyjaśniono, że syndyk, dysponując majątkiem o takiej wartości, powinien zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na poczet prowadzonych postępowań sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie syndyk masy upadłości wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie doradcy podatkowego, zarzucając naruszenie art. 61 i art. 62 ustawy z 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.). Syndyk podkreślił, że jego funkcją jest zaspokojenie wierzycieli z majątku upadłego. Nie prowadzi więc on – co sugerował Sąd – działalności gospodarczej, tym samym nie ma obowiązku planowania wydatków na taką działalność. Syndyk może dysponować majątkiem wchodzącym w skład masy upadłościowej jedynie w sposób określony przez przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego. W związku z tym wydanie kwoty ponad 300.000 zł (zdaniem Syndyka taka jest łączna kwota wpisów sądowych) na pokrycie wpisów sądowych przed Sądem administracyjnym doprowadziłoby do pokrzywdzenia praw wierzycieli, a tym samym do rażącego naruszenia przepisów wspomnianej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie jest uzasadnione. W sprawie ustalono, że syndyk masy upadłości dysponuje majątkiem o znacznej wartości, w skład którego wchodzi zabudowana nieruchomość, ruchomości oraz znaczna kwota pieniędzy na rachunku bankowym. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że sytuacja faktyczna upadłej spółki nie odpowiada warunkom koniecznym do przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym określonym w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "popsa". Przepis ten stanowi, że osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem ujawnienie w toku postępowania opisanych wcześniej składników majątku upadłej spółki czyni bezprzedmiotowymi rozważania o możliwości udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższego wynika, że do rozważenia pozostaje jedynie kwestia możliwości udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że wielość zawisłych spraw zapoczątkowanych skargami spółki, jak również spodziewana wysokość wpisów sądowych przemawia za częściowym zwolnieniem spółki od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Rozwiązanie w kwestii prawa pomocy przyjęte przez Sąd pierwszej instancji utrzymuje równowagę między interesami Skarbu Państwa a indywidualnym interesem skarżącego. Jednocześnie rozstrzygnięcie to realizuje cel instytucji prawa pomocy, jakim jest umożliwienie obrony swych praw na drodze sądowej podmiotom, które ze względu na trudną sytuację majątkową nie mają dostatecznych środków, aby w pełni pokryć związane z tym koszty, a przede wszystkim koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd nie uzasadnił, dlaczego odmówił skarżącemu przyznania doradcy podatkowego z urzędu. Jednak, ze względu na okoliczności faktyczne sprawy, zaniechanie w tym zakresie nie wpływa na wynik postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Z treści postanowienia o ogłoszeniu upadłości wynika bowiem, że osoba wyznaczona jako syndyk masy upadłości posiada tytuł radcy prawnego. W związku z tym należy domniemywać, że jako profesjonalista w sposób należyty zadba o interesy reprezentowanego podmiotu. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, nie można zgodzić się z argumentacją żalącego, że charakter postępowania upadłościowego przesądza o koniczności zwolnienia syndyka od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Przede wszystkim stwierdzić trzeba, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. Według tut. Sądu błędne jest również twierdzenie żalącego, że zapłata wpisu sądowego ze środków wchodzących w skład masy upadłości narusza prawa wierzycieli i przez to prowadzi do rażącego naruszenia przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. Syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc taktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Co za tym idzie wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy. Na marginesie należy wskazać, że mimo generalnej aprobaty dla ocenianego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela podniesionego w nim argumentu, zgodnie z którym przeszkodą do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym jest to, że strona nie poczyniła stosowych rezerw finansowych na poczet przyszłych sporów sądowych. Co prawda pogląd taki wypowiedziano, niemniej należy od niego odstąpić, jednak nie przystaje on do dzisiejszych realiów gospodarczych. Trzeba bowiem pamiętać, że z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można wywieść obowiązku oszczędzania na wypadek sporów prawnych. Nie wynika on również z żadnego przepisu prawa, w tym art. 246 § 2 popsa. Konsekwentne jego stosowanie, jak słusznie wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28.10.2005 r., sygn. akt I FZ 452/05 (niepubl.), doprowadziłoby do wniosku, iż: "każde większe przedsiębiorstwo w Polsce będzie prowadzić postępowanie sądowe na skutek wdania się w spór z organami podatkowymi". Zatem za niedopuszczalną należy uznać praktykę bezrefleksyjnego powielania argumentu o konieczności gromadzenia środków finansowych na poczet potencjalnych przyszłych sporów sądowych, tym bardziej, że w ramach ocenianego przypadku Sąd bez większej refleksji utożsamia syndyka masy upadłości z podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą. Przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Należy przy tym zauważyć, że ocena ta powinna opierać się wyłącznie na podstawie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego. Ocena sądu w tym zakresie, jest co prawda swobodna, jednak nie może być ona dowolna. Albowiem sąd powinien się kierować przede wszystkim celem instytucji, jaką jest prawo pomocy, mając jednocześnie na uwadze wypływającą z Konstytucji zasadę prawa do sądu. Powyższe względy sprawiły, że Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 popsa orzekł jak w sentencji.